Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Hoge productie Nederlandse industrie rond crisisjaren

Datum nieuwsfeit: 28-01-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten

Rijks Universiteit Groningen


Hoge productie nederlandse industrie rond crisisjaren en wereldoorlogen

"De gangbare opvatting dat de Nederlandse industrie na de Tweede Wereldoor- log in puin zou hebben gelegen blijkt na systematisch onderzoek een mythe", aldus economisch-historicus Herman de Jong. "De Nederlandse industrie produceerde opvallend goed, juist rond de als somber te boek staande periodes van de beide wereldoorlogen en de crisis van de jaren dertig". Drs. H.J. de Jong voerde als eerste een langetermijnanalyse uit van de economische ontwikkeling van de Nederlandse industrie tijdens de eerste helft van de twintigste eeuw. Hij promoveert op 28 januari 1999 aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Pas sinds 1945 verzamelt het CBS inkomens- en productiecijfers van de Nederlandse economie. Daardoor bestond er tot nu toe geen duidelijk beeld van de langetermijnontwikkeling van de diverse sectoren van Nederlandse economie in de twintigste eeuw. De Jong reconstrueert voor de ontbrekende periode voor de sector industrie de jaarlijkse productiecijfers, de werkge- legenheid en de productiviteit per werknemer. Hierdoor kan hij in zijn economisch-historisch proefschrift een langetermijnanalyse en een interna- tionaal vergelijkende analyse maken van de ontwikkeling van de Nederlandse verwerkende industrie tussen 1913 en 1965. In deze periode was de industrie de snelst groeiende sector van de Nederlandse economie.

Gevolgen Eerste Wereldoorlog
De Nederlandse industrie blijkt sterk van de Eerste Wereldoorlog geprofi- teerd te hebben. Nederland bleef neutraal. In het niet-neutrale buitenland viel de productie terug of werd omgezet in militaire productie. De buiten- landse concurrentie viel dus weg en er ontstonden voor Nederland nieuwe markten. Bedrijven als Philips maakten hierdoor enorme winsten, waarmee nieuwe investeringen werden gedaan die leidden tot verregaande mechanisa- tie. Na de oorlog werd onder druk van de vakbeweging de achturige werkdag ingevoerd. Efficiencyverhogende maatregelen waren het resultaat. Hierdoor groeide, naast de productie, vooral ook de productiviteit van de Nederland- se industrie.

Spectaculair herstel na Tweede Wereldoorlog
Nog steeds bestaat de opvatting dat de Nederlandse industrie in de Tweede Wereldoorlog veel te lijden heeft gehad van de Duitse bezetting. Pas na de oorlog zou deze spectaculair hersteld zijn, en zelfs tot haast onverklaar- bare bloei zijn gekomen. Men zoekt de oorzaken van dit wonderbaarlijke herstel in de Marshall-hulp en de industrialisatiepolitiek van de Neder- landse regering. De werkelijkheid blijkt anders, volgens De Jong. Zo werd bijvoorbeeld de metaalindustrie in het laatste oorlogsjaar wel aangetast, maar bij veel metaalbedrijven is een jaar na de oorlog de productie alweer hoger dan voor de oorlog. Dat komt doordat men de productie tot ver in de oorlog heeft kunnen voortzetten. Bovendien kon met name de metaalindustrie zelfs behoorlijk groeien, deels omdat men aan Duitsland leverde. Dit gold ook voor andere bedrijfstakken in de industrie. In deze context is het spectaculaire herstel na de oorlog veel beter te begrijpen.

Groei productiviteit
Arbeidsproductiviteit vormt in het proefschrift van De Jong een centraal begrip. Verkorting van de werkdag en de crisis van de jaren dertig leidden tot sterke productiviteitsstijgingen. Grote overheidsbemoeienis en lage lonen bereikten het tegendeel. In de eerste jaren van de crisis steeg de productiviteit tot spectaculaire hoogten, volgens De Jong doordat de lonen relatief hoog bleven: "Een van de verrassende uitkomsten van mijn onderzoek is dat er een heel ander beeld van de jaren dertig uit ontstaat. Ons beeld van die periode is er een van jaren van rampspoed, zeer grote werkeloos- heid, grote problemen om de economie aan de gang te houden. Die werkeloos- heid was natuurlijk vreselijk, maar daar staat tegenover dat fabrieken inventief werden, nieuwe wegen insloegen en moderniseerden."

Overheidsbemoeienis slecht voor productiviteit
De Jong constateert dat in perioden van grote overheidsbemoeienis de productiviteit terugliep. De rol van de overheid is volgens hem nog nooit zo sterk geweest als aan het eind van de jaren dertig en veertig. De regering probeerde werkgelegenheid ook in zwakke sectoren in stand te houden. Met handelsmaatregelen werden delen van de industrie tegen de crisis beschermd. In de oorlog reguleerden de autoriteiten de productie. Daarnaast gold er een ontslagverbod, wat leidde tot een enorme productivi- teitsdaling. Bij de industrialisatiepolitiek van na de Tweede Wereldoorlog werden vooral de lonen laag gehouden, waardoor de lage productiviteit werd bestendigd. Pas in het begin van de jaren zestig, toen de lonen sterk gingen stijgen, werden ondernemers geprikkeld om arbeidsvervangende inves- teringen te doen. Volgens De Jong valt een parallel te trekken met het heden: "Een te lange fase van lage loonniveaus geeft ondernemers te weinig prikkels om vernieuwend bezig te zijn. Het zogenaamde poldermodel, waarvan het succes mede berust op lage lonen, maakt ondernemers weinig inventief. Het succes ervan is daarom eindig".

Curriculum vitae
Herman de Jong (Groningen, 1958) studeerde geschiedenis in Groningen. Na zijn studie werkte hij een aantal jaren bij Shell. Hij verrichtte zijn promotieonderzoek als universitair docent bij de vakgroep Algemene Economie van de Rijksuniversiteit Groningen en bij de landelijke onderzoekschool N.W. Posthumus Instituut. De titel van zijn proefschrift luidt: De Neder- landse industrie 1913-1965. Een vergelijkende analyse op basis van de productiestatistieken. Handelsuitgave: Nederlands Economisch Historisch Archief, Amsterdam, 1999, ISBN 90 574 021 X, prijs fl. 65,-. Promotor is prof.dr. R.R. Fremdling.

Noot voor de pers
Nadere informatie: Dienst Interne en Externe Betrekkingen, tel. (050)363 54 46

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie