Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Voortgangsnotitie tegoeden Tweede Wereldoorlog

Datum nieuwsfeit: 11-02-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten

Ministerie van Financien

Titel: Tegoeden Tweede Wereldoorlog

PROJECTGROEP TEGOEDEN WO II

Aan:

De Voorzitter van de

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Postbus 20018

2500 EA DEN HAAG

Uw brief van/kenmerk

Ons kenmerk

Den Haag

PTG 99/67 M

februari 1999

Onderwerp

Tegoeden Tweede Wereldoorlog

Hierbij bied ik u een notitie aan waarin wordt ingegaan op enkele onderwerpen die verband houden met de Tegoeden Tweede Wereldoorlog.

DE MINISTER VAN FINANCIËN, Voortgangsnotitie aan TK inzake Tegoeden Tweede Wereldoorlog

1. Stichting onderzoek terugkeer en opvang

De Ministerraad heeft naar aanleiding van een eerdere aanbeveling van de commissie-Kordes besloten tot het houden van een grootschalig onderzoek naar de terugkeer en opvang van de joden en andere groepen in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Dit onderzoek, dat zal worden uitgevoerd door de onafhankelijke Stichting Onderzoek Terugkeer en Opvang (SOTO), is op 7 december 1998 officieel van start gegaan met een symposium in Amsterdam, waarin oorlogsslachtoffers zelf aan het woord kwamen om hun ervaringen te vertellen over hun terugkeer en opvang in het naoorlogse Nederland. Het symposium werd bijgewoond door ongeveer 750 deelnemers, onder wie veel belangstellenden uit de groep oorlogsgetroffenen uit voormalig Nederlands Indië/Indonesië, voormalige dwangarbeiders en joodse oorlogsslachtoffers.

In de plenaire openingssessie onderstreepte de Minister-President het belang van het SOTO-onderzoek. Hij noemde het onderzoek een stap naar een hernieuwde beoordeling van de naoorlogse jaren, daar te lang een officiële geschiedschrijving over de naoorlogse bejegening van oorlogsslachtoffers is uitgebleven. Vervolgens sprak de voorzitter van het SOTO-bestuur, de heer Blom, over het doel van het onderzoek en het symposium. Hierna werd in beslotenheid in twaalf deelsessies onder leiding van ervaren voorzitters gesproken over de ervaringen van de onderscheiden groepen oorlogsslachtoffers.

De SOTO heeft in een eerste verslaglegging van het symposium aangegeven dat er onder de aanwezigen veel waardering was voor de erkenning van hun leed en voor het voornemen tot onderzoek. Wel waren velen van mening dat dit veel eerder had moeten geschieden. Deze ervaringen worden gebundeld en vormen uitgangspunt voor een wetenschappelijk symposium van het SOTO op 23 februari 1999.

2. Stand van zaken onderzoekscommissies

De commissie-Kordes (tastbare zaken) heeft op 9 december 1998 haar eindrapport uitgebracht aan de Minister van Financiën. Dit rapport is dezelfde dag nog aan de Tweede Kamer aangeboden. Tegelijkertijd met het rapport-Kordes is de onderzoeksgids Archieven joodse oorlogsgetroffenen verschenen. De commissie-Kordes besteedt uitsluitend aandacht aan categorieën joodse claims als opgegeven in haar opdracht. Het onderzoek van de commissie heeft geleid tot uiteenlopende conclusies, die zowel een positieve als een negatieve strekking hebben.

De commissie-Scholten (financiële tegoeden) heeft een eerste rapport op 16 december 1998 uitgebracht. Dit rapport is op 16 december 1998 ook ter informatie aan de Tweede Kamer toegezonden. Het eerste rapport bevat rapportages over het onderzoek naar het rechtsherstel met betrekking tot: financiële tegoeden bij banken, octrooirechten, auteursrechten en hypotheken. Tevens is gerapporteerd over het onderzoek naar de rol van de overheid, waarbij met name wordt ingegaan op de Consignatiekas en de Dienst Domeinen van het Ministerie van Financiën, alsmede de wetgeving inzake onvindbare en onbekende eigenaren.

De commissie-Scholten hoopt haar eindrapport, waarin ook verslag gedaan wordt van het thans nog lopende onderzoek naar verzekeringen, met haar definitieve bevindingen en waar nodig aanbevelingen, medio 1999 te kunnen presenteren.

De commissie-Van Kemenade (monitoring buitenlandse studies, verdelingsvraagstukken) heeft in een persbericht van 27 november 1998 gemeld dat zij in 1998 niet haar eindrapport zal uitbrengen, maar dat thans gerekend wordt op verschijning vóór de zomer van 1999. De ingewikkelde problematiek heeft aanleiding gegeven tot nader cijfermatig onderzoek door het onderzoeks- en adviesbureau KPMG naar de roof en restitutie. Ook nemen de buitenlandse studies meer tijd in beslag dan voorzien, waardoor het onderzoek door de commissie-Van Kemenade langer gaat duren dan aanvankelijk gepland.

De Ministerraad zal met een standpuntbepaling komen wanneer de drie genoemde commissies, die ieder deelaspecten bestrijken, hun eindrapporten zullen hebben afgerond. In dit kader zal ook overleg plaatsvinden met de vertegenwoordigers van de betrokken groeperingen, waarbij vooral aan het Centraal Joods Overleg kan worden gedacht.

3. Washingtonconferentie

Van 29 november tot 3 december 1998 vond in Washington een internationale conferentie plaats over het thema Holocaust-Era Assets. Aan de conferentie namen 45 landen en 11 NGOs deel. Stond een jaar geleden in Londen het nazi-goud (monetair en niet-monetair) centraal, in Washington werd ingegaan op alle geroofde bezittingen. Het programma bestond uit plenaire sessies die gevolgd werden door werkgroepen over dezelfde onderwerpen. Op verschillende onderdelen hebben vertegenwoordigers van Nederlandse zijde presentaties gehouden (holocaust-educatie, kunst, archieven, onderzoekscommissies). De onderwerpen worden in het navolgende kort afgelopen.

Nazi-goud: Vermeld werden de verschillende landenrapporten die het afgelopen jaar hierover verschenen zijn (o.a. van V.S., Zwitserland, Zweden, Portugal, Spanje, Turkije). Er is meer algemeen inzicht gekomen in de roof van het goud. Toch is niet alles duidelijk geworden. Zo zijn de Reichsbankarchieven (Melmer-rekeningen) niet teruggevonden. Ook zal in nog komende rapporten (Zwitserland en Zweden) nog nader op het Nederlandse goud ingegaan worden.

Verzekeringen: Op de conferentie werd een uiteenzetting gegeven door de Internationale onderzoeks- en claimscommissie verzekeringen die onder leiding van de heer Eagleburger eind vorig jaar gestart is. Binnen twee jaar wil de commissie haar werk afronden. Alle landen werden gevraagd met de eigen verzekeraars te gaan praten, om de particuliere archieven open te stellen en polissen van joodse oorlogsslachtoffers alsnog uit te keren. In reactie op die oproep hebben de meeste Oost-Europese landen gesteld te zullen meewerken en de commissie goede informatie te zullen aanleveren. Probleem is echter dat veel van de betreffende verzekeringsmaatschappijen niet meer bestaan dan wel destijds na de communistische machtsovername genationaliseerd zijn.

Kunst: Dit onderwerp was op deze conferentie stellig het belangrijkst. De Amerikaanse onderminister Eizenstat formuleerde elf principes voor de teruggave van geroofde kunst uit voormalig joods bezit. Veel landen, waaronder Rusland, spraken uit mee te zullen werken aan de opsporing van vermiste kunstwerken uit voormalig joods bezit. Daartoe wordt ook een database opgezet. Minder duidelijk is of alle landen vervolgens ook de consequenties van rechtsherstel en teruggave zullen aanvaarden.

Onroerende goederen en archieven: Het onderwerp onroerende goederen (communal properties) stond duidelijk nog in de kinderschoenen. Het gaat hier om teruggave van scholen, synagogen, begraafplaatsen. De meeste Oost-Europese landen hebben terughoudend gereageerd op pleidooien van Amerikaanse en joodse zijde om ook op dit punt helderheid te bieden.

Op het punt van de archieven is er enige vooruitgang geboekt. Het Holocaust Memorial Museum en Yad Vashem (Jeruzalem) zijn een project begonnen om allerlei archieven te verfilmen en op Internet te zetten. Dit project heeft met name een educatief oogmerk.

Holocaust-educatie, herinnering en onderzoek: In het Holocaust Memorial Museum werd een speciale sessie georganiseerd over Holocaust Education, Remembrance and Research. Naast een aantal presentaties over het belang van voorlichting aan de jeugd, herdenken en onderzoek, waarbij ook Nederland een inbreng had, werden de doelstellingen van de Task Force voor internationale samenwerking op dit punt geformuleerd. Aan deze, op initiatief van de Zweedse regering gevormde Task Force nemen de V.S., het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Israël deel. Tijdens de conferentie hebben Frankrijk, Polen en Nederland aangeboden zich eveneens aan te sluiten. Inmiddels is Nederland op uitnodiging van de Amerikaanse onderminister Eizenstat tot de Task Force toegetreden. Naast de uit regeringsvertegenwoordigers bestaande Task Force is er een werkgroep geformeerd waaraan deskundigen op het terrein van Education and Remembrance deelnemen. Het voorzitterschap van de Task Force rouleert iedere vier tot zes maanden. Nederland zal eind 2000, begin 2001 het voorzitterschap van Duitsland overnemen. Het voorzitterschap houdt tevens in de organisatie van de vergaderingen en activiteiten van de Task Force en de werkgroep. Namens de Nederlandse regering zal een vertegenwoordiger van het Ministerie van VWS in de Task Force participeren.

Vervolgconferenties: Er volgen de komende twee jaar vervolgconferenties over de deelonderwerpen. Eind 1999/begin 2000 volgt in ieder geval in Stockholm een grote conferentie over Holocaust-educatie, -herinnering en -onderzoek. Bij de andere onderwerpen is deze mogelijkheid eveneens aangeduid.

4. Voortgang Nazi Persecutee Relief Fund

Het internationale fonds van de goudpool kwam ter sprake tijdens de Washingtonconferentie en al eerder in Londen op 19 november 1998 op een voorbereidende bijeenkomst. Enkele landen hebben recentelijk nog donaties toegezegd waardoor het fonds ongeveer US$ 60 mln. aan middelen bevat. Opvallend is dat vaak een nationale bestemming aangegeven wordt.

De voortgang van het fonds wordt op dit moment belemmerd doordat gedetailleerde voorstellen van de betrokken niet-gouvernementele organisaties nog ontbreken. Veel van deze organisaties moeten zich nog aanmelden en de terms of reference tekenen. Nederland heeft aangegeven graag de gelden te willen besteden. Op dit punt heeft de Washingtonconferentie weinig vooruitgang gebracht. Nederland zal op korte termijn het toegezegde bedrag storten en een besteding bepalen die in overeenstemming is met het eerdere kabinetsbesluit terzake. Dit betekent dat f. 10 mln. een Oost-Europese bestemming krijgt en f. 10 mln. aan Nederlandse oorlogsgetroffenen in den vreemde, waarbij vooral gedacht wordt aan Israël. Er zal een uitvoeringsstructuur opgezet worden conform het nationale fonds van de goudpool.

5. Archieven

Bij onderzoeken naar (het rechtsherstel met betrekking tot) de tegoeden WO II neemt het archiefonderzoek een belangrijke plaats in. Binnen de hernieuwde belangstelling voor het thema tegoeden WO II is het besef gegroeid van het historische belang van vele van deze archieven waaronder die in het buitenland. Zo is er weer meer aandacht gekomen voor de archieven in Washington (National Archives) en in Berlijn (bijv. het Landesarchiv). Zo is er door het Algemeen Rijksarchief (ARA) bijvoorbeeld gekeken naar de archieven in Duitsland die betrekking hebben gehad op Nederlandse claims, die in het kader van de zogeheten Wiedergutmachung in de jaren vijftig bij Duitsland zijn ingediend. De Duitse archieven bieden ten opzichte van het in Nederland aanwezige archiefmateriaal met name aanvullende informatie ten aanzien van de L-claims (wegens bij Liro ingeleverde goederen) en de W-claims (wegens verlies buitenlandse effecten). Op dit moment wordt in overleg met het ARA en de Duitse autoriteiten nagegaan of en zo ja hoe deze archieven toegankelijk kunnen worden gemaakt voor informatieverzoeken uit Nederland.

In januari 1998 heeft de Minister van Financiën aan de commissie-Kordes opdracht meegekregen om bij haar onderzoek tevens een overzicht te geven van de archieven welke bij de behandeling van joodse en andere claims met betrekking tot in beslag genomen goederen van belang zijn geweest. Ter uitvoering van dit deel van haar taakopdracht heeft de commissie-Kordes opdracht gegeven aan het ARA om een archievengids samen te stellen. Het ARA heeft het ministerie van Financiën en het RIOD bereid gevonden hieraan mee te werken. Deze archievengids is 9 december jl. samen met het eindrapport van de commissie-Kordes aangeboden aan de Tweede Kamer. De archievengids is, ook in internationaal opzicht, uniek te noemen. Naast een systematisch overzicht van de relevante archieven van de verschillende ministeries biedt de gids ook contextueel-institutionele informatie.

Bij brief van 15 juli 1998 is door de Minister van Financiën melding gemaakt van een poging tot reconstructie van archieven met betrekking tot het polisherstel. In allerlei archieven is gezocht ter reconstructie van het archief van de toenmalig plv. Landsadvocaat de heer Veegens die in 1954 betrokken was bij de uitwerking van de Overeenkomst tot Minnelijk Rechtsherstel. Tot nu toe heeft dit echter weinig opgeleverd.

Bij brief van 9 september 1998 is door de Minister van Financiën melding gemaakt van een Rijksarchiefinspectie bij het Agentschap. Mede op basis van de gedane aanbevelingen is inmiddels besloten om een aantal concrete verbeteringen in het archiefbeheer bij het Agentschap door te voeren. Voorts is bijna afgerond de rijksarchiefinspectie naar de gang van zaken rond de vernietiging van de archiefbescheiden behorende bij de geconsigneerde bedragen onder de f.100, waarover de Tweede Kamer bij brief van 14 september 1998 is geïnformeerd.

In overleg met het Centraal Joods Overleg is overigens besloten de betreffende consignaties alsnog te publiceren en wel op internet. Teneinde de toegang tot de publieke informatie over de tegoeden Tweede Wereldoorlog zoveel mogelijk te faciliteren, wordt deze zoveel als mogelijk op de daartoe dienende internet-websites gezet.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie