Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Gezondheidseffecten van mobiel telefoneren

Datum nieuwsfeit: 30-03-1999
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten

MELDPUNTENNETWERK GEZONDHEID EN MILIEU
Redactie: (wdemol@casema.net)
Homepage: www.ecomarkt.nl/sgm

Gezondheidseffecten van mobiel telefoneren

Case history

Mevrouw A. in Rotterdam woonde 15 jaar naar tevredenheid op de bovenste verdieping van een hoge flat. Zij werkt en heeft geen bijzondere klachten of ziektes gehad. Op een avond, enkele weken geleden, hoorde ze bij thuiskomst van haar werk een hoge pieptoon, soms aanzwellend, dan weer minder. Er bleek toestemming gegeven te zijn tot de bouw van twee GSM (*) masten (zender en ontvanger) op het dak, recht boven haar appartement. Dikke kabels kwamen over de flat te liggen. De pieptoon trad al op, terwijl de apparatuur nog niet aangesloten was volgens het telefoonbedrijf. Al snel traden bij haar de volgende klachten op : trillingen en tintelingen, warme handen en vingers. Het gevoel alsof de hersenen trilden en er een strakke band om het hoofd zat. Soms klapten de oren dicht (als in een vliegtuig) en kreeg ze het gevoel alsof het hoofd barstte. Er was het gevoel alsof er in huis iets op haar drukte. Al spoedig kon zij niet meer slapen en kreeg ze moeite met concentreren. Toen zij van huis wegging, hielden de trillingen nog gedurende een dag aan en daarna normaliseerde de toestand weer.

Inleiding: voorzorgprincipe voor GSM

Mobiel telefoneren wordt steeds populairder. Met een mobiele telefoon (GSM) op zak is men altijd en overal bereikbaar, zelfs tot vervelens toe. Klachten zoals in het bovenstaande voorbeeld komen regelmatig binnen bij het Meldpuntennetwerk. Het is begrijpelijk dat mensen die allerlei vage klachten krijgen na de bouw van een zendmast in de buurt, al snel gaan denken dat die zendmast weleens de oorzaak van de klachten zou kunnen zijn. Is GSM schadelijk voor de gezondheid? Het antwoord kan niet volmondig ja of nee zijn. Er wordt momenteel veel onderzoek gedaan naar de gevolgen van blootstelling aan GSM. Er is geen sprake van een consistente dosis-respons relatie die nodig is voor het opstellen van een gezondheidsnorm. Toch bestaan er richtlijnen en de vraag is waar die dan op gebaseerd zijn.

Voorbarige normgeving

De normgeving op het gebied van emv's (*) en GSM is eigenlijk voorbarig en mogelijk te soepel, omdat het onderzoek naar gezondheidseffecten nog in de beginfase verkeert. De maatschappelijke vraag naar communicatiemiddelen en andere produkten, loopt echter op de feiten vooruit, wat achteraf soms ernstige consequenties kan hebben, zoals in het geval van asbest. Bij de vergunningverlening van GSM masten zou het bevoegd gezag zich moeten kunnen beroepen op het voorzorgprincipe. Hierin wordt gesteld dat alleen activiteiten en agentia worden toegelaten waarvan de onschadelijkheid voor mens en milieu vaststaat. Dit normatieve uitgangspunt wordt expliciet toegepast bij het toelaten van nieuwe stoffen op de markt. De producent is in het kader van de Wet Milieugevaarlijke Stoffen verplicht de onschadelijkheid van de nieuwe stof aan te tonen. Het vermogen van een GSM zendinrichting is relatief laag (lager dan 1,5 kiloWatt) en daarom is er geen vergunning vereist in het kader van de Wet Milieubeheer. De enige mogelijkheid voor een gemeente om invloed uit te oefenen op de intensiteit van de uitgezonden straling is via een bouwvergunning. D.m.v. een bouwverordening kan de gemeente "nadere eisen" stellen en op kosten van de aanvrager een nader onderzoek laten verrichten. (4)

Informatieoverdracht door em straling

Bij mobiele telefonie vindt informatieoverdracht plaats d.m.v. em straling (*). Em golven kunnen worden gekarakteriseerd door drie grootheden: veldsterkte (amplitude), frequentie en modulatie. Het geluid van de menselijke stem wordt, via de microfoon, omgezet (vertaald) in em signalen, die vervolgens aan de andere kant van de telefoon weer worden terugvertaald in geluid. Het geluid bevat dus dezelfde informatie als het vertaalde em signaal dat echter veel verder draagt en geheel andere eigenschappen heeft. Bij gewone telefonie gebeurt het signaaltransport via kabels, maar bij mobiele (= draadloze) telefonie door de lucht.
De informatieoverdracht bij GSM is te vergelijken met een brief waarbij de inhoudelijke informatie (de pulsmodulatie) wordt verzonden met behulp van het briefpapier (de hoogfrequente draaggolf). De inhoudelijke informatie kan overgedragen worden, door middel van modulatie, op 3 manieren: door frequentiemodulatie (FM), amplitudemodulatie(AM) of pulsmodulatie. Verder is er een hoogfrequente draaggolf nodig om de informatie te versturen. Het Europese GSM-net maakt gebruik van: draaggolffrequentie 900 MegaHerz, vermogensdichtheid 0.01 milliWatt per vierkante cm en pulsmodulatie 214 Hz. (6)

Het GSM-netwerk.

De signalen van een mobiele telefoon worden opgevangen en weer doorgezonden naar andere telefoons door zend- en ontvangmasten van het GSM-net. De GSM-masten vormen een aaneengesloten netwerk zodat elke mobiele telefoon in binnen- en buitenland binnen bereik is van een mast. Ergens is ook een hoofdstation dat via een kabel of via zenders verbonden is met het netwerk van basisstations. In het hoofdstation, de centrale, worden de contacten tussen de verschillende telefoons tot stand gebracht. GSM-zenders sturen geen gewone radiogolven uit, maar digitaal gepulste golven, die met een lage frequentie (214 Hz) gemoduleerd (gepulst) zijn(4,5).

Hoe beinvloed GSM het lichaam?

Over het precieze biologische werkingsmechanisme is nog weinig bekend. De fysiologische effecten ontstaan, bij lagere frequenties, vooral door inductie van stroompjes en, bij hogere frequenties, vooral door warmte. GSM bestaat zowel uit lagere- (pulsgemoduleerde) als uit hogere frequenties (draaggolf) zodat beide mechanismen hierop van toepassing kunnen zijn. Amplitude, frequentie en modulatiewijze bepalen tezamen welk biologisch effect er optreedt. De pulsmodulatie is hierbij het meest kritisch m.a.w. een zwak en pulsgemoduleerd signaal (zoals bij mobiele telefoons) heeft een groter biologisch effect dan een sterk en frequentiegemoduleerd signaal (zoals bij FM zendmasten) (6).

De mogelijke effecten op de gezondheid.

Recent onderzoek heeft aangetoond dat GSM gepulste straling verschillende fysiologische effecten kan veroorzaken zoals verandering van het calciumevenwicht in zenuwweefsel van ratten en ook celgroeiremming in menselijk epitheelweefsel van het amnion (*). Ook zijn er veranderingen in het EEG patroon (*) waargenomen. Deze subklinische effecten hoeven niet altijd tot ziekte te leiden, maar geven wel aanleiding tot alertheid. Verondersteld wordt dat GSM geen mutagene eigenschappen heeft (onderzocht bij gistcellen), maar wel een promotor kan zijn bij het ontstaan van tumoren (bij ratten). (7)

Verstoring van bioritmen door invloed van emv's op de epifyse

Een ander waargenomen effect van emv's (en GSM) is dat de melatoninesynthese in de epifyse (pijnappelklier) wordt afgeremd. Melatonine is een hormoon dat een anti-oxidatieve werking heeft en dat een te hoog oestrogeengehalte tegengaat. Een te hoog oestrogeengehalte bevordert op haar beurt weer kanker in delende weefsels (b.v. borstkanker). Melatonine is ook betrokken bij de regulering van het slaap-waakritme. Het regelt onze biologische klok. In dit verband is het interessant om te wijzen op recente ontwikkelingen in de chronobiologie. Deze onderscheidt ritmische verschijnselen van zeer verschillende aard, zowel in de mens als in zijn omgeving. De ritmiek vertoont een periodociteit van enkele milliseconden (actiepotentialen van zenuwcellen), tot maanden (vruchtbaarheidscycli) en jaren (trekgedrag van vogels, groeiprocessen). De verschijnselen met een grote periode en lage frequentie (dag, week, maand en jaar) zijn exogeen en hebben een functie in de aanpassing van het organisme aan de omgevingsomstandigheden. (1,2)

Verstoring van het Endogeen Autonoom Ritmisch Systeem

De verschijnselen met een kleine periode en hoge frequentie (milliseconde, seconde, minuut en uur), behoren tot het zg. endogeen autonoom ritmisch systeem. De ritmiek ervan wordt geregeld door mechanismen die ingebouwd zijn in het organisme. Voorbeelden, op aflopende volgorde van frequentie, zijn: zenuwpulsen en hersenactiviteit, hartslag en ademhaling, uitscheiding en maag-darm peristaltiek. De verhouding tussen de frequenties van pols en ademhaling blijkt een indicator voor de gezondheid te zijn. Via remming van de melatoninesynthese zou em straling het endogeen ritmisch systeem kunnen verstoren, waarmee verschijnselen als slaapverstoring, EEG afwijkingen, geprikkeldheid e.d., wellicht te verklaren zijn. Maar ook rechtstreekse beinvloeding van de hersenactiviteit behoort tot de mogelijkheden. Dit vindt wellicht zijn weerslag op de regulatie, die plaatsvindt via neurotransmitters en hormonen, hetgeen weer tot gevolg heeft dat zowel de capacitiet tot stressverwerking als het immuunsysteem, negatief beinvloed kunnen worden.

Bepalen van het blootstellingsniveau en grenswaarden

Om de effecten van GSM straling op het lichaam te meten staan er 3 biologische indicatoren (parameters) ter beschikking: de stroomdichtheid, de vermogensdichtheid en de Specific Absorption Rate (SAR). Deze worden in een rapport van de Gezondheidsraad, basisbeperkingen genoemd. Ze zijn in de praktijk echter moeilijk in het menselijk lichaam te bepalen zodat het beter is om het blootstellingsniveau, d.w.z. de veldsterkte van het ongestoorde elektrische en magnetische veld, in de directe omgeving van het lichaam te meten. Tussen metingen onderling worden, vooral bij hoge veldsterkten, vaak grote afwijkingen geconstateerd. Er zijn voorstellen gedaan om de meetprocedures te standaardiseren. Vanwege het grillige verloop van de veldsterkte, met name dicht bij de bron, is het nog niet gelukt om een consistente dosis-respons relatie te bepalen.
Van de basisbeperkingen zijn grenswaarden afgeleid voor het elektrische en magnetische veld. De grenswaarden zijn frequentieafhankelijk en moeten m.b.v. een tabel berekend worden.(3)

Elektrosmog

Blootstelling aan GSM straling kan op twee manieren:
1) via de hoorn, die tegen het oor wordt gehouden. Afhankelijk van het merk, wordt het hoofd blootgesteld aan vermogens van 2 tot 20 Watt. Of hierdoor hersentumoren kunnen ontstaan wordt nog niet voldoende bevestigd door onderzoek. Ook zit de antenne, die de radiogolven opvangt, anders dan bij een gewone telefoon, dicht bij het hoofd. Sommige merken telefoons zijn afgeschermd zodat de straling niet in het hoofd komt.
2) Via de GSM-zendmasten.
Samen met andere bronnen zoals hoogspanningskabels, elektrische apparaten en radiozendmasten draagt het GSM-net bij aan de elektrosmog. Deze smog bestaat uit een mengsel van elektromagnetische golven van verschillende aard en frequentie en vormt de achtergrondstraling waaraan elke burger wordt blootgesteld. De gezondheidseffecten van chronische blootstelling aan een "cocktail" van emv's, zijn onbekend. Hoe dichter men bij deze elektromagnetische bronnen woont, hoe groter de kans is dat er klachten ontstaan. Of men klachten ondervindt hangt af van de sterkte van de EM-velden/golven, van de frequentie en van de blootstellingsduur. Als het lichaam belast is met zware metalen treedt er interactie op, waardoor de klachten kunnen verergeren. Ook kan de "weerstand" afnemen als men slaapt in een ruimte met veel elektronische apparatuur. (5)

Conclusie:

Hoewel nog niet goed onderzocht, lijkt het op grond van bovenstaande aannemelijk dat men vooral reakties krijgt, teweeggebracht door veranderingen binnen het endogeen autonoom rytmisch systeem en dat de sterkte van de reactie afhankelijk is van de individuele toestand waarin dit systeem zich bevindt en uiteraard van de eigenschappen van de blootstellingsfactor.

OPROEP

Heeft u gezondheidsklachten door dergelijke apparatuur, geeft u dit dan door aan het Meldpunt Gezondheid en Milieu in uw provincie. Het meldpuntennetwerk tracht op grond van de binnenkomende meldingen onderzoek te stimuleren en communicatie tussen burgers en overheid te bevorderen. Vooral omdat klachten door elektro-magnetische apparatuur slechts zo hier en daar voorkomen, is het van groot belang dat deze in een landelijke databank verzameld worden. Dan pas kunnen signalen duidelijk worden!

Wim de Mol en Miep Verheuvel, St. Meldpunten Netwerk Gezondheid en Milieu.

(*) Begrippenlijst:
GSM = Global System for Mobile communication
emv's = elektromagnetische velden = em straling/golven/velden amnion = het binnenste eivlies om een embryo.
EEG = Elektro EncefaloGram = grafische weergave van de algemene elektrische actviteit van de hersenen, waarbij karakteristieke golfpatronen herkenbaar zijn.

Literatuur:
(1) Hildebrandt, G., Fysiologie en Bioritme : vitale functies en periodiciteit. In: Arts en Apotheker, 2e jaarg. No. 2, 1998, pp 18-24. (2) Dijkgraaf,S. en Zandee, D.I., "Vergelijkende Dierfysiologie", 1978, pp
261-282 ISBN: 90-313-0322-4.
(3) Gezondheidsraad, "Radiofrequente elektromagnetische velden (300 Hz - 300 GHz)", rapport nr. 1997/01. ISBN: 90-5549-151-9.
(4) Lappee, G., "Mobiele telecommunicatie : gezondheidsrisico’s accepteren of vermijden?", Gemeenteraadsfraktie Groen Links Arnhem, 1995. (5) Muller, C.F., "Elektrosmog : Gesundheitsrisiken, Grenzwerte, Verbrauchersschutz" . Katalyse e.V-4.Aufl.-, 1997, pp 200-220. ISBN:
3-7880-7586-4 (6) Maes, W.,"Baubiologie und Umweltanalytik", 1995, pp 177,
201-221, ISBN: 3-923531-22-2
(7) Abstracts from the second world congres for Electricity and Magnetism in biologie and medicin, 3-13 june 1997, Bologna, Italy.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie