Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Brief EZ aan Kamer over CBS

Datum nieuwsfeit: 01-04-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
expostbus51


MINISTERIE EZ

www.minez.nl

CBS


's- Gravenhage, 1 april 1999

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 1a
2513 AA 's Gravenhage

Onderwerp: Voornemens met betrekking tot het Centraal Bureau voor de Statistiek

Hierbij zend ik u een notitie, waarin ik mijn voornemens uiteenzet omtrent maatregelen ter verbetering van de effectiviteit en de efficiency van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Daarbij ga ik uitvoerig in op de overwegingen die mij daartoe hebben gebracht.

De inhoud van deze notitie beoogt een startpunt te zijn van een traject, waarvan open en reëel overleg met alle betrokkenen een belangrijk onderdeel zal uitmaken.
Daarbij gaat het in de eerste plaats om het personeel van het CBS in Heerlen. Ik besef terdege dat deze voornemens voor een deel van dat personeel ingrijpende persoonlijke gevolgen hebben. Daarnaast ben ik er echter ook van overtuigd, dat een pakket van maatregelen getroffen kan worden, waardoor de gevolgen voor individuele personeelsleden binnen de grenzen van het redelijkerwijs aanvaardbare zullen blijven.
Bij dit overleg zullen uiteraard de regels van de Wet op de ondernemingsraden en het Algemeen rijksambtenarenreglement onverkort worden gevolgd. Er zal in de komende maanden uitvoerig overleg gevoerd worden met het Georganiseerd Overleg, met de departementale ondernemingsraad en met de ondernemingsraad van het CBS.

Hiernaast zal ook worden overlegd met de besturen van de provincie Limburg en van de gemeente Heerlen en met andere instanties die betrokken zijn bij de economie en de arbeidsmarkt van Limburg. Daarvan zal de verdere ontwikkeling van de regio deel uitmaken.

Ik ga dat overleg in met een open en constructieve instelling en vertrouw dat dit bij de andere betrokkenen niet anders zal zijn.

Uiteraard houd ik mij ook beschikbaar voor overleg met de Kamer over deze aangelegenheid.

A. Jorritsma-Lebbink
Minister van Economische Zaken

VOORGENOMEN MAATREGELEN TER VERBETERING VAN DE EFFECTIVITEIT

EN DE EFFICIENCY VAN HET CENTRAAL BUREAU VOOR DE STATISTIEK

I INLEIDING

II MAATREGELEN EN SOCIAAL PLAN

III ONTWIKKELINGEN

IV GROTERE BESTUURLIJKE ZELFSTANDIGHEID

V MEER GE.NTEGREERDE HUISVESTING

VI HOOFDVESTIGINGSPLAATS

VII FINANCIEEL KADER

I INLEIDING

Informatie is van steeds grotere betekenis voor de samenleving en het openbaar bestuur. De eisen die aan de kwaliteit, tijdigheid en beschikbaarheid van informatie gesteld worden komen steeds hoger te liggen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek, een onderdeel van het Ministerie van Economische Zaken (EZ), is daardoor sterk in ontwikkeling. Het CBS heeft als missie om adequaat in de publieke behoefte aan statistische informatie te voorzien.

In het Regeerakkoord wordt het belang van een kwalitatief hoogwaardige overheid benadrukt: .De eisen die de samenleving aan de overheid stelt worden steeds hoger. Dit vraagt om een besluitvaardige overheid die efficiënt en doelgericht werkt aan het omzetten van beleidsvoornemens in resultaten. Ter bevordering van een doelmatig en doeltreffend overheidshandelen wordt de ontwikkeling naar een meer transparante beleids- en bedrijfsvoering met kracht voortgezet.. Deze noties uit het Regeerakkoord betekenen een sterke impuls voor het veranderingsproces van het CBS, zoals dat is neergelegd in het .Businessplan CBS (1996-2000).. Bovendien kan zodoende op een verantwoorde wijze worden voldaan aan de taakstellingen uit het Regeerakkoord.

Bij de bespreking in de Tweede Kamer over het nieuwe wettelijke kader voor het CBS en de Centrale Commissie voor de Statistiek (CCS) in 1996 (Tweede Kamer, vergaderjaar 1995-1996, 23576, nr. 18) zijn punten als de toename van Europese regelgeving, het streven naar een vermindering van de administratieve lastendruk, de technologische ontwikkelingen en de gevolgen daarvan voor de producten en de bedrijfsvoering van het CBS aan de orde geweest. Er is brede steun verkregen voor de gekozen lijn. In dat kader werd door de Tweede Kamer de vraag gesteld of het huidige besturingsmodel niet zou moeten worden aangepast. Mijn ambtsvoorganger heeft begin 1996 aangegeven dat gezien de reorganisatie bij het CBS het op dat moment niet opportuun was n¢g meer druk op de organisatie te leggen. Het is nu mogelijk en nodig nadere maatregelen te nemen.

II MAATREGELEN EN SOCIAAL PLAN

Mijn streven is om het CBS verder te versterken en te vormen tot een moderne organisatie die ook in de verdere toekomst is berekend voor zijn taak. Daartoe heb ik de volgende voornemens:


1. het met kracht voortzetten van het lopende verbeteringstraject van de CBS-productieprocessen;
2. het creëren van een verdere bestuurlijke zelfstandigheid en 3. het meer geconcentreerd huisvesten van divisieonderdelen van het CBS.

Deze maatregelen vormen met elkaar één totaalpakket. De twee laatstgenoemde maatregelen sluiten aan op het lopende verbeteringsproces. Deze zijn noodzakelijk teneinde de effectiviteit, efficiency en de flexibiliteit van het CBS structureel te kunnen verbeteren.

Met de realisatie van een verdere verzelfstandiging beoog ik ook het beheer van de (financiële) middelen, als vervolg op de inhoud van de statistieken, op verdere afstand van de Minister van EZ te plaatsen. Op deze wijze wordt de verantwoordelijkheid voor inhoud én beheer in één hand gebracht. Ik zie dat als een noodzakelijke impuls voor de verbetering van de kwaliteit van de bedrijfsvoering van het CBS. Met de CBS/CCS-wet is het fundament hiervoor gelegd.

Met het meer geïntegreerd huisvesten van het CBS wordt een aanzienlijke belemmering opgeheven voor het realiseren van een meer efficiënte bedrijfsvoering. Met uitzondering van de divisie .Gegevensverzameling. is geen enkele divisie als geheel gehuisvest in één vestigingslocatie (hetzij Voorburg hetzij Heerlen). Deze geografisch versnipperde uitvoering van het statistisch productieproces levert velerlei inefficiency.s op en belemmert een verdere strategische ontwikkeling van het CBS.

Ik besef dat het meer concentreren van de huisvesting gevolgen heeft die diep ingrijpen in de woon- en leefomgeving van de betrokken medewerkers van het CBS.
Bovendien zal de personele omvang van het CBS, met deze verbeteringsslag, met ongeveer 290 plaatsen inkrimpen. Zorgvuldigheid zal daarom bij de verdere uitwerking en invoering voorop staan. Er zal een Sociaal Plan met de nodige sociale waarborgen worden uitgewerkt. Dit plan zal diepgaand onderwerp van overleg zijn met de centrales voor overheidspersoneel. De medewerkers die verhuizen komen in aanmerking voor een verhuiskostenregeling. Voor andere medewerkers zullen herplaatsingsonderzoeken met scholings- en bemiddelingstrajecten worden ingericht. Ook zullen medewerkers aanspraak kunnen maken op de wachtgeldregeling. Er zal voor de financiering van het Sociaal Plan een bedrag van fl.
104 miljoen worden uitgetrokken. In de paragraaf waarin het financiële kader wordt behandeld kom ik daarop terug.

Na besluitvorming over de in deze notitie aangegeven hoofdlijnen, zal het vervolgtraject projectmatig worden aangepakt. Daartoe zal een toegesneden Plan van Aanpak worden opgesteld. Overleg met de betrokkenen (waaronder de Ondernemingsraad) zal daarbij een belangrijke plaats innemen.

III ONTWIKKELINGEN

Het CBS is een organisatie die statistische informatie levert aan overheid, wetenschap, bedrijfsleven en aan andere maatschappelijke sectoren. Het programma wordt vastgesteld door de Centrale Commissie voor de Statistiek. Het CBS is met ruim 2300 voltijd-arbeidsplaatsen de grootste dienst van EZ met meer dan de helft van het aantal medewerkers van dit ministerie. Dat zijn er, vanwege de verschillende opeenvolgende afslankingsoperaties, zo.n 1200 minder dan 15 jaar geleden. Momenteel zijn in de vestiging Voorburg 1350 arbeidsplaatsen beschikbaar en in Heerlen ruim 950. Bij het CBS werken nu in totaal ruim 2500 medewerkers.

De vraag naar officiële statistiek groeit onmiskenbaar. Dat blijkt het meest duidelijk uit de Europese regelgeving. Het antwoord op de vraag welke landen toe kunnen treden tot de Economische en Monetaire Unie hangt af van de scores van de kandidaat-lidstaten op de convergentiecriteria. Die scores worden vastgesteld door de Europese statistici volgens procedures en regels die gedetailleerd zijn vastgelegd. Vanwege de grote belangen worden de kwaliteit en objectiviteit van de metingen beoordeeld met visitaties over en weer. Ook de Europese Rekenkamer buigt zich over de kwaliteit en kwaliteitszorg van het Europees Stelsel van Economische Rekeningen. De verdeling van gelden uit de Europese Structuurfondsen is op vergelijkbare wijze mede afhankelijk van statistische profielen van regio.s. Binnen Nederland worden de resultaten van het CBS op vergelijkbare manier gebruikt, bijvoorbeeld voor de verdeling van de miljarden uit het Gemeente- en het Provinciefonds. Tal van wetten en contracten bevatten indexeringsclausules die verwijzen naar CBS-uitkomsten.

Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen stellen het CBS voor grote uitdagingen. Het is de ambitie dat het CBS zich op langere termijn zal ontwikkelen tot een .statistic datawarehouse.. In die visie komen gegevens over Nederlandse burgers en bedrijven vanuit allerlei administraties geautomatiseerd binnen. Eigen enquêtering door het CBS zal dan fors zijn afgenomen. Slechts voor die gegevens die nog niet digitaal vastliggen of vastgelegd kunnen worden (denk aan meningen en verwachtingen) zal nog enquêtering plaatsvinden. Binnen het CBS worden al die gegevens bijeen gebracht en verwerkt tot statistische uitkomsten die voldoen aan internationale standaarden en definities. De uitkomsten zijn voor het publiek in verschillende vormen toegankelijk. Allereerst via een grote statistische database, daarnaast door persberichten en publicaties waarin het CBS met tekst de statistische resultaten beschrijft. Bedrijven en burgers die hun gegevens voor de statistiek aanleveren krijgen voor hen relevante uitkomsten teruggeleverd. Er vindt voorts intensieve samenwerking plaats met universitaire, departementale en andere wetenschappers, die de rijke databestanden van het CBS op een veilige wijze als startpunt voor academisch getinte of beleidsrelevante analyses gebruiken.

Kortom, het CBS is dan een informatieknooppunt op de elektronische snelweg.

Het antwoord van het CBS op deze uitdaging bestaat uit een intensief gebruik van moderne methodologie en informatie- en communicatietechnologie:

. papieren vragenlijsten worden vervangen door elektronische questionnaires;
. multidisciplinaire teams (cognitieve psychologie, accountancy, informatica, enz.) en methoden (vragenlab, focusgroepen) worden ingezet om de resterende gegevensverzameling te optimaliseren; . complete bedrijfsadministraties worden (semi-)automatisch afgetapt voor statistisch gebruik en
. grote administraties en registers die buiten het CBS worden bijgehouden, zoals die van de bevolkingsadministratie, de belastingdienst en de Kamers van Koophandel, worden ontsloten voor de statistici.

Gaandeweg wordt op die wijze de traditionele aanpak van statistiek maken (.we beginnen met een vragenlijst en eindigen met een tabellenboek.) geheel op zijn kop gezet. De beschikbaarheid van gegevens bij bedrijven en burgers wordt het uitgangspunt van de gegevensverzameling in plaats van de behoefte van de kant van het CBS. Bij publicatie van uitkomsten vormt de behoefte van de gebruikers het uitgangspunt in plaats van het enquêteformulier. Eén gegevensbron wordt daarin voor tal van statistieken gebruikt. Geïntegreerde publicaties worden uit diverse bronnen samengesteld. Dit herontwerp mondt uiteindelijk uit in het eerder genoemde .statistic datawarehouse..

Om in te spelen op externe ontwikkelingen (als de toename van Europese regelgeving, het streven naar een vermindering van de administratieve lastendruk en de automatiseringsgolf met een aanpassing van de producten en diensten) moet met kracht voortgang worden gegeven aan het enkele jaren geleden gestarte veranderingsproces. Dit verbeteringsproces zal worden versterkt door:


1. het realiseren van een grotere bestuurlijke zelfstandigheid en
2. een meer geconcentreerde huisvesting van het CBS.

IV GROTERE BESTUURLIJKE ZELFSTANDIGHEID

Zoals in de Inleiding reeds is aangegeven is in het overleg met de Tweede Kamer in 1996 de bestuurlijke status van het CBS aan de orde geweest. Ten aanzien van de wenselijkheid van een verdere verzelfstandiging bestond in het parlement een breed draagvlak. Het is nu opportuun dit punt voortvarend op te pakken.

Met de CBS/CCS-wet is de inhoudelijke, professionele zelfstandigheid van de officiële statistiek in Nederland vastgelegd. Een bestuurlijk verzelfstandigd CBS doet recht aan de noodzaak om op onafhankelijke en deskundige wijze de gewenste statistieken te produceren. Dat is ook op Europees niveau van belang. Van de lidstaten zal op korte termijn verwacht worden dat deze binnen de geldende constitutionele verhoudingen een optimaal onafhankelijke positie van de statistische bureaus realiseren.
Bij een verantwoorde verzelfstandiging is echter niet alleen de verantwoordelijkheid voor de inhoud in het geding. Het is ook nodig voorwaarden te scheppen voor een daarbij passende doelmatige bedrijfsvoering. Daarbij gaat het om de verantwoordelijkheid voor het (financieel) beheer. Om tot een verdere kwaliteitsslag richting effectieve en efficiënte bedrijfsvoering te kunnen komen dienen deze verantwoordelijkheden in één hand te worden geplaatst. Op deze wijze wordt integraal management met een heldere accountability mogelijk. Ik zie dat als een noodzakelijke impuls voor de verbetering van de kwaliteit van de bedrijfsvoering van het CBS.

In mijn visie wordt dan ook op niveau van de CCS de besluitvorming over de inhoudelijke en financiële aspecten geïntegreerd. De CCS stelt het inhoudelijk werkprogramma met budgettaire paragraaf vast. Daarmee keurt deze commissie de keuzes goed die het CBS in het werkprogramma maakt (inrichting werkproces, te produceren statistieken, besteding en inzet middelen).
De Minister van Economische Zaken blijft ook bij een verder verzelfstandigd CBS uiteindelijk politiek verantwoordelijk. De aansturing zal dan echter op hoofdlijnen zijn geconcentreerd. Belangrijke instrumenten daarbij zijn, naast een aantal specifieke bevoegdheden, het jaarplan en de begrotingsvaststelling.

In het thans lopende Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar de bedrijfsvoering van het CBS wordt expliciet de vraag aan de orde gesteld 'welke met het resultaatgerichte sturingsmodel samenhangende rechtsvorm voor het CBS het meest geschikt is.' Daarbij zal de rechtsvorm van ZBO uitdrukkelijk aan de orde komen. Verwacht mag worden dat het IBO, volgens de planning binnen enkele weken, met concrete aanbevelingen zal komen.
Indien een ZBO een passende oplossing zal blijken te zijn zullen te gelegener tijd bij de wetsbehandeling alle relevante aspecten aan de orde komen.

V MEER GE.NTEGREERDE HUISVESTING

Het CBS is gehuisvest in Voorburg en in Heerlen. Ten tijde van de opbouw van de vestiging in Heerlen kende elke statistiek haar eigen enquêteformulier en haar eigen publicatie. Er waren met andere woorden evenveel productielijnen als statistieken. Elk van die lijnen bestond uit een aantal opeenvolgende fasen. Bij de opening van de CBS-vestiging te Heerlen zijn destijds vooral arbeidsintensieve werkzaamheden vanuit Voorburg overgebracht. Die waren van tweeërlei aard: enerzijds de gegevensverzameling, de eerste fase van de productielijn, anderzijds een aantal statistische processen zoals die van de Internationale handel, de Industriële productie en de Inkomensstatistieken. Daarmee werd de locale arbeidsmarkt op dat moment het best gediend. Deze knip in de organisatie is sindsdien bepalend geweest voor de verdere inrichting van de organisatie.
Deze .pragmatische. benadering heeft thans tot gevolg dat (op slechts één na) geen enkele CBS-divisie in één vestiging is geconcentreerd. De ruimtelijke scheidslijn Voorburg/Heerlen loopt dus door alle divisies heen met uitzondering van de divisie Gegevensverzameling. De productieprocessen zelf zijn inmiddels echter fundamenteel van karakter veranderd. Zo zijn de productieprocessen van verschillende statistieken in één procesgang geplaatst en zijn de fasen in de bewerking van de gegevens, die voorheen op elkaar volgden, samengevoegd. Ontwikkelingen in de automatisering maakten deze beide integratiebewegingen mogelijk.

De ruimtelijk gescheiden huisvesting heeft niet alleen negatieve consequenties in termen van transactiekosten. Nu de aard van de werkzaamheden drastisch aan het veranderen is worden de nadelen van de dislocatie van het CBS steeds meer nijpend. De grote fysieke afstand tussen de vestigingen werkt belemmerend voor:


1. de bedrijfsmatige ontwikkeling van het CBS; 2. de geïntegreerde aansturing van de organisatie en 3. de benodigde flexibele inzet van personeel.

Zo zet de huidige dislocatie in toenemende mate een klem op verwerkelijking van het strategisch perspectief van het .statistic datawarehouse..

De genoemde procesintegratie vergt, in tegenstelling tot de traditionele werkwijze, korte werk- en communicatielijnen. De betrokken medewerkers moeten elkaars taal verstaan. Elektronische gegevensuitwisseling en videocommunicatie blijken ontoereikend voor de snelle, creatieve en persoonlijke communicatie die nodig is om taakgericht in teams te werken. Projectmatig werken, directe persoonlijke communicatie en een gedeelde visie op management- en bedrijfsprocessen (.gemeenschappelijke bedrijfscultuur.) zijn onontbeerlijk voor een verdere (strategische) ontwikkeling van het CBS. Dit geldt des te sterker daar productontwikkeling en herontwerp van productieprocessen ook voor de komende jaren voor het CBS belangrijke thema.s zullen zijn.
Nu de statistiek veel meer dan voorheen als een complex en samenhangend systeem moet worden gezien, is er ook een integrale aansturing nodig. Voorheen konden de fasen van het proces veelal apart aangestuurd worden. De productielijnen van vandaag vergen een integraal overzicht en ruime sturingsmogelijkheden zonder beperkingen vanwege de specifieke situatie in een vestiging.

Bij dit alles is een flexibele inzet van personeel nodig. Medewerkers dienen met alle verschillende fasen van het proces vertrouwd te zijn. Ten aanzien van nieuwe medewerkers krijgt deze aanpak vorm doordat zij centraal binnen het CBS geworven en opgeleid worden, voordat zij bij een specifieke statistiek te werk gesteld worden. Voor het zittende personeelsbestand blijkt de huidige knip in de organisatie echter vaak een belemmering om zich tot allround-statisticus te ontwikkelen. Een groot knelpunt is dat een optimale vervulling van interne vacatures wordt bemoeilijkt door de dislocatie. De afgelopen jaren heeft het CBS feitelijk bestaan uit twee .closed shops.. Slechts CBS-medewerkers uit dezelfde vestiging kwamen in de praktijk in aanmerking voor interne vacaturevervulling.

Tot slot kunnen door concentratie van de huisvesting grote efficiencyvoordelen worden verkregen. Er kan een besparing worden gerealiseerd van 290 arbeidsplaatsen. Ook in de sfeer van de materiële uitgaven (huur, telecommunicatie, reis- en verblijfkosten e.d.) kan efficiencywinst worden bereikt.

VI HOOFDVESTIGINGSPLAATS

Als wordt gesproken over .een (geografisch) meer geconcentreerd CBS. gaat het niet over alle onderdelen van het CBS. Aan het slot van deze paragraaf wordt dat gepreciseerd.

In theorie zijn voor een meer geconcentreerd CBS vele locaties als hoofdvestigingsplaats mogelijk. Alleen al op basis van financiële argumenten is Voorburg echter de enige locatie die in aanmerking komt. Bovendien zijn daar op de lange termijn de strategische kansen voor het CBS het grootst en worden op de korte termijn de primaire processen gedurende de transitieperiode het minst verstoord. Ook vanuit werkgelegenheidsperspectief is Voorburg verantwoord als vestigingsplaats.


1. kosten

Het CBS-gebouw te Voorburg kent momenteel, vanwege de afslankingen uit de jaren tachtig, een onderbezetting. Herinrichting van de beschikbare ruimte (op basis van door de Rijksgebouwendienst gehanteerde normen) maakt het mogelijk om met relatief geringe kosten (ca. fl. 62 miljoen, incl. aanpassing van het pand in Heerlen en investeringen van de Rijksgebouwendienst) het daarvoor in aanmerking komende personeel in Voorburg onder te brengen. Bij vrijwel iedere andere locatie zal kostbare nieuwbouw of aanschaffing van kantoorruimte plaats moeten vinden. De kosten van die varianten zullen in geval van nieuwbouw naar verwachting ca. fl. 218 miljoen bedragen (incl. investeringen Rijksgebouwendienst).
Ook vanuit het oogpunt van de personele kosten is concentratie van het CBS in Voorburg verreweg het meest aantrekkelijk. Het grootste en duurste deel van het personeel (met name het kaderpersoneel) heeft immers al Voorburg als standplaats. De personele kosten zullen in geval van een andere vestigingsplaats dan Voorburg, voornamelijk als gevolg van hogere wachtgeldkosten, ruim fl. 100 miljoen hoger zijn.

2. lange termijn kansen

Vrijwel alle strategische relaties van het CBS, waaronder in elk geval de departementen en de planbureaus, zijn in Den Haag gevestigd. Vanuit Voorburg is samenwerking met hen relatief eenvoudig. De noodzaak van strategische samenwerking geldt in het bijzonder voor de internationale dimensie van de statistiek, die steeds belangrijker wordt. De Nederlandse inbreng in (de werkgroepen van) de Raad is gebaat bij korte lijnen van het CBS met de Ministeries van Economische Zaken, Financiën en Buitenlandse Zaken. De internationale samenwerking is bovendien uitermate gediend door de korte afstanden tot instanties als het International Statistical Institute.

Ook in de richting van andere gebruikerscategorieën is de locatie van het CBS van belang. De nationale statistische bibliotheek in Voorburg wordt frequent geraadpleegd door medewerkers van verschillende Haagse instanties. Het Europees Bureau voor de Statistiek heeft er recent een Datashop geopend. De CBS-bibliotheek ontsluit dan ook een schat aan statistisch materiaal over andere landen. Publicaties en persberichten van het CBS die voor het beleid van groot belang zijn worden tijdens persconferenties in Nieuwspoort uitgebracht. De extra aandacht van de media die daaruit voortvloeit,
zou elders slechts met aanzienlijk meer inspanningen bereikt kunnen worden.

Een derde categorie van producten en gebruikers hangt samen met het gebruik van microbestanden voor wetenschappelijk onderzoek. De wens tot een onderzoeksfaciliteit is nadrukkelijk door de Verkenningscommissie Economische Wetenschappen geformuleerd. Het zou voor de voornaamste gebruikers (waar onder CPB, SCP en DNB) en daarmee voor het wetenschappelijk en maatschappelijk rendement van de faciliteit een evidente handicap zijn als deze gebruikers regelmatig voor hun werkzaamheden (veel) verder dan naar Voorburg zouden moeten reizen.

Een andere strategische factor die kansen biedt betreft de personeelsvoorziening. De instroom van hoog geschoold, relatief schaars, personeel is voor het presteren van het CBS van vitaal belang. De nabijheid van een aantal grote economische en sociale faculteiten (EUR, UvA, VUA, RUL, RUU) vergemakkelijkt de werving en selectie van de jongere academici waar het CBS het nu en in de (nabije) toekomst van moet hebben. In het zuiden van Limburg ondervindt de werving van medewerkers die hoog geschoold zijn in informatietechnologie concurrentie van de groeiende marktsector.

3. korte termijn risico.s

Terwijl de fabriek verbouwd wordt, moet de productie voortgaan. Dat geldt in elk geval voor de productie van statistieken. Vanwege de eraan verbonden belangen (EMU-lidmaatschap, verdeling van Europese fondsen, toedeling van gelden uit Provincie- en Gemeentefonds) kan Nederland zich geen enkele misser permitteren. Europese regelgeving schrijft vaak tot in detail voor hoe regelmatig en binnen welke termijnen nationale statistieken aangeleverd dienen te worden. In het ergste geval staan daar ook procedures van ingebrekestelling en sancties voor lidstaten op. Het risico van verstoring van de productie van statistieken zal daarom tot een minimum moeten worden beperkt.

De kern van de economische statistieken, die de inhoud van de rapportages in EMU-verband vormen, zijn de Nationale Rekeningen en daarmee samenhangende rekeningstelsels. De productie daarvan bevindt zich overwegend in de locatie Voorburg. Verder is van belang dat het grootste deel van het personeel Voorburg als standplaats heeft. Bovendien zal het risico van verlies van personeel op strategische posities (management, statistici, informatici, nationale rekenaars) bij een vestiging in Voorburg het geringst zijn.

4. werkgelegenheidsperspectief

De motieven voor het plaatsen van een vestiging van het CBS in Heerlen waren destijds gebaseerd op het werkgelegenheidsbeleid. In de memorie van toelichting op de begroting 1975 van het ministerie van Economische Zaken is daarover opgemerkt dat .met name met het oog op het beïnvloeden van het werkgelegenheidspatroon (..) een voortzetting van het spreidingsbeleid alleszins gewenst. is. Er kon zodoende een bijdrage worden geleverd aan de bestrijding van de werkloosheid in Limburg.
Thans is de situatie echter aanzienlijk veranderd. Sinds halfweg de jaren tachtig is de werkloosheid ten goede gekeerd. Bovendien heeft zich een positieve trend voorgedaan bij het aantal beschikbare banen, de vacatures en het investeringsniveau. Limburg is een aantrekkelijk vestigingsgebied ook voor buitenlandse bedrijven.

5. conclusie

De combinatie van kosten, de strategische kansen, de beperking van risico.s en de werkgelegenheid leidt tot de conclusie dat Voorburg de enige realistische plaats is voor de hoofdvestiging van het CBS.

Zoals in het begin van deze paragraaf is gesteld gaat het niet om alle onderdelen van het CBS.
Puur bedrijfsmatig bezien zouden alle statistische activiteiten en divisies in één vestiging moeten worden geconcentreerd. Op die grond verdient de optie om het gehele CBS in Voorburg te huisvesten de voorkeur. Daar de divisie Gegevensverzameling echter integraal in Heerlen is gehuisvest en het mogelijk is deze divisie als een facilitaire eenheid (.veldwerk.) afzonderlijk te organiseren zijn er termen aanwezig om deze divisie in Heerlen gehuisvest te laten. Daarbij is tevens de werkgelegenheid in Limburg gediend. De divisie Gegevensverzameling zal in de bedoelde situatie helder aangestuurd moeten worden. Het gaat daarbij om ongeveer 330 medewerkers.

Vanzelfsprekend kan de overgang van de in aanmerking komende Heerlense activiteiten en medewerkers naar Voorburg niet van de ene op de andere dag worden gerealiseerd. Het is ook niet in het belang van de productieprocessen noch in het belang van het personeel om de overgang in één keer te doen plaatsvinden. Teneinde een beheersbaar proces tot stand te brengen zal voor een geleidelijke en gefaseerde overgang gekozen worden. De huidige onderbezetting van het gebouw in Voorburg maakt in principe zo.n fasering mogelijk.

Naarmate er ruimte in Voorburg vrij komt, zullen processen, statistieken en sectoren fasegewijs worden overgebracht. Het risico van productiestoringen wordt zo beperkt. Tegelijk krijgt het Heerlense personeel voldoende tijd voor de keuze om over te gaan naar Voorburg dan wel elders emplooi te zoeken.

Allereerst zullen er bouwtechnisch voorzieningen getroffen moeten worden om de nodige ruimte in Voorburg vrij te maken. Dat is een traject waar normaal gesproken een doorlooptijd van enige jaren voor staat. De afronding van de verhuisoperatie is niet eerder gepland dan medio 2003.

VII FINANCIEEL KADER

Meer centrale huisvesting van het CBS in Voorburg brengt investeringskosten met zich mee. Daar tegenover staan besparingen. Van beide zijn op dit moment slechts ramingen te geven. In totaliteit komen deze op het volgende neer:

Investeringskosten (eenmalig) fl. 121 mln.

Besparingen (structureel) fl. 33 mln.

De investeringen hebben een personele en een materiële component.


1. personeel

De divisie Gegevensverzameling zal in Heerlen gehuisvest blijven. Voor het overgrote deel van de overige CBS-medewerkers in Heerlen zal verplaatsing naar Voorburg ingrijpende gevolgen hebben. Zo zal een deel van de in Heerlen werkzame CBS medewerkers naar verwachting zelf besluiten niet mee te gaan naar Voorburg. Zij zullen een functie buiten het CBS verkiezen boven verhuizen.
De medewerkers die verhuizen naar Voorburg komen in aanmerking voor een verhuiskostenregeling.
Voor een ander deel zal naar verwachting gelden dat met verplichting tot verhuizing de functie in Voorburg niet als .passend. aangemerkt kan worden. Voor deze groep mensen zullen herplaatsingsonderzoeken met scholings- en bemiddelingstrajecten worden ingericht. Voorzover die niet tot een andere functie leiden kunnen deze mensen gebruik maken van de wachtgeldregeling. Dat zelfde geldt voor de medewerkers die functies vervullen die als gevolg van de concentratie komen te vervallen (dubbelfuncties).

Als gevolg van de beoogde concentratie zullen vacatures ontstaan. Hiervoor zullen ook nieuwe mensen geworven moeten worden. Omdat daar enige tijd over heen zal gaan is gedurende een periode externe inhuur nodig om de continuïteit van de statistiekproductie te kunnen waarborgen. Voor de nieuwe medewerkers zullen bovendien training en opleiding nodig zijn.

Dit levert de volgende raming van de investeringskosten in de personele sfeer op:

Verwachte kosten wachtgeld en verhuizen f 85 mln. Verwachte kosten bemiddeling, opleiding e.d. f 19 mln. Totaal f 104 mln.

2. materieel

Concentratie van de hoofdvestiging in Voorburg betekent dat het huidige pand waarin het CBS gehuisvest is verbouwd moet worden. Omdat de divisie Gegevensverzameling zal worden gehuisvest in een gedeelte van het huidige gebouw in Heerlen zal ook dat pand moeten worden aangepast.
De kosten van de verbouwing (ca. fl. 45 miljoen.) zullen door de Rijksgebouwendienst (eigenaar) volgens de gebruikelijke systematiek gefinancierd worden uit de spaar- en depositofaciliteit bij het Ministerie van Financiën. In de vorm van af te dragen huur zullen de daaruit voortvloeiende lasten door EZ (gebruiker) gedragen worden. Naast deze directe gebouwkosten zullen aanvullende gebouwgebonden kosten worden gemaakt. Te denken valt daarbij aan inventaris, netwerkvoorzieningen e.d. Andere kosten betreffen bijvoorbeeld de begeleiding van het huisvestingsproject en de verhuiskosten die gedurende de verbouwing gemaakt moeten worden. Deze komen rechtstreeks ten laste van de EZ-begroting.
Belangrijk is om hier te vermelden dat een deel van de totale kosten overigens ook in de huidige situatie gemaakt zou moeten worden. De omvang daarvan bedraagt ongeveer fl. 10 miljoen.

De overgang naar Voorburg zal niet op één moment kunnen plaatsvinden. Om de continuïteit van de primaire processen die momenteel in Heerlen plaatsvinden te kunnen waarborgen, zullen sommige processen daarom eerder dan de afronding van de verbouwing naar Voorburg overgehaald worden. Omdat deze mensen niet tijdens de verbouwing in het pand in Voorburg gehuisvest kunnen worden, zullen tijdelijk aanvullende huisvestingsoplossingen gezocht worden.

Totale verwachte materiële kosten (EZ) fl. 17 mln.

3. Besparingen

De structurele besparingen die als gevolg van de beoogde (gedeeltelijke) concentratie mogelijk zijn kennen eveneens zowel een personele als een materiële component.
De meer geconcentreerde huisvesting zal tot een grotere efficiency leiden. Naast besparingen als gevolg van schaalvoordelen (dubbelfuncties), zal een efficiencyslag in de primaire processen gerealiseerd kunnen worden. Uiteindelijk zal het voordeel 290 arbeidsplaatsen bedragen. De beoogde efficiencywinst van het .Businessplan. is hierin verdisconteerd.

De meer geconcentreerde huisvesting levert ook een besparing op in de huur en andere materiële kosten zoals onderhoud, gas/licht/water, schoonmaak, telecommunicatie en reis- en verblijfskosten.

Verwachte jaarlijkse personele besparingen fl. 28 mln. Verwachte jaarlijkse materiële besparingen fl. 5 mln.

Totaal f l. 33 mln.

4. Financiering

De kosten en de besparingen vinden niet in dezelfde jaren plaats. In de jaren tot de realisatie van de centrale huisvesting zullen de investeringen moeten plaatsvinden. De besparingen worden vooral in de jaren daarna gerealiseerd. Als gevolg van deze .mis-match. zijn in de eerste jaren extra middelen nodig. Deze zullen binnen de EZ begroting worden vrijgemaakt.

Noot voor redacties

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie