Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Toespraak NRK minister Herfkens

Datum nieuwsfeit: 29-06-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Ministerie van Buitenlandse Zaken

Ontwikkelingssamenwerking

Onderwerp: Toespraken Minister Herfkens

Datum: 29 juni 99

Nummer : 000/99

Toespraak NRK minister Herfkens, 29 juni 1999

Inleiding


1. Iedereen heeft ongetwijfeld nog de beelden van de verwoestingen aangericht door de orkaan "Mitch" in Midden-Amerika vorig jaar op het netvlies staan. Duizenden mensen dood, honderdduizenden mensen zijn gewond of dakloos geraakt, hele dorpen zijn weggevaagd, de economie in een aantal landen is volledig ingestort. "Mitch" heeft laten zien wat een vernietigende kracht natuurgeweld kan hebben op samenlevingen. Gelukkig heeft de Nederlandse bevolking - evenals de bevolking in vele andere landen - zich zeer solidair getoond met de getroffen bevolking in Midden-Amerika, en ruimhartig gegeven om de mensen te helpen opnieuw een bestaan op te bouwen. Ook vanuit Ontwikkelingssamenwerking is een substantiële bijdrage gedaan aan de noodhulp en ondersteuning van wederopbouw van de door Mitch getroffen landen.


2. Maar "Mitch" heeft ons wel aan het denken gezet. Had er nu niet meer kunnen worden gedaan om de persoonlijke en materiële verliezen te beperken? Dergelijke orkanen zijn in Midden-Amerika immers een regelmatig terugkerend verschijnsel. Was de overheid wel voldoende voorbereid op deze ramp, die toch te voorzien was geweest? Was de bevolking wel bijtijds en voldoende geïnformeerd over de handen zijnde orkaan? En was de bevolking voorgelicht over mogelijke voorzorgsmaatregelen om zichzelf te beschermen ingeval van dreigende rampen? Waren ziekenhuizen en hulpverleningsdiensten in staat van paraatheid gebracht? Misschien waren het aantal slachtoffers en de aangerichte schade veel minder geweest, als er bepaalde voorzorgsmaatregelen waren genomen. Misschien - want zeker weten doe je het nooit. Maar dat mag geen reden om dan maar niets te doen.


3. In mijn presentatie wil ik graag drie punten aanstippen:


1) het aantal slachtoffers van natuurrampen in met name ontwikkelingslanden is de afgelopen jaren dramatisch gestegen, en zal de komende tijd hoogstwaarschijnlijk nog verder stijgen


2) door een pro-actief beleid en gerichte voorzorgsmaatregelen in de betrokken landen kunnen het aantal slachtoffers en de materiële schade belangrijk worden beperkt


3) de rol van ontwikkelingssamenwerking hierbij

Natuurrampen


1. De wereld wordt jaarlijks geteisterd door vele vormen van natuurgeweld: aardbevingen, overstromingen, droogte, orkanen, aardverschuivingen, etcetera. Deze kunnen overal toeslaan, in ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden, in stedelijke centraen dunbevolkte gebieden. Maar natuurgeweld wordt pas een natuurramp als het grote persoonlijke, sociale, materiële of economische schade aanricht, op een zodanige manier dat herstel onwaarschijnlijk is zonder externe hulp. Een ramp wordt daarom ook wel omschreven als een optelsom van natuurgeweld en kwetsbaarheid. Een ramp slaat selectief toe, met name de zwaksten, de mensen die aan de rand van de samenleving staan, mensen die vaak op rampgevoelige lokaties wonen worden het hardst getroffen.


2. Wereldwijd zijn er in de periode van 1971-1995 jaarlijks gemiddeld bijna 130.000 doden gevallen als gevolg van natuurrampen - dat is meer dan als gevolg van gewapende conflicten. Het overgrote deel hiervan - meer dan 90% - viel in ontwikkelingslanden. Het aantal daklozen en mensen die op een andere manier getroffen zijn liggen boven de 160 miljoen per jaar. Het aantal getroffen mensen is de afgelopen decennia bovendien enorm gestegen. De directe economische verliezen als gevolg van natuurrampen zijn gigantisch, en elk jaar nemen deze explosief toe. Een ramp kan een vernietigende invloed hebben op de economische ontwikkeling van een land. Jarenlange vooruitgang kan in één klap teniet worden gedaan.


3. Eén trend blijkt overduidelijk uit de gegevens: het aantal slachtoffers en de aangerichte schade van natuurrampen in de wereld is de afgelopen decennia enorm toegenomen. De afgelopen 20 jaar steeg het aantal personen dat getroffen werd door een ramp jaarlijks met 6%. Dit is drie keer zo veel als de jaarlijkse bevolkingsgroei. Deze stijging is niet zozeer te verklaren door een toename van het aantal natuurrampen op zich, als wel door een toename van het aantal kwetsbare mensen, met name in ontwikkelingslanden. Naast een absolute toename van het aantal mensen in ontwikkelingslanden spelen ook nog andere processen een belangrijke rol. Te noemen zijn de toenemende verarming, de snelle urbanisatiegraad, almaar toenemende lokale milieudegradatie en klimaatverandering. Deze processen zijn niet los van elkaar te beschouwen, en hebben allemaal hetzelfde effect: een toename van de kwetsbaarheid door bijvoorbeeld onveilige omstandigheden zoals huizen op steile hellingen, slecht onderhoud van dijken en afvoeren of gebrek aan rampenplannen. Zonder ingrijpen zal de stijgende trend in humanitaire en economische verliezen zich blijven voortzetten.

Natuurrampenvoorzorg


1. De afgelopen jaren is internationaal het besef gegroeid dat wij op een andere manier moeten omgaan met natuurgeweld, niet alleen maar reageren, maar ook anticiperend en pro-actief. Hoewel natuurgeweld in de meeste gevallen niet is te voorkomen, kunnen de persoonlijke, sociale en economische gevolgen in belangrijke mate worden beperkt door het verminderen van de kwetsbaarheid, door het versterken van de capaciteiten van de mensen daar om om te gaan met natuurgeweld en door het nemen van anticiperende voorzorgsmaatregelen. Ook bestaat er een brede consensus dat natuurrampenvoorzorg een integraal onderdeel dient uit te maken van duurzame ontwikkeling. Tevens dringt het besef door
-nationaal en internationaal -dat er iets gedaan moet worden aan de gevolgen van klimaatverandering; zowel aanpassen (adaptatie) als voorkomen (mitigatie).


2. Om internationaal de aandacht te vestigen op de noodzaak van natuurrampenvoorzorg heeft de VN de periode van 1989-1999 uitgeroepen tot de'International Decade on Natural Disaster Reduction'. Doelstelling van de Decade is de vermindering van verliezen in mensenlevens, materiële verliezen en sociale en economische ontwrichting, met bijzondere aandacht voor ontwikkelingslanden. In
1994 werd, in het kader van dit decennium, in Yokohama een internationale conferentie over vermindering van natuurrampen gehouden, de 'World Conference on Natural Disaster Reduction', waarbij de aandacht werd gevestigd op de volgende punten:


- het belang van rampenvoorzorg als een integraal onderdeel van duurzame ontwikkeling


- verbeterde informatie-uitwisseling op het gebied van rampenvoorzorg


- uitvoering van rampen-reducerende maatregelen op lokaal niveau


- grotere betrokkenheid van lokale gemeenschappen


- speciale aandacht voor de armste lagen van de bevolking.

Het programma van de INDNR is om deze redenen niet alleen gericht op nationale overheden, VN- en regionale organisaties, maar ook op lokale overheden, NGO's, particulieren en bedrijven in het veld.


3. Het algemeen bewustzijn voor de risico's van natuurrampen is enorm toegenomen. Het risico voor natuurrampen en het aantal getroffen mensen is echter ondanks de vele activiteiten nog steeds niet afgenomen. Natuurrampenvoorzorg (bestaande uit de drie elementen preventie, paraatheid en mitigatie) blijft daarom een belangrijk onderwerp voor overheidsbeleid en duurzame strategieën blijven wenselijk, ook in de 21e eeuw. De aandacht zal uitgaan naar meer intensieve internationale en regionale samenwerking.


4. Op korte termijn kan veel worden bereikt met het verbeteren van onveilige omstandigheden, zoals huizen op steile hellingen of het ontbreken van rampenplannen. Maar de oplossingen moeten niet beperkt blijven tot het verbeteren van onveilige situaties. Lange termijn oplossingen richten zich op de achterliggende oorzaken die te maken hebben met de inrichting van de samenleving, de verdeling van de economische en politiek macht en de demografische variabelen. Deze leiden namelijk via processen zoals bevolkingsgroei, ontbossing en marktmechanismen tot de uiteindelijke kwetsbaarheid van een land en zijn bevolking.


5. Zowel voor als na een ramp kunnen deze strategieën worden toegepast. Het beste is maatregelen te treffen voordat een ramp toeslaat, maar in de praktijk blijkt dat juist in de periode na een ramp mensen zich in willen zetten voor veranderingen, en dat in rehabilitatie- en reconstructiefasen aandacht komt voor duurzaam herstel. Pas nu gaat men in Midden-Amerika beseffen wat de ongelijke verdeling voor gevolgen had.

De rol van OS bij natuurrampenvoorzorg


1. Ontwikkelingssamenwerking is vanuit twee invalshoeken betrokken bij natuurrampenvoorzorg. Ten eerste dragen wij bij aan vermindering van kwetsbaarheden door het bevorderen van duurzame ontwikkeling, bijv. in de vorm van milieubescherming, armoedebestrijding, plattelandsontwikkeling, en opbouw van goed bestuur. Hoewel natuurrampenvoorzorg geen expliciete beleidsdoelstelling van deze verschillende programma's is, dragen deze wel degelijk bij aan vermindering van de kwetsbaarheid van de betrokken bevolkingsgroep voor natuurrampen.


2. Ten tweede dragen wij in geval van natuurrampen bij aan noodhulp ter verlichtingvan de humanitaire noden, zoals in het geval van Mitch, tijdens de aardbevingen in Afghanistan (januari en mei 1998), Colombia (januari 1999), en de overstromingen in Bangla Desh en China (juli/ augustus 1998). Nederland blijkt een flexibele donor, en we zien dat wij heel snel beslissingen nemen na natuurrampen. Nu is deze hulp vooral gericht op het opvangen van de noden na een ramp, en minder op voorzorgsmaatregelen ter voorkoming van een ramp. Wel worden hieruit ook veel wederopbouw-activiteiten gefinancierd, die een belangrijk voorzorgselement bevatten.


3. Ten derde leveren wij ook een belangrijke bijdrage aan de versterking van internationale en regionale samenwerking op het gebied van natuurrampenvoorzorg. Wij hebben actief deelgenomen aan diverse internationale conferenties in het kader van IDNDR, en hebben ook diverse regionale conferenties en samenwerkingsverbanden ondersteund.


4. Ten vierde heb ik aangegeven tot een intensivering van samenwerking op klimaatgebied te willen komen met ontwikkelingslanden. In het bijzonder om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij het opbouwen van een eigen klimaatbeleid met aandacht voor zowel aanpassingsprogramma's als programma's die ervoor zorgen dat uiteindelijk de uitstoot van broeikasgassen minder sterk toeneemt. Nederland heeft zelf onlangs een eerste belangrijke stap gezet met het uitkomen van de uitvoeringsnota "Klimaat" waarin aangegeven wordt hoe in Nederland de uitstoot van broeikasgassen zal worden verminderd. Ook zal er een nota uitkomen over internationaal klimaatbeleid.


5. De toename van het aantal slachtoffers als gevolg van natuurrampen alsmede het internationaal gegroeide besef dat natuurrampenvoorzorg van essentiëel belang is voor het beperken van het aantal slachtoffers en schade noopt ons wel tot een actief beleid , die verder gaat dan alleen het verstrekken van noodhulp na een ramp. Doelstelling van ons beleid hierbij is: het verminderen van het aantal slachtoffers, de fysieke, economische en sociale schade als gevolg van natuurrampen in ontwikkelingslanden, door a) vermindering van de kwetsbaarheid en versterking van de weerbaarheid van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen en b) het creëren van een 'culture of prevention'.


6. Wat kunnen wij doen om deze beleidsdoelstelling te realiseren? Daartoe staan ons een aantal mogelijkheden ter beschikking.


7. Ten eerste kunnen wij activiteiten gericht op natuurrampenvoorzorg ondersteunen in een beperkt aantal rampgevoelige landen waarmee wij een duurzame samenwerkingsrelatie hebben. Dat kan zowel via overheid als via NGO's, die zich vooral richten op de armste en meest kwetsbare bevolkingsgroepen. Wij kunnen hierbij denken aan versterking van de capaciteit van bepaalde instanties om noodsituaties op te vangen, bijv. hulpverleningsdiensten, ziekenhuizen, of brandweer, aan bewustwording en informatievoorziening van kwetsbare bevolkingsgroepen, of aan betere bouw- en veiligheidsvoorschriften.


8. Ten tweede zullen wij bij wederopbouw in het kader van noodhulp-operaties meer met rampenvoorzorg rekening moeten houden. Als wij helpen bij het herstel van huizen of bruggen, moeten we ze dan weer op dezelfde manier herbouwen? Wij zullen bij wederopbouw meer rekening moeten houden met het voorzorgsaspect. De rehabilitatiefase na een ramp is immers vaak de beste gelegenheid om structurele verbeteringen aan tebrengen, zowel in de "hardware" (huizen, bruggen, wegen) als in de "software" (organisatie, coòrdinatie). Bovendien bieden rampen, hoe tragisch ook, een belangrijke gelegenheid om lering te trekken, omdat tekortkomingen in organisatie en opvangcapaciteit hierdoor meedogenloos aan de dag worden gelegd.


9. Ten derde zullen wij meer aandacht moeten besteden aan invlechting (mainstreaming) van natuurrampenvoorzorg in duurzame ontwikkeling. Zo zullen ontwikkelingsactiviteiten in rampgevoelige gebieden, bijv. op het gebied van milieu of plattelandsontwikkeling beter moeten worden gescreend op hun effect op kwetsbaarheid voor natuurrampen. Hydrologische of bouwprojecten kunnen zo bijv. worden beoordeeld op het effect op het risico voor aardverschuivingen en overstromingen.


10. Ten vierde kunnen wij bijdragen aan versterking van internationale en regionale samenwerking bij het tegengaan van klimaatverandering, op het terrein van natuurrampenvoorzorg, en internationaal de aandacht blijven vestigen op het belang van natuurrampenvoorzorg. De IDNDR-campagne van de VN heeft er veel aan bijgedragen dat het onderwerp nu internationaal op de agenda is geplaatst, en heeft ook geleid tot een beter inzicht in de effecten van rampen en van strategieën ter voorkoming of beperking van natuurrampen. Maar de IDNDR-campagne loopt dit jaar ten einde, en het moet wel op de agenda blijven staan. Het gaat om het creëren van een "culture of prevention": het is een kwestie van "frappez, frappez toujours", en daaraan zullen wij bijdragen.


11. En ten vijfde - last but not least - hebben wij in ons eigen land ook nog een rijke ervaring en kennis van rampenbestrijding, vooral gericht op watersnoodrampen. Onze kennis op dit gebied kan heel relevant zijn voor landen die veel te kampen met watersnoodrampen, zoals China en Bangla Desh. Vanuit het bedrijfslevenprogramma van ontwikkelingssamenwerking worden reeds de nodige activiteiten van Nederlandse bedrijven ondersteund die bijdragen aan een beter waterbeheer. Wij zouden kunnen kijken naar mogeljkheden om onze rijke kennis en ervaring op dit gebied gerichter in te zetten.

Afsluiting

Ik ben bang dat de wereld ook in de 21e eeuw door vele rampen zal worden geteisterd, en dat daarbij vele slachtoffers zullen vallen. Maar laten wij de mensen in de meest kwetsbare gebieden helpen zich hier zo goed mogelijk op voor te bereiden. Want veel onnodig leed kan zo worden bespaard.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie