Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Brief Herfkens inzake tien jaar procesbenadering in SNV

Datum nieuwsfeit: 20-08-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Ministerie van Buitenlandse Zaken

Aan de Voorzitter van de Vaste Commissie

voor Buitenlandse Zaken van de

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Binnenhof 4

DEN HAAG
Directoraat-Generaal Internationale Samenwerking (DGIS/SC)

Bezuidenhoutseweg 67

Postbus 20061


2500 EB Den Haag

Datum 20 augustus 1999
Kenmerk SC-126/99
Blad 1/6
Bijlage(n) 1
Betreft Mijn toezegging betreffende SNV en procesbenadering

Zeer geachte Voorzitter,

Ingevolge mijn toezegging tijdens het algemeen overleg d.d. 15 juni
1999 betreffende IOB-evaluaties (waaronder SNV en procesbenadering), kan ik U als volgt informeren.

De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking

Eveline Herfkens

Tien jaar procesbenadering in SNV

Achtergronden en context

Benaderingen en methoden in ontwikkelingssamenwerking zijn voordurend in beweging. Dit heeft te maken met een veranderende visie op ontwikkeling en ontwikkelingsprocessen. Ook de ideeën over de rol van internationale samenwerking in die processen veranderen. Zo kreeg eind jaren 80 de procesbenadering een plaats in het discours rond de ontwikkelingssamenwerking.

Die benadering analyseerde ontwikkeling als een proces dat moet worden gedragen door de direct betrokkenen. De effectiviteit van de internationale hulpinspanning voor ontwikkeling was gering, onder andere om de volgende redenen:


- hulp was te zeer donor-driven;


- interventies waren te rigide van opzet en te veel volgens een blauwdruk;


- er was onvoldoende aandacht voor de dynamiek van lokale processen;


- participatie van de bevolking vond te weinig geïnstitutionaliseerd plaats;


- er werd te weinig gebruik gemaakt van lokale capaciteit en potentieel.

Deze tekortkomingen vergden een nieuwe benadering. De feitelijke benaming ervan konden variëren per land of organisatie: men sprak van participatieve ontwikkeling, of van programmatische- of procesmatige aanpak, of van procesbenadering.

De nieuwe aanpak bouwde voort op concepten uit de wereld van het participatief actieonderzoek, participatie-ontwikkeling en opbouwwerk. Hoewel er soms zeer verschillende accenten werden gelegd, kwam de kern van al deze nieuwe benaderingen op hoofdlijnen overeen:


- flexibiliteit in de programmering;


- institutionalisering van participatie (scaling up);


- aansluiting bij lokale en nationale processen;


- versterking van lokale aspiraties en capaciteit als uitgangspunt.

Deze alternatieve aanpak van ontwikkelingssamenwerking zou een hogere graad van ownership realiseren. Veranderingsprocessen zouden dynamischer, rechtvaardiger en duurzamer zijn.

Het was geheel in de lijn van dit nieuwe discours rond participatie en flexibiliteit dat voor SNV de procesbenadering het centraal beleidsuitgangspunt werd. Dit vond plaats aan het begin van de jaren
90.

De voorliggende notitie beschrijft op beknopte wijze hoe deze benadering is geëvolueerd binnen SNV. Het is overigens opmerkelijk hoezeer de doelstellingen en uitgangspunten van de oorspronkelijke discussie (van eind jaren 80) nog steeds actueel zijn in het hedendaagse debat. Aan het slot van deze notitie zal dan ook worden ingegaan op de vraag hoe deprocesbenadering past binnen de huidige beleidsmatige prioriteiten van SNV en hoe deze op hun beurt passen in de bredere discussie rond de effectiviteit van
ontwikkelingssamenwerking in Nederland.

SNV en de procesbenadering

SNV werkt traditioneel in de minst ontwikkelde landen en binnen die landen in (zeer) marginale gebieden. Deze zijn vooral gekenmerkt door zwakke bestuurlijke structuren en beperkte mogelijkheden. Tegelijkertijd kenmerken ze zich ook door een enorme behoefte aan ondersteuning.

Omdat de noden in die marginale gebieden zo groot zijn, doet het gevaar zich extra gelden dat externe interventies onvoldoende rekening houden met de lokale dynamiek en potentieel. Dit, om toch maar zo snel mogelijk de concrete oplossingen te produceren die zo bitter nodig zijn. Deze "snelle resultaten" zijn echter zelden duurzaam of effectief. Misschien wel meer dan andere OS-organisaties werden SNV-experts in het veld direct geconfronteerd met de beperkingen van die "snelle, concrete oplossingen" en de daaraan verbonden dilemma's.

In de algemene beleidsnota 'Duidelijk op weg - SNV-beleid in de jaren negentig'' (1993) werd de procesbenadering officieel geïntroduceerd. De nota stelt over de nieuwe aanpak:

'(deze) neemt het perspectief van een groep armen, hun woongebied, hun afhankelijkheid van een verzorgingssysteem, hun relaties met bepaalde machtsgroepen en hun ontwikkelingspeil tot uitgangspunt. Dat betekent dus een situering in meer dimensies binnen een systeem. Zo komt men tot een ontwikkelingsplan dat uiteindelijk de invloed van de groep op het systeem waarin zij functioneert, zou kunnen vergroten, waardoor dat meer tegemoet komt aan wensen en behoeften van die groep. Kenmerkend voor deze aanpak is de procesbenadering. Daarmee wordt bedoeld: flexibele structurering van het ontwikkelingsproces, gedacht vanuit de mogelijkheid en ambities van de armen en onderdrukten zelf.'

Uit deze bewoording blijkt dat de procesbenadering meer een filosofie over ontwikkeling was dan een concrete benadering. Deze relativering werd ook weerspiegeld in de zinsnede:

'De formulering van een verbeterde SNV-strategie voor het komende decennium laat onverlet dat deze in de praktijk slechts stapsgewijs en zeker niet (direct) op alle plaatsen geïntroduceerd kan worden. % Het gaat immers vooral om beleidsvoornemens, niet om reeds in de praktijk veelvuldig beproefd beleid'.

SNV beoogde met dit nieuwe beleid dus vooral op een flexibele wijze een krachtige ondersteuning te geven aan lokale initiatieven en aan capaciteitsversterking van de bevolking.

Verdere uitwerking van de procesbenadering vond plaats middels van (concept) beleidsnota's. Deze nota's schreven een aantal "recepten" voor die niet in alle SNVprogrammalanden even toepasbaar of relevant bleken. Voorts was de directe ondersteuning van Den Haag aan veldkantoren bij de uitwerking van de procesbenadering onvoldoend.

Hierdoor ontstond in de veldgebieden ruimte voor zeer uiteenlopende interpretaties. Deze waren niet altijd even evenwichtig, bijvoorbeeld als het ging om afwegingen tussen de nadruk op proces versus resultaat, tussen directe bestrijding van armoede versus aandacht voor capaciteitsopbouw, tussen wenselijkheid van veranderingen versus de haalbaarheid, tussen het werken via bestaande structuren versus direct met de bevolking.

Al spoedig moet SNV concluderen dat de wisselende resultaten toe te schrijven zijn aan zeer verschillende manieren waarop de procesbenadering toegepast wordt. Ook wordt duidelijk dat voor een meer evenwichtige toepassing van de procesbenadering, de randvoorwaarden verder verduidelijkt dienen te worden.

Ontwikkelingen sinds de oorspronkelijke introductie van de procesbenadering in SNV

Met voornoemde inzichten, heeft SNV in 1996 de formulering van het beleid met betrekking tot de procesbenadering nader aangescherpt (werknotitie 'De Procesmatige Aanpak' van 1997). De kern van de procesbenadering is niet gewijzigd. Dit betekent dat procesmatig werken zich richt op het mobiliseren, stimuleren en versterken van de eigen rol van lokale groeperingen en op het vergroten van hun uitvoeringscapaciteit. Daartoe moeten de programma's flexibel van opzet zijn en neemt SNV de rol aan van procesbegeleider. Hiermee werd _ zowel voor de experts in het veld, als voor het hoofdkantoor _ een kader gecreëerd voor een evenwichtiger toepassing van de procesbenadering.

Het gaat hier specifiek om de volgende twee zaken:


1. De procesbenadering staat als benadering niet op zichzelf maar vormt een integraal onderdeel van een strategie gericht op armoedebestrijding. Problemen in ontwikkelingslanden vereisen aandacht zowel voor processen als voor technische oplossingen, in hun onderlinge samenhang. Dat wil zeggen dat de behoeften op de langere termijn én op de korte termijn op een evenwichtige manier moeten worden aangepakt. In lijn daarmee zijn ook de methodes aangepast. Naast participatieve planningsmethodes gebruikt SNV methodes om tot bewustere en technisch beter onderbouwde keuzes voor bepaalde interventies te komen, ten einde de kwaliteit ervan te verhogen (afbakening van aanbod, haalbaarheidsonderzoeken en dergelijke).


2. In het bijgestelde beleid wordt expliciet gesteld dat ownership niet beperkt kan worden tot één specifieke (basis-)groepering in de samenleving. Integendeel, ook het vermogen van publieke en particuliere instanties om de belangen van doelgroepen te behartigen, moet actief worden ondersteund en ontwikkeld: institutioneel onvermogen duidt immers niet noodzakelijkerwijs op onwil. Er zijn dus meerdere manieren om good governance te bereiken naast het "afdwingen"daarvan door een weerbare doelgroep. Voor SNV krijgen de relaties tussen micro- en macroniveau hiermee nadrukkelijk aandacht.

Bovenstaande aanpassingen in het SNV beleid zijn met betrekking tot methodes en expertise verder uitgewerkt volgens drie lijnen.

Procesmatige planning:

een planningsmethode die een goed evenwicht biedt tussen de vereiste flexibiliteit enerzijds en de noodzaak voor een adequaat managementsysteem en resultaatgerichtheid anderzijds.

Organisatieversterking:

steun aan lokale organisaties waarbij zowel aandacht is voor organisatieprocessen en institutionele capaciteit (duurzame capaciteitsversterking) als voor versterking van technische capaciteit voor het aanpakken van operationele problemen.

Institutionele interactie:

ondersteuning van de dialoog tussen alle betrokken actoren (overheid, bevolking, maatschappelijk middenveld, privé sector) om tot een efficiënte en breed gedragen aanpak te komen van de problemen op microniveau. Samenwerking is geen vanzelfsprekendheid maar moet groeien. Binnen deze context vervult SNV de rol van procesbegeleider. Deze rol kan gecombineerd worden met andere rollen (bemiddelaar, technische advisering, programma beheer en -uitvoering).

De plaats van de procesbenadering in het huidige beleid van SNV

De procesmatige aanpak speelt nog altijd een grote rol binnen SNV, met name in één van de centrale aandachtsvelden, te weten de ondersteuning van lokale bestuursprocessen ("local governance"). Hiermee bedoelt SNV de wijze waarop de lokale overheid, bevolking, het maatschappelijk middenveld en de privé-sector samenwerken bij het vaststellen van de lokale ontwikkelingsagenda en bij de uitvoering ervan. De achterliggende doelstellingen van de inzet van SNV-deskundigheid ter ondersteuning van lokale bestuursprocessen, zijn:


1. Verbeteren van de dienstverlening aan de bevolking, waarbij de verdeling van rollen en taken tussen de lokale overheid, de burgers en de privé sector expliciet aandacht krijgt;


2. Bijdragen aan een transparanter overheidsbestuur en aan mechanismen voor het afleggen van verantwoording tussen lokale partijen;


3. Bijdragen aan een meer democratische besluitvorming over beleid en controle over de uitvoering.

De rol van SNV hierin concentreert zich op procesadvisering, technische advies, en eventueel ander vormen van programmaondersteuning of _beheer. Deze ondersteuning kan worden gegeven aan lokale overheden, NGO's, basisgroeperingen en de privé-sector.

In de SNV praktijk ter ondersteuning van lokale bestuursprocessen, krijgt de procesmatige aanpak gestalte op twee manieren. Ten eerste speelt deze aanpak een rol in het kader van ondersteuning van lokale overheden en instanties bij het interactief formuleren van een algemeen beleidskader (bijvoorbeeld streekontwikkelingsplannen) en het identificeren binnen dit kader van sectorale prioriteiten en strategieën. Ten tweede wordt de procesmatige aanpak gebruikt in situaties waarin SNV activiteiten zich toespitsen op ondersteuning van specifieke sectoren (promotie van economische bedrijvigheid, duurzame landbouw en beheer van natuurlijke hulpbronnen). In die zin kan een procesmatige werkwijze zeer effectief zijn bij de ondersteuning van een sectorbeleid.

Conclusie

Anno 1999 hanteert SNV nog altijd een procesmatige aanpak. De procesbenadering en de daarbij behorende instrumenten en methodologiën zijn geen doel op zich meer, maar staan ten dienste van het bredere beleid van SNV. Deze procesmatige aanpak is in de optiek van SNV essentieel voor duurzame capaciteitsversterking en een ownership bij lokale instanties van ontwikkelingsprocessen. Ownership van ontwikkelingsprocessen wordt door een veelheid van factoren bepaald, waaronder het participatieve karakter en de flexibiliteit van interventies. SNV's ervaring met de procesmatige aanpak stelt haar in staat om deze factoren op een gebalanceerde wijze in te bouwen in haar samenwerkingsstrategieën.

Tot slot is het van belang op te merken dat de problematiek waarop de procesbenadering aanvankelijk een antwoord op trachtte te formuleren, nog steeds zeer actueel is. SNV, als operationele organisatie, staat dicht bij de praktijk en heeft juist op basis daarvan oorspronkelijk gekozen voor de procesbenadering. Uitgewerkt langs de hierboven aangegeven lijnen zal SNV de proces matige aanpak ook in de toekomst blijven gebruiken om haar bijdrage aan duurzame ontwikkeling vorm te geven.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie