Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

SCP: Tussen overschot en tekort op de arbeidsmarkt

Datum nieuwsfeit: 28-10-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Sociaal Cultureel Planbureau

Persbericht Cahier 162, uitgekomen op donderdag 28 oktober 1999

Tussen overschot en tekort


* Het toegenomen aanbod van afgestudeerden van opleidingen gericht op de quartaire sector heeft niet geleid tot grote knelpunten op de arbeidsmarkt. Wel wijken afgestudeerden van sommige quartair gerichte opleidingen meer dan vroeger uit naar de marktsector.
* Afgestudeerden van de lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs kiezen steeds minder voor het leraarsberoep, ondanks de personeelsschaarste in het voortgezet onderwijs. Van de recent afgestudeerden in de leeftijd van 25-34 jaar heeft nog geen 40% een functie in het onderwijs.

* De afgestudeerden van opleidingen gericht op de quartaire sector bereiken gemiddeld een hoger functieniveau dan afgestudeerden van de marktgerichte opleidingen. Ondanks dit hogere functieniveau is de beloning van quartair opgeleiden doorgaans lager. Op mbo/hbo niveau bedraagt de beloningsachterstand rond 10%, terwijl deze in delen van de gezondheids- en welzijnszorg kan oplopen tot 20%.
* Zelfs bij gelijke opleidingsrichting kiezen vrouwen veel vaker voor een functie in de quartaire sector dan mannen. Zeven op de tien hoger opgeleide vrouwen heeft een functie in de quartaire sector. Het percentage vrouwen in de quartaire sector is inmiddels opgelopen tot 60%. In samenhang daarmee is het percentage deeltijdwerkers gestegen tot bijna 50%. Binnen de quartaire sector is de achterstand in functieniveau en beloning van vrouwen ten opzichte van mannen geringer dan in de marktsector. Hetzelfde geldt voor de achterstand van deeltijdwerkers op voltijd werkenden. In combinatie met de ruime mogelijkheden voor deeltijdwerk maakt dit de quartaire sector aantrekkelijk voor vrouwen.

* Werknemers in de quartaire sector zijn vaker tevreden met de inhoud van hun functie dan werknemers in de marksector. De tevredenheid met de beloning is in de quartaire sector geringer.
* Scholieren met interesse voor functies in de quartaire sector zijn meer op de inhoud van het werk gericht en minder op een hoge beloning of carrièremogelijkheden dan scholieren met interesse voor een functie in de marktsector. De interesse voor quartaire sectoropleidingen en functies in de quartaire sector wordt overgedragen van ouders op kinderen.

Dit zijn de belangrijkste conclusies van het vandaag verschenen SCP-cahier Tussen overschot en tekort, een onderzoek naar de aansluiting tussen onderwijs en arbeid in de quartaire sector. De quartaire sector omvat het overheidsbestuur en voorzieningen gericht op het welzijn van de burgers zoals het onderwijs en de gezondheids- en welzijnszorg. De quartaire sector omvat ongeveer een kwart van de totale werkgelegenheid. In het verleden is bij herhaling gewaarschuwd voor het ontstaan van een overschot aan afgestudeerden van de opleidingen gericht op de quartaire sector (taal en cultuur opleidingen, sociaal-culturele opleidingen, leraren - en gezondheidszorgopleidingen). Tegen die achtergrond is in dit onderzoek de stand van zaken in de jaren negentig opgemaakt.

Het toegenomen aanbod van quartair opgeleiden heeft niet tot grote knelpunten geleid

Het aanbod van afgestudeerden van opleidingen gericht op de quartaire sector is de afgelopen decennia aanzienlijk toegenomen. Dit toegenomen aanbod is grotendeels opgenomen in de arbeidsmarkt, zonder dat dit tot grote knelpunten heeft geleid. Slechts onder enkele quartair gerichte studierichtingen is de kans op werkloosheid iets hoger dan gemiddeld. Ook de werkgelegenheidsvooruitzichten voor quartair opgeleiden zijn over het geheel genomen gunstig, overigens net als voor andere groepen hoger opgeleiden. Wel zijn recente lichtingen afgestudeerden van bepaalde quartair gerichte opleidingen - op sociaal-cultureel terrein en op het terrein van taal en cultuur - vaker uitgeweken naar de markt. Dreigende overschotten zijn hierdoor binnen de perken gebleven. Ook de geringere arbeidsparticipatie en het vele werken in deeltijd van quartair opgeleiden hebben bijgedragen aan het inperken van overschotten. De gerichtheid van hoger opgeleiden op de quartaire sector is sinds het begin van de jaren tachtig verminderd. Toch heeft nog altijd meer dan de helft van alle hoger opgeleiden een functie in de quartaire sector.

Dreigende tekorten in onderwijs en zorg

De keerzijde van de goede werkgelegenheidsvooruitzichten zijn de dreigende personeelstekorten in het onderwijs en in de verpleging. Het lerarentekort in het onderwijs wordt in de hand gewerkt door het feit dat afgestudeerden van de lerarenopleiding voor het voortgezet onderwijs steeds minder kiezen voor het leraarsberoep.

Van de afgestudeerden van die opleidingen in de leeftijd van 25-34 jaar heeft nog geen 40% een functie in het onderwijs.

Ook de geringere deelname aan betaalde arbeid van afgestudeerden van de verpleegkundige en lerarenopleidingen werkt tekorten in de hand. Tegelijkertijd biedt dit aanknopingspunten voor de bestrijding van tekorten; getracht kan worden deze 'stille reserve' te mobiliseren.

De opbrengst van quartaire sectoropleidingen: hoog functieniveau, achterblijvende beloning

De opname van het groeiende aanbod van quartair opgeleiden is over het geheel genomen niet ten koste gegaan van de aansluiting tussen opleiding en functie. Bij een gelijk opleidingsniveau bezetten afgestudeerden van quartaire opleidingsrichtingen functies van een gemiddeld hoger niveau dan de afgestudeerden van de marktgerichte opleidingen. Vooral opleidingen op het terrein van de gezondheidszorg en lerarenopleidingen bieden uitzicht op een hoog functieniveau. Wel brengt de soms noodgedwongen overstap van quartair opgeleiden naar de marktsector een verlies van functieniveau met zich mee.

Ondanks hun hoge functieniveau, blijft de beloning van quartair opgeleiden achter bij die van de afgestudeerden van de marktgerichte opleidingen. Het verschil is het groots op mbo- en hbo-niveau: de beloning van quartair opgeleiden blijft daar rond de 10% achter bij de marktgerichte opleidingen. De beloningsachterstand van quartair opgeleiden heeft te maken met de geringere beloning van hogere functies in de quartaire sector.

Wel bestaan er aanzienlijke verschillen tussen quartaire deelsectoren: in het openbaar bestuur is de achterstand op de marktsector slechts gering, terwijl in delen van de gezondheids- en welzijnszorg die achterstand voor functies op hbo-niveau oploopt tot zo'n 20% .

Dankzij de goede aansluiting tussen opleiding en functie in de quartaire sector blijft de beloningsachterstand voor quartair opgeleiden beperkt. Hoge functies worden in de marktsector weliswaar beter betaald, maar de kans op een functie van een hoog niveau is er geringer dan in de quartaire sector.

Het in de quartaire sector volgens de CAO betaalde uurloon is sinds
1990 iets achtergebleven bij de marktsector (ongeveer 2%). Uitgedrukt in maandlonen is de achterstand opgelopen tot zo'n 5%. De ruil van loon tegen vrije tijd (arbeidstijdverkorting) heeft geleid tot achterblijvende maandlonen in de quartaire sector.

Vrouwen en deeltijdwerkers zijn beter af in de quartaire sector

Vrouwen zijn veel meer dan mannen gericht op functies in de quartaire sector; ook bij een gelijke opleidingsrichting kiezen ze meer voor functies in de quartaire sector. Zeven op de tien hoger opgeleide vrouwen heeft een functie in de quartaire sector. Door de groeiende arbeidsdeelname van vrouwen is het percentage vrouwen in de quartaire sector inmiddels opgelopen tot 60%. In samenhang daarmee is het percentage deeltijdwerkers zeer hoog; bijna de helft van de werknemers in de quartaire sector heeft een parttime aanstelling.

Vrouwen en deeltijdwerknemers bereiken een lager functieniveau en worden minder beloond dan respectievelijk mannen en voltijd werknemers, ook indien het opleidingsniveau niet verschilt. In de quartaire sector is die achterstand van vrouwen en deeltijdwerkers - de twee groepen overlappen in belangrijke mate - echter duidelijk geringer dan in de marktsector. De quartaire sector is in dit opzicht een aantrekkelijke werkgever voor vrouwen, ook gezien de ruime mogelijkheden om in deeltijd te werken.

De relatief hoge werkloosheid onder vrouwen doet zich overigens voor bij afgestudeerden van alle opleidingsrichtingen en hangt derhalve niet direct samen met de voorkeur voor opleidingen gericht op de quartaire sector.

De quartaire sector vergrijst

In tien jaar tijd nam de gemiddelde leeftijd in de quartaire sector met bijna drie jaar toe, terwijl in een sector als het onderwijs inmiddels al 45% van het personeel ouder is dan 45 jaar. Een stijging van de personeelskosten is hiervan het gevolg, terwijl op termijn met een groeiende uitstroom van personeel moet worden gerekend.

Werknemers in de quartaire sector zijn vaker tevreden over de inhoud van hun werk

De beleving van de kwaliteit van het werk is in de quartaire sector positiever dan in de marktsector. Werknemers in de quartaire sector ervaren een betere aansluiting tussen hun opleiding en hun functie en zijn vaker tevreden over de inhoud van het werk (ontplooiingsmogelijkheden, afwisseling, plezier in het werk). Ook op het punt van het werktempo en de tijdsdruk steekt de quartaire sector positief af bij de marktsector. Wel zijn er problemen bij enkele specifieke beroepsgroepen: leerkrachten hebben meer dan anderen het gevoel dat het werk hun te veel wordt, terwijl verpleegkundigen vaak te kampen hebben met een hoge fysieke belasting.

De belangstelling voor opleidingen gericht op de quartaire sector herstelt zich.

Sinds het begin van de jaren negentig is de belangstelling voor opleidingen gericht op de quartaire sector weer toegenomen. In de jaren tachtig waren vooral opleidingen op economisch terrein in trek. De lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs hebben nog weinig gemerkt van deze hernieuwde belangstelling. Het verschil in studiekeuze tussen jongens en meisjes is hardnekkig, terwijl als gevolg van de groeiende deelname meisjes en vrouwen nu in de meerderheid zijn bij de opleidingen gericht op de quartaire sector. Het aandeel vrouwen in de quartaire sector zal dan ook nog verder toenemen.

Naast het geslacht is ook het milieu van herkomst van invloed op de voorkeuren voor opleidingsrichtingen: scholieren hebben vaak een voorkeur voor een functie en een opleiding gericht op de sector waarin de ouders werkzaam zijn. Verder stellen scholieren met interesse voor de quartaire sector meer de intrinsieke waarde van het toekomstige werk en opleiding voorop en minder de opbrengsten van het werk (een hoog loon, carrièremogelijkheden). Jongeren die een loopbaan als leerkracht overwegen hechten belang aan de mogelijkheid werken en de zorg voor kinderen te combineren.

Voor de aantrekkingskracht van de quartaire sector is het een positief punt dat de beleving van het werk in de sector overeenkomt met de beweegredenen van scholieren met interesse voor de quartaire sector.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie