Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Bijdrage Schutte (GPV) aan debat begroting OCW 2000

Datum nieuwsfeit: 09-11-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
GPV

 

26 800 VIII Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 2000
Bijdrage van G.J. Schutte - GPV (mede namens RPF) 9 november 1999

MdV! Toen ik de algemene toelichting op de begroting doorlas voelde ik mij als iemand die ronddoolt in een winkelcentrum in een voor hem vreemde stad. Er waren veel herkenningspunten. Alle bekende winkelketens hadden er hun vestiging. Maar het was moeilijk er de weg te vinden.

In de toelichting komen we alle vertrouwde begrippen uit onderwijsland tegen. Het gaat over autonomie en deregulering, over sterke instellingen en een verantwoordelijke overheid, over kwaliteit en publieke verantwoording. Maar daarmee wordt nog niet bereikt dat de man of vrouw voor de klas zicht krijgt op het onderwijsbeleid, waarmee hij dagelijks te maken krijgt. Een enkele uitschieter doet hem opveren, zoals: Het is onaanvaardbaar dat scholen in toenemende mate kampen met personeelstekorten. Dat herkent hij, want dat staat ook in zijn bondsblad. Maar hij is realist genoeg om te beseffen, dat het woord onaanvaardbaar in een beleidsnota nog niet betekent dat de tekorten zich dus niet meer zullen voordoen.

De algemene toelichting heeft ook iets kunstmatigs als geprobeerd wordt zowel de O als de C en de W van het departement onder elk thema een plaats te geven. Flexibiliteit in het onderwijs heeft weinig gemeen met flexibiliteit in de cultuur, al zit er in beide dan beweging. En wat moet ik met een kreet als deze: Als kunstenaars de confrontatie aangaan, het conflict en competitie zoeken, dan is dat ook een vorm van marktwerking.? Moet de liberale kant van staatssecretaris Van der Ploeg nu echt overal bijgehaald worden? En nu ik toch met hem bezig ben vraag ik een toelichting op de uitspraak, dat wat in de cultuur goed en van waarde is blijkt uit confrontatie van opvattingen en ideeën. Welke opvatting over waarden in de kunst zit hier achter?

Autonomie en deregulering

De moeite om de weg te vinden doet zich vooral voor bij algemene themas zoals autonomie en deregulering. Het beleid op dit punt wordt voortgezet, niet als doel op zich maar in dienst van het streven naar een hoge kwaliteit van het onderwijsaanbod voor iedereen. Maar hier zit precies de spanning. We willen sterke instellingen, maar ook een verantwoordelijke overheid. Die spanning is er altijd geweest en past ook in ons onderwijsbestel met vrijheid van onderwijs en eisen van deugdelijkheid. In de loop van de tijd is echter het begrip eisen van deugdelijkheid aangevuld met kenmerken van kwaliteit. De reikwijdte van dat begrip wordt in de politieke praktijk bepaald. Dat de regering vóór autonomie van de scholen is zegt dus niet zo veel.

We krijgen daarover nog een uitvoerige discussie als de Nota Variëteit en Waarborg met de reactie van de Onderwijsraad daarop behandeld zal worden. Nu wil ik volstaan met een korte reactie. Ik vind het waardevol, dat de Onderwijsraad de nota van principiële kanttekeningen voorziet, omdat de redenering van de regering de weg kan effenen voor een steeds grotere rol van de overheid op de inrichting en de inhoud van het onderwijs. Als het gaat over de onderwijsinspectie zijn twee zaken van belang: de reikwijdte van de taken van de inspectie en de ministeriële verantwoordelijkheid voor de taakuitoefening. Verzelfstandiging van overheidsinspecties ligt altijd gevoelig, als het gaat om het onderwijs luistert het extra nauw.

Dat de scholen aangesproken worden op de kwaliteit van hun werk is terecht. Een vorm van publieke verantwoording past hierbij. Maar voorzichtigheid is geboden. Immers, hoe wordt kwaliteit objectief gemeten? Zijn daarvoor goede wetenschappelijke methoden voorhanden? Welke aspecten tellen mee bij het bepalen van kwaliteit? Zijn deze voor alle scholen dezelfde? Zijn resultaten zodoende voldoende onderling vergelijkbaar?

Ik noem een voorbeeld ter illustratie. Een school kreeg bezoek van de inspectie tijdens een verhuizing. Geen ideaal moment. De conclusie was dan ook dat het onderwijsklimaat onvoldoende was. Ik kan me er iets bij voorstellen. Maar wat kun je op zon moment met zon conclusie?

School is geen bedrijf

Opmerkelijk is, dat in het onderwijsbeleid begrippen ontleend aan het bedrijfsleven steeds meer ingang vinden. Het gaat om een goed onderwijsprodukt, er is concurrentie met andere aanbieders, er worden contracten gesloten, kortom de school als onderneming. Nu zeg ik niet, dat al deze aspecten geen rol mogen spelen. Maar de school is geen onderneming maar een doelorganisatie, belast met het geven van onderwijs. De discussie over marktwerking kunnen we beter reserveren voor de lessen economie. En ik voeg eraan toe: de markt is ook niet een goed instrument van cultuurbeleid. De vaste boekenprijs levert daar een betere bijdrage aan.

Misschien dat de vroegere staatssecretaris Wallage hierop doelde toen hij onlangs opmerkte dat er nu sprake is van een doorgeschoten liberalisme in het onderwijsbeleid. Je moet de school niet behandelen als koekjesfabriek. Dat getuigt volgens Wallage van een verschraalde onderwijskundige belangstelling. De minister zal hierop zeker willen reageren.

Misschien wil hij dat dan ook doen op een ander onderdeel van het interview met Wallage in het blad Plein, als hij bepleit dat overheid en autonome school contracten aangaan. Denkt de minister ook in die richting als hij de rol van de inspectie wil versterken? En wat moet ik mij voorstellen als hij filosofeert over contracten tussen ouders en school? Wordt zo de relatie tussen school en ouders, die vooral gebaseerd moet zijn op wederzijds vertrouwen, niet sterk gejuridiseerd?

Onderwijsachterstand

MdV! Een recent advies van de Onderwijsraad dat ons niet zo aansprak is het rapport Zeker weten. Het gaat hierin zeker om een reëel probleem, te weten het wegwerken van onderwijsachterstanden. Maar het instrument van leerstandaarden in combinatie met een toets in de groepen vier en acht van het primair onderwijs grijpt te diep in in de autonomie van de scholen en kan leiden tot een oneigenlijk selectiebeleid. Daarnaast geldt zeker voor de toets in groep vier dat deze veel te sterk uitgaat van een rendementsdenken. De school is zoals gezegd geen onderneming, maar heeft een belangrijke functie bij het overdragen van normen en waarden en het aanleren van zelfredzaamheid. Dat druk je niet uit in cijfers alleen.

Onderwijsachterstanden hebben niet zelden ook te maken met etnische verschillen, zeg maar tussen zwart en wit. Over het verschijnsel zwarte en witte scholen kan gemakkelijk in zwart-wit termen gesproken worden. Maar dat lost niets op. Gemeenten en scholen staan voor de taak hier op een verantwoorde manier mee om te gaan. Een gemeente als Amersfoort doet een serieuze poging in die richting. Toch vraag ik mij af of op dit punt niet een actievere rol van de rijksoverheid verwacht mag worden. Het verschijnsel zal zich nog tot in lengte van jaren kunnen voordoen. Is het niet mogelijk samen met de gemeenten, de onderwijsorganisaties en een vertegenwoordiging van culturele minderheden in kaart te brengen hoe met het verschijnsel zwarte en witte scholen om te gaan?

Brede school

Veel discussie is ontstaan over de zogenaamde brede school. In feite gaat het hierbij vooral om een variant op eerdere discussies over onderwijsachterstanden en sociale vernieuwing. Dat er op dit terrein nog heel wat moet gebeuren is duidelijk. Er wordt op veel plaatsen veel goed werk gedaan, maar de materie is weerbarstig. De verleiding kan dan ontstaan om een nieuwe variant, waarbij de problemen van de achterstandsleerling integraal worden aangepakt, met beide handen aan te grijpen. Niet vergeten mag echter worden, dat plaatselijk maatwerk essentieel is. Als daarbij problemen ontstaan van juridische of budgettaire aard kan het zaak zijn die te helpen wegnemen.

Maar de onderscheiden verantwoordelijkheden moeten wel duidelijk blijven. De school, ook de brede school, is er om onderwijs te geven, niet om maatschappelijke problemen in gezinnen of wijken op te lossen. Onderwijzend personeel moet ook niet met oneigenlijke taken belast worden. Ook is het zaak erop toe te zien dat de aanwezigheid van een brede school geen zelfstandig argument gaat vormen om opvoedingstaken die in het gezin thuis horen over te laten aan de brede school. Opvoedingsondersteuning is prima, maar dan primair in het gezin. Kortom, het is goed dat de regering met een beleidsnotitie over dit onderwerp komt. Er valt genoeg over te bespreken.

Toegankelijkheid onderwijs

Een zaak waar de overheid bij alle autonomie en deregulering verantwoordelijk voor blijft is de toegankelijkheid van het onderwijs dat ouders voor hun kinderen wensen. Daarbij behoort ook de mogelijkheid van betaalbaar leerlingenvervoer als de situatie van de leerling dan wel de afstand tot de school daartoe noopt. De gemeenten hebben op dit punt meer stem gekregen. Daarvoor waren goede argumenten. Maar de toegankelijkheid en de vrije keuze van scholen moeten voor alle ouders verzekerd blijven. Veel ouders worden nu met forse kostenstijgingen geconfronteerd, hetzij doordat het drempelbedrag wordt verhoogd, hetzij doordat zonder meer wordt uitgegaan van kosten van openbaar vervoer, ook als die manier van vervoer zeer belastend is voor de leerlingen. Het lijkt mij van belang dat de gewijzigde regelgeving tijdig wordt geëvalueerd. Is de staatssecretaris hiertoe bereid?

Een thema dat in deze tijd van informatisering steeds nadrukkelijker op ons af komt is dat van het commercieel onderwijsaanbod. De regering wil hierop niet krampachtig reageren met verbodsbepalingen of afscherming. Dat lijkt mij inderdaad niet de juiste houding. Maar passiviteit is evenmin op zijn plaats. En het belang van de schatkist mag ook niet een belangrijke drijfveer zijn. De overheid moet haar eindverantwoordelijkheid voor het kwaliteitsniveau van het onderwijs in brede zin kunnen waar maken.

Bekostiging

Die verantwoordelijkheid is er ook als het gaat om de bekostiging van het onderwijs in de leerplichtige leeftijd. Spreken over de onvervreemdbare vrijheid om uit eigen middelen geld aan onderwijs uit te geven is òf het intrappen van een open deur òf een signaal van een verandering in denken over overheidsbekostiging. Ik nodig de minister uit hier duidelijk over te zijn. De kritiek op het huidige niveau van bekostiging, bij voorbeeld als het gaat om de ABB-kosten en om het voortgezet onderwijs, is te gefundeerd om daaraan voor de toekomst nog extra voedsel te geven.

De positie van de schoolleiders wordt een steeds nijpender probleem, ondanks enkele moties-Van der Vlies. Schoolleiders komen te weinig aan hun eigenlijke taken toe, de animo om schoolleider te worden ontbreekt vaak. De regering erkent dat een fundamentele aanpak nodig is, maar zon erkenning moet ook op korte termijn tot resultaten leiden. Het amendement-Van der Vlies, dat ik heb mede-ondertekend, komt dan ook geen dag te vroeg.

Basisvorming

MdV! Ik sluit af met een erfenis van een reeks ambtsvoorgangers van de huidige bewindslieden van Onderwijs, de basisvorming. Onderzoekers kwamen met alarmerende berichten over de ervaringen met deze zo moeizaam tot stand gekomen vernieuwing van het voortgezet onderwijs. In latere reacties werd wat gas terug genomen. Terecht, dunkt mij. Onze fracties hebben indertijd mede-verantwoordelijkheid aanvaard voor de basisvorming, ook al behielden we twijfels op belangrijke onderdelen. Het zou niet juist zijn nu al definitieve conclusies te trekken in de trant van succes of mislukking. Ingrijpende vernieuwingen moeten de kans krijgen door te werken in de zo verscheiden onderwijspraktijk. Dat wil niet zeggen, dat uit de ervaringen tot nu toe geen lering getrokken kan worden. Wat mij betreft bevestigen de ervaringen, dat de verscheidenheid van de leerlingen zo groot is dat daaraan bij de vormgeving en de inhoud van het voortgezet onderwijs niet voorbij gegaan kan worden. Maar eigenlijk wisten we dat ook wel toen we aan de basisvorming begonnen.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie