Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Toespraak minister Hermans bij Jaarcongres MKB-Nederland

Datum nieuwsfeit: 22-11-1999
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, directie Voorlichting
Datum: 29-11-1999

Toespraak

Toespraak van drs. L.M.L.H.A. Hermans, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, bij het Jaarcongres MKB-Nederland.

22 november 1999 te Den Haag, Kurhaus.

Dames en heren,

De titel van het onderzoek dat u vandaag is gepresenteerd, "De positie van het mkb op de markt van HBO'ers", markeert een omslag. Een `omslag' in de arbeidsmarktsituatie, zoals we die tot voor kort kenden. Een situatie die ook vrij lang, bijna 30 jaar, heeft geduurd, en waar we dus aan gewend waren. Een soortgelijk onderzoek had een jaar of tien geleden vast en zeker een omgekeerde titel gekregen, "De positie van HBO'ers op de markt van het mkb". Maar de tijden zijn veranderd.

De arbeidsmarkt wordt niet langer gedomineerd door selectie door werkgevers, maar door schaarste aan personeel. Dat betekent harde concurrentie. Daarmee vertel ik u als ondernemers niets nieuws. MKB-Nederland heeft deze situatie in haar vorig jaar verschenen nota zeer raak als volgt getypeerd: De arbeidsmarkt is een `vechtmarkt' geworden.

In de slag om de beste man of vrouw richten veel bedrijven, met name de grotere, zich op studenten die nog geen einddiploma hebben. De Telegraaf noemde deze handelwijze onlangs `groenpluk' 2. Op het departement hebben we het - in goed Nederlands - over `campusrecruitment'.

Ik begrijp dat in mkb-kringen de term `AEX-klasjes' in de mode is. Onze gastheer Hans de Boer heeft het copyright op deze term en ik zal dit hier voor de gelegenheid in bruikleen nemen. Ik kom daar zo nog op terug.

Gezien het thema van dit congres, zal ik het voornamelijk hebben over hoger opgeleiden. Een groot deel van de mkb-werknemers heeft evenwel een vbo- en mbo-opleiding. We moeten natuurlijk ook in die mensen investeren.

Wanneer wij het hebben over de wisselwerking tussen mkb en hoger onderwijs, dan gaat het natuurlijk niet alleen maar over AEX-klasjes en vechtmarkten. Dan hebben we het over de bredere context van onze kenniseconomie.

Daarin zien we dat midden- en kleinbedrijven steeds meer behoefte krijgen aan hoogwaardige kennis. Ontwikkelingen als toenemende concurrentie, internationalisering, technologische dynamiek en allerlei eisen op terreinen als milieu, maken de bedrijfsvoering steeds ingewikkelder. Daarvoor is goed opgeleid personeel nodig; ook om innovatie binnen het bedrijf te bevorderen. Een innovatief bedrijf heeft meer omzet, een betere marktpositie en biedt meer werkgelegenheid. Ik wilde het in dit verband over vier elementen hebben:

* kennisonderhoud

* duale leerwegen

* flexibilisering van het onderwijs

* de tekorten aan goed opgeleid personeel.

Nodig is een toenemende instroom van hoger opgeleiden. Maar daarnaast ook opscholing van het huidige personeel op alle niveaus van vbo naar mbo, van mbo naar hbo. Een geschikte manier om opscholing structureel te maken zijn de kennisonderhoudscontracten. De Metaalunie had dat al goed begrepen. Vorig jaar is door de Metaalunie en een consortium van hogescholen een dergelijk onderhoudscontract gesloten. Ik hoop dat dit voorbeeld in brede kring navolging zal vinden en dat MKB-Nederland haar branches stimuleert de mogelijkheden op dit terrein met hogescholen te onderzoeken.

Het kabinet heeft fors geïnvesteerd in het versterken van kennisinfrastructuur. Dat heeft onder andere geleid tot de Technocentra. Deze centra kunnen de kennisuitwisseling tussen onderwijs en markt bevorderen. Dat geldt ook voor uitwisseling tussen de verschillende onderwijsinstellingen voor middelbaar en hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs.

Het hoger onderwijs en een kennisintensief mkb worden steeds belangrijker voor elkaar. Partnerships tussen mkb en onderwijs kennen uiteenlopende vormen: scholing van personeel, docentenstages, gastdocentschappen, advisering, toegepast onderzoek.

En natuurlijk duale leerwegen zoals de MKB-route: bij uitstek het vehikel om krachtige impulsen te geven aan de wisselwerking tussen hbo en arbeidsmarkt. Duale studenten vervullen hierin een belangrijke rol.

Zij verwerven kennis binnen de hogeschool om deze vervolgens toe te passen in het bedrijf. Wat zij op de werkplek leren nemen zij echter ook weer mee naar de opleiding. Op dit punt kunnen studenten en bedrijven wel een steuntje in de rug gebruiken. Afgelopen woensdag sprak ik met uw voorzitter de heer De Boer over allerlei belangrijke onderwerpen, die ons beiden bezighouden. Daarbij bleek weer eens hoezeer we elkaar nodig hebben. Bij ons kwam toen het idee op om op een leuke en inspirerende manier een meer directe verbinding te leggen tussen hetgeen studenten in het mbo en hbo uitbroeden en de innovatiebehoefte van middelgrote en kleine bedrijven. In praktische werkstukken, stageverslagen en scripties zitten vaak heel bruikbare vernieuwende elementen en toepasbare voorstellen voor innovaties. Op dit moment stroomt hiervan te weinig door naar de bedrijven.

Daarom hebben we besloten een prijs in te stellen voor het beste idee voor innovaties, de MKB-Innovatieprijs. Die zal jaarlijks worden uitgereikt aan zowel een mbo-deelnemer als een hbo-student. We denken hierbij aan een bedrag van een aantal duizenden guldens.

Het is de bedoeling dat het bedrijfsleven onderwerpen aanreikt, die in aanmerking komen voor de MKB-Innovatieprijs. De prijs is dus bedoeld om de relatie tussen mkb enerzijds en mbo/hbo anderzijds te versterken. Daarnaast wordt beoogd de innovatie van het regionale bedrijfsleven te stimuleren. Het is dan ook onze bedoeling om de `MKB-Innovatie-competetie' in verschillende regio's te starten. Gedacht wordt aan het noorden, oosten, zuiden en westen. Docenten vervullen natuurlijk een rol in het begeleiden van duale studenten en stagiaires, maar ook in de bijscholing van mkb-personeel. Het is dan wel van belang dat docenten het bedrijfsleven kennen en weten wat daarin de laatste ontwikkelingen zijn. Daar kom je binnen de muren van het opleidingsinstituut niet achter. Daarvoor moet de docent de boer op (dat is niet flauw bedoeld voorzitter!); zien en voelen wat er in bedrijven gebeurt. Temeer ook omdat zich nieuwe doelgroepen aan de poorten van het hbo melden. Mensen die we hard nodig hebben om in de vacatures voor hoger opgeleiden te voorzien. Ik denk hier aan werkzoekenden en mensen die al enige tijd aan het werk zijn, maar te weinig vooropleiding hebben. Vooral in het mkb werken veel mensen die in hun jeugd niet of weinig hebben kunnen studeren en daar in een latere fase wél behoefte aan hebben. Zij willen over het algemeen niet terug in de schoolbanken. Maar ze hebben wel behoefte aan een deel van de kwalificaties die anderen al in het initiële onderwijs hebben opgedaan. Voor de onderwijsinstellingen ligt hier een enorme markt open. Dat vergt wel van de docenten een andere, meer praktijkgerichte manier van lesgeven vergeleken bij reguliere voltijd studenten.

Het hoger onderwijs mag wel wat meer mkb-gericht worden. Niet alleen als het gaat om de inzet van docenten, maar ook om zaken als het betrekken van branches bij de ontwikkeling van de opleidingen, bereikbaar zijn voor de individuele ondernemer en het opzetten van duale leerwegen.

Het is de taak van de overheid ervoor te zorgen dat het onderwijs daarvoor de ruimte krijgt.

Ruimte geven aan het onderwijs om te kunnen voldoen aan de behoeften van onderwijsvragers zoals het mkb, dat is waar het overheidsbeleid inmiddels voor staat.

In het ontwerp-Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2000 heb ik dan ook maatregelen voorgesteld om die ruimte realiseren en dan met name een grotere programmeervrijheid voor de onderwijsinstellingen. Om op nieuwe ontwikkelingen in de onderwijsvraag in te spelen hebben de instellingen meer ruimte nodig bij de inrichting van het eigen onderwijsaanbod. Belemmeringen in het flexibel aanpassen van opleidingen moeten worden weggenomen. Daarom heb ik voorgesteld om de langdurige externe adviesprocedure rondom de opleidingenplanning af te schaffen. En daarmee de Adviescommissie Onderwijsaanbod (ACO) op te heffen.

Verder noem ik het nieuwe bekostigingsmodel hbo, dat een flexibel studiekeuzegedrag moet bevorderen. En dat rekening houdt met prestaties van de hogeschool. Om de onderwijswensen van de student meer centraal te stellen, kan het zinvol zijn de bekostiging als vouchers via de student te laten lopen. MKB-Nederland is erg gecharmeerd van dit model. Wat hen betreft waren we gisteren al begonnen met voucherbekostiging. Maar of dit praktisch realiseerbaar is, weten we nog niet. Daarom proberen we de voucherbekostiging eerst als experiment uit.

Ik zal de Tweede Kamer volgende maand nader informeren over mijn voorstellen daaromtrent.

Onderwijsinstellingen krijgen dus meer kansen om een grotere variëteit aan leerwegen aan te bieden. Daarmee worden meer doelgroepen voor het hoger onderwijs bereikt en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs vergroot. De populatie van deelnemers en studenten wordt steeds diverser. Dat leidt ertoe dat ook de onderwijsvraag uiteenlopende vormen zal aannemen. Ik denk dan met name aan bijscholing gericht op employability.

Meer doelgroepen voor het hoger onderwijs, meer variëteit in leerwegen, bredere toegankelijkheid. Het leidt er uiteindelijk toe dat beter kan worden voorzien in de enorme behoefte aan hoger opgeleiden op de arbeidsmarkt. Voordat ik afsluit wil ik daarop nog even nader ingaan.

`Nederland rijdt met aangetrokken handrem', zo merkte mijn collega van EZ zeer onlangs op bij de presentatie van haar Toets op het concurrentievermogen 3.

De Nederlandse economie staat er goed voor. Maar het tekort aan arbeidskrachten dwarsboomt de groei. Mevrouw Jorritsma zei met belangstelling te kijken naar de ontwikkelingen in het onderwijs. Dat doen velen met haar, maar dat is natuurlijk niet voldoende. Het is zaak blijvend te investeren in de employability van mensen. Niet alleen van degenen die reeds werken, maar ook in mensen die om allerlei redenen langs de kant staan.

Dit vraagt om voortdurende en steeds urgenter wordende inspanningen van overheid en sociale partners. Kabinet en sociale partners hebben in het laatste Najaarsoverleg uitgebreid gesproken over het bevorderen van de employability van werkenden en werkzoekenden op alle niveaus. Dus ook over de tekorten aan hoger opgeleiden. Het is de bedoeling dat we gezamenlijk een aantal concrete voorstellen gaan uitwerken om de knelpunten in de personeelsvoorziening structureel aan te pakken. Natuurlijk gebeurt daarin al veel, vooral op sectorniveau. Een voorbeeld daarvan is de ICT-sector. Samen met de bedrijfstak en met de ICT-opleidingen heeft het kabinet een Taskforce `Werken aan ICT' ingesteld om de tekorten aan ICT-ers aan te pakken. Die Taskforce heeft onlangs een rapportage afgeleverd, waarin tien projectvoorstellen worden genoemd die voor een deel al op korte termijn resultaat kunnen hebben.

Onze inspanningen in het OCenW-domein richten zich vooral op het vergroten van de instroom in de lerarenopleidingen en technische -en bèta-opleidingen. Denk aan AXIS, waarbij ook MKB-Nederland als initiatiefnemer is betrokken. Daarnaast heb ik in het HOOP 2000 maatregelen voorgesteld om de opleidingen in het hoger onderwijs te flexibiliseren - enkele daarvan noemde ik al - en het rendement te verbeteren. Dat geldt ook voor de doorstroom van het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs naar het hoger onderwijs. Bijzondere aandacht zal daarbij uitgaan naar de positie van allochtonen. Naast het bevorderen van de doorstroom van allochtonen vanuit het vo en mbo, wil ik met de collega's van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoeken wat mogelijkheden zijn rondom verkorte, duale opleidingstrajecten voor vluchtelingen en allochtone werkzoekenden.

Om de onderwijsinstellingen tegemoet te laten komen aan de vraag naar hoger opgeleiden is veel geld nodig. Dit jaar heeft het hbo 50 miljoen extra gekregen, onder andere om hogescholen te ondersteunen in de omslag naar vraaggerichte organisaties. Het budget voor hoger onderwijs is desondanks niet toereikend. Dat vinden althans de heren Leijnse en De Boer, de vorige sprekers. In de voorbereiding op de Voorjaarsnota zal ik bekijken welke budgettaire gevolgen verbonden moeten worden aan de dan bekend zijnde studentenaantallen in het hbo en het wo.

Ik heb het gehad over mijn verantwoordelijkheid. Graag had ik het nog even over de uwe. Het is in eerste instantie uw taak als werkgevers om ervoor te zorgen dat er voldoende personeel instroomt en dat uw personeel voldoende opgeleid en vakbekwaam is. Investeren in mensen. Ik weet dat u nu denkt: "Hoe moet ik in personeel investeren als de grote bedrijven voortijdig de beste mensen wegplukken? Ik denk dat het mkb power genoeg heeft voor eigen AEX-klasjes. U heeft immers niet alleen de term zelf bedacht, maar ook het concept: kijk maar naar de MKB-route in het hbo. Ga dus vooral zelf `groenplukken', nadere adviezen daarvoor zijn u reeds aangereikt door het KPMG-rapport. Zolang studenten hun opleiding maar afmaken, zie ik vooral heil in combinaties van leren en werken.

Investeren in mensen, merkte ik op. Mensen kansen bieden scholing te volgen en hun talent te ontwikkelen. Een Leven Lang Leren, in feite komt de aanpak van de tekortenproblematiek daarop neer. Uw bedrijf is levensvatbaar als u werk maakt van Een Leven Lang Leren. We kunnen eigenlijk zeggen dat de tekorten aan adequaat opgeleid personeel op middelbaar en hoger niveau dwingen tot innovatie. U wordt als arbeidsorganisatie genoodzaakt serieus na te denken over produktinnovatie, efficiënte benutting van uw personeel, human resource management, employability en toepassing van ICT. En daarmee zijn de tekorten niet alleen maar een probleem, maar ook een kans.

Ik dank u voor uw aandacht.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie