Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Verslag overleg kamercommissies over gehandicaptenbeleid

Datum nieuwsfeit: 05-01-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Tweede Kamer der Staten Generaal


24170000.050 vao gehandicaptenbeleid

Gemaakt: 19-1-2000 tijd: 14:13


24170 Gehandicaptenebeleid

nr. 50 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 5 januari 2000

De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport<1> heeft op 2 december 1999 overleg gevoerd met staatssecretaris Vliegenthart van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 17 mei 1999 ten geleide van het rapport "Vraaggestuurde dienstverlening aan mensen met een verstandelijke handicap" van NIZW en NZi (VWS-99-789);
- de brieven van de staatssecretaris van VWS van 28 april en 25 juni 1999 over het rapport "Dagbesteding in de peiling" van het Trimbosinstituut (VWS-99-720 en VWS-99-992);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 1 juli 1999 inzake het eindrapport "Leven in de lokale samenleving; Advies over community care voor mensen met een (verstandelijke) beperking" van de beraadsgroep community care (24170, nr. 42);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 2 juli 1999 ter aanbieding van het Voorjaarsakkoord meerjarenafspraken gehandicaptenzorg (24170, nr. 43);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 3 september 1999 ten geleide van het toetsingskader ten behoeve van de bestuurlijke actualisatie gehandicaptenbeleid 1999-2006 (VWS-99-1289);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 17 september 1999 inzake inventarisatie tegemoetkomingen gehandicapten (25657, nr. 10);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 17 september 1999 inzake multifunctionele centra voor licht verstandelijk gehandicapten met psychiatrische stoornissen (VWS-99-1344);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 12 oktober 1999 inzake het advies van de Gezondheidsraad over dagbesteding voor mensen met een ernstige meervoudige handicap (VWS-99-1539);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 21 oktober 1999 inzake de rapportage "Handen en voeten aan de Nederlandse gebarentaal" (VWS-99-1639);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 25 oktober 1999 inzake afronding van enkele onderwerpen in het kader van de meerjarenafspraken gehandicaptenzorg (24170, nr. 45);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 26 oktober 1999 over de staat van afzonderingsruimtes in de gehandicaptenzorg (VWS-99-1664);
- de brief van de staatssecretaris van VWS van 4 november 1999 over de uitkomsten van het gesprek met Cunera c.s. over de problematiek inzake de multifunctionele centra voor (licht) verstandelijk gehandicapten met psychiatrische stoornissen (VWS-99-1686). Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.

Vragen en opmerkingen uit de commissie

Mevrouw Smits (PvdA) benadrukte aan de hand van een aantal cijfers dat dringend een oplossing moet worden gevonden voor de wachtlijsten en voor het tekort aan mogelijkheden om gehandicapten een vorm van dagbesteding te bieden. Voor de gehandicaptenzorg bestaat nog geen plan van aanpak en zijn er nog geen aanvaardbare wachttijden geformuleerd. Er is wel een rijk aanbod van soorten zorg voor gehandicapten, maar van al deze vormen is niets terug te vinden in de landelijke registratie. Daardoor kan niet worden bepaald of de inzet van extra middelen voor de wachtlijstreductie juist is. Bovendien hebben partijen wel afspraken gemaakt, maar daaruit blijkt niet wat de relatie tussen middelen en wachtlijsten is. Het onderzoek van het RIVM, waarover op 2 december een brief is ontvangen, bevestigt dat de huidige wachtlijsten weinig zeggen. Tevens wordt aangegeven dat er in de toekomst een groot probleem zal ontstaan gezien de vergrijzing van gehandicapten, zowel in instellingen als daarbuiten. De vorm van de zorg zal dus moeten veranderen. Daarnaast blijkt uit berekeningen in het rapport Gezondheidszorg in tel dat onder meer demografische factoren een rol spelen, waarbij wordt aangetekend dat op lange termijn extra middelen nodig zijn om te voldoen aan de zorgvraag. Kan de staatssecretaris hierop reageren? Er wordt gewerkt aan verbetering van de huidige wachtlijsten. Hoe worden straks de dubbeltellingen uit de registratie gehaald? Wanneer zal een betrouwbaardere registratie beschikbaar zijn? Komt er een uniek cliëntnummer? Kan er vóór maart 2000 een beperkt, maar betrouwbaar steekproefonderzoek worden gepresenteerd waaruit kan worden afgeleid hoeveel gehandicapten wachten, waar zij precies op wachten, wie er op de wachtlijsten staan, wat de dubbeltellingen zijn, hoe groot het aandeel gehandicapten is dat een nieuwe vorm van zorg wil of naar een andere vorm van zorg wil doorstromen? Dit onderzoek, een "quick scan", mag beperkt zijn, maar dient wel in korte tijd inzicht te verschaffen in de achtergrond van de wachtlijsten. Op basis daarvan kan een wachtlijstbrigade van onafhankelijke deskundigen worden geformeerd. Kan voorts worden toegewerkt naar het formuleren van aanvaardbare wachttijden? Mevrouw Smits ondersteunde de vernieuwingsgezindheid van de staatssecretaris. Bij de vernieuwing dient het begrip "volwaardig burgerschap" uitgangspunt te zijn. Kan de staatssecretaris aangeven wat dit begrip betekent voor het bouwbeleid? Kan zij bij de staatssecretaris van Volkshuisvesting pleiten voor een beleid dat is gericht op huisvesting van gehandicapte burgers? Kan in de toekomst niet in samenwerking met woningcorporaties worden gebouwd? Kan met woningcorporaties worden gesproken over het overnemen van bestaande gebouwen van instellingen? Is de staatssecretaris bereid om hierover met haar collega van Volkshuisvesting te overleggen en om een plan uit te werken voor het overnemen van bestaande gebouwen door woningcorporaties, zodat er ruimte ontstaat voor het huren van gewone woningen of voor een andere vorm van bouwen? Het voorstel werd ondersteund om de extra ruimte die er is voor uitbreiding van de dagbesteding, toe te kennen als er concrete plannen van instellingen liggen. Ook het toewerken naar een meer wetenschappelijke benadering van wat dagbesteding zou moeten zijn, werd ondersteund. Deze benadering mag echter niet verhinderen dat het geld dat voor 2000 voor dit doel is gereserveerd, daadwerkelijk tot uitbreiding van dagbesteding leidt. Hoe is het mogelijk dat sommige instellingen met het budget voor dagbesteding veel meer uren kunnen realiseren dan andere? Kan de inspectie bij alle instellingen inventariseren of de bewoners een zinvolle dagbesteding hebben? Een van de problemen in de zorg is dat gereserveerde gelden voor bepaalde onderdelen van de zorg niet worden uitgegeven. Een voorbeeld hiervan is de afspraak uit de meerjarenafspraken om voor doof-blinden een bepaald bedrag te reserveren, terwijl dat naar verluidt niet tot besteding komt. Kan de staatssecretaris hier iets meer over zeggen en zo snel mogelijk een plan ontwerpen dat ertoe strekt, gereserveerde gelden daadwerkelijk uit te geven?

Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) gaf de volgende vier punten aan die voor GroenLinks de rode draad vormen in de discussie over het gehandicaptenbeleid: a) er moet worden uitgegaan van de zorggebruiker, die door het zorgkantoor wordt gevolgd; b) de cliënt maakt een keuze; c) de indicatie geeft recht op de geïndiceerde zorg; d) de wachtlijsten zijn onaanvaardbaar. GroenLinks is voorstander van vraaggestuurde zorg, waarbij een goede ondersteuning van de cliënten van groot belang wordt geacht. In het rapport over "community care" zijn goede aanbevelingen gegeven die in lijn zijn met de conclusies over de vraaggestuurde dienstverlening. Het gaat om een zo groot mogelijke integratie van mensen met een handicap in de samenleving. Daarbij is ondersteuning in de vorm van aangepast wonen, zorg, dienstverlening en dagbesteding essentieel, evenals een reparatie van het inkomen van gehandicapten. Dit vereist van de overheid een andere vorm van financiering en van de instellingen een ommezwaai naar het leveren van huisvesting, zorg en diensten buiten de eigen muur. Kan de staatssecretaris een tijdspad uitzetten waarop wordt toegewerkt naar de vereiste omslag? GroenLinks onderschreef de conclusies van het rapport van de Gezondheidsraad over de dagbesteding. Het is duidelijk dat er te weinig dagbesteding wordt geboden, met name aan ernstig gedragsgestoorden. Vindt de staatssecretaris een norm van 20 uur dagbesteding voor deze mensen niet reëler dan de huidige norm? Welk extra bedrag wordt nu ingezet voor dagbesteding en hoeveel uren voor welke groepen zullen worden toegevoegd? Er is nog geen uitvoering gegeven aan de tijdens de algemene beschouwingen ingediende motie-Melkert, waarin 100 mln. werd gevraagd voor onder meer uitbreiding van de dagbesteding. Welk deel van dit bedrag gaat daadwerkelijk naar de dagbesteding? Kan de staatssecretaris zorgen voor een overzicht van middelen en te verwachten resultaten? GGZ en VNG hebben berekend dat er 300 extra plaatsen nodig zijn voor licht verstandelijk gehandicapten met psychische problemen. In de meerjarenafspraken is 1,2 mln. uitgetrokken voor de oprichting van een platform dat de knelpunten bij dit onderdeel van de zorg zal inventariseren. Is dit bedrag wel groot genoeg voor de uitvoering van het plan dat GGZ en VNG terzake hebben opgesteld? Wat gaat de staatssecretaris met dat plan doen? Wanneer kan de Kamer het door de staatssecretaris aangekondigde plan van aanpak voor de wachtlijsten verwachten? Voor de doof-blinden is specifieke zorg en kennis vereist. De staatssecretaris heeft hiervoor 2,5 mln. beschikbaar gesteld, maar dit bedrag is nog niet uitgegeven. Kan het niet besteed worden aan het vergaren van kennis, bijvoorbeeld in de vorm van een kenniscoördinatiepunt? Wat is de reactie van de staatssecretaris op het rapport dat de Stichting dienstverleners gehandicapten (SDG) over dit probleem heeft opgesteld? Wat gaat zij met dat rapport doen? Staatssecretaris Van der Ploeg doet zijn best om te pleiten voor ondersteunende gebarentaal bij de programma's van de commerciële omroepen. Kan staatssecretaris Vliegenthart hem ondersteunen? Kan zij misschien in gesprek gaan met de commerciële omroepen? Mevrouw Oedayraj Singh Varma ging akkoord met de uitgangspunten van de bestuurlijke actualisatie van het gehandicaptenbeleid, maar wees erop dat het personeel hierbij een knelpunt vormt. Kan de staatssecretaris een overzicht geven van de te verwachten veranderingen in de bouw, uitgezet in de tijd? Hoeveel grote instellingen blijven er over voor welke groepen en hoeveel kleinere woonvormen zullen er ontstaan? Er bestaat geen aparte kinderopvang voor gehandicapte kinderen. Kan de staatssecretaris stimuleren dat opvangcentra voor "normale" kinderen ook gehandicapte kinderen opnemen, bijvoorbeeld door deskundigheidsbevordering van de leidsters en een tegemoetkoming in de extra kosten? Het vervoer van gehandicapten naar dagverblijven of dagbestedingscentra zou niet langer beschikbaar zijn vanwege financiële en personele problemen. Is dat waar? Zo ja, wat gaat de staatssecretaris daaraan doen? Worden in 2000 de standaardregels van de VN voor het bieden van gelijke kansen aan gehandicapten wederom geëvalueerd? Het opvangcentrum Hooge Burch heeft via een juridische procedure veertien extra plaatsen weten te verwerven, maar er zijn er nog 90 nodig. Heeft de staatssecretaris een oplossing voor dit probleem? Is het juist dat er geen financiële voorzieningen meer zijn voor thuiswerkers die een braillecomputer nodig hebben? Zo ja, ziet de staatssecretaris mogelijkheden om hier alsnog middelen voor vrij te maken?

Mevrouw Dankers (CDA) vond het een goed ideaal om vermaatschappelijking van de zorg na te streven voor mensen die leven met een handicap. Dit vraagt op alle fronten veel coördinatie en beleid, waarvan in de praktijk echter nog maar weinig sprake is, mede gezien de huidige knelpunten in de zorg. Het rapport van het RIVM stelt terzake niet gerust. Zal het kabinet zodanige initiatieven nemen dat in de Voorjaarsnota kan worden aangegeven dat er aanzienlijk meer middelen zullen worden ingezet voor de gehandicaptenzorg? Is de staatssecretaris bereid om de coördinerende leiding op zich te nemen bij samenwerking met andere departementen op dit brede terrein? Denkt zij dat zij bijvoorbeeld de departementen van Onderwijs, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Justitie en VROM bereid zal vinden om gezamenlijk een meerjarenkader op te stellen? De wachtlijstenproblematiek vormt een hinderpaal bij het stimuleren van "community care". Daarnaast zijn de instellingen niet in staat om voldoende zorg van kwaliteit te bieden door te grote groepen, te weinig personeel en te weinig tijd voor intensieve zorg en begeleiding. De meerjarenafspraken zorgen er niet voor dat deze problemen worden opgelost, waardoor de betrokkenen het vertrouwen in de overheid verliezen. Wil de staatssecretaris toegeven dat er, naast de vermaatschappelijking, voldoende intramurale zorg van goede kwaliteit hoort te zijn, al was het maar vanwege de vergrijzing? Hoe zal zij dit vorm en inhoud geven? Kan de staatssecretaris door middel van een "quick scan" in het veld achterhalen met welke methodes de meeste mensen het snelst geholpen kunnen worden en welke regelgeving hierbij een hinderpaal zou kunnen vormen? Mevrouw Dankers sloot zich aan bij de opmerkingen en vragen van de vorige sprekers over de dagbesteding. Zal er aparte infrastructuur worden gerealiseerd voor de expertisecentra, of worden hiervoor bestaande deskundigen ingeschakeld? Is het rapport Op weg naar volwaardige participatie, waarbij ook de Gehandicaptenraad betrokken is geweest, wel naar de Kamer gezonden? De fractie van het CDA is geen voorstander van het persoonsvolgend budget, maar wil het persoonsgebonden budget handhaven. Kan de staatssecretaris, naar analogie van de kabinetsnotitie over seksueel misbruik van kinderen, beleid ontwikkelen dat specifiek is gericht op verstandelijk gehandicapten? Waarom is de staatssecretaris terzake van doof-blinden niet ingegaan op de adviezen van het Nederlands Instituut voor zorg en welzijn (NIZW) en de SDG? Hooge Burch en Groot Emaus, maar ook vele andere instellingen, kunnen niet voldoende zorg bieden door de bestaande problematiek. Vaak wordt hun hulpvraag met incidentele maatregelen afgedaan, terwijl structurele oplossingen nodig zijn. Daarnaast worden tegengestelde berichten ontvangen van enerzijds de instellingen en anderzijds de staatssecretaris. Waarom wordt instellingen verzocht om buiten de publiciteit te blijven? Kan de staatssecretaris ingaan op de zorgen die leven over de manier waarop met instellingen wordt omgegaan?

Mevrouw Kant (SP) was blij met de erkenning van de staatssecretaris in NOVA dat het bedrag dat momenteel wordt uitgetrokken voor de gehandicaptenzorg, op termijn onvoldoende is. Wanneer gaat zij zich in het kabinet hard maken voor extra middelen en wat zal dit moeten opleveren? Zal er voor een oplossing worden gezorgd van de wachtlijstenproblematiek zodra de nota over de aanvaardbare wachttijden is uitgebracht? Op welke termijn zal de staatssecretaris het aangekondigde onderzoek verrichten naar de problemen bij onder meer veertien instellingen, zoals de hoge werkdruk, zorgverschraling en grote groepen? Aan welke wegen denkt de staatssecretaris bij haar belofte om financieel bij te springen indien blijkt dat de budgetten van deze instellingen te krap zijn? Waarom duurt het zo lang voordat een systeem is ontworpen van financiering naar zorgzwaarte? Moet er ook niet op korte termijn iets gebeuren? Is het mogelijk om voor de gehandicapten die extra zorg nodig hebben, een aparte indicatie in te voeren aan de hand waarvan een hogere financiële bijdrage kan worden geleverd? Hoeveel personen wachten op dit moment nog op consulentenzorg, waarbij de vraag ook groter is dan het aanbod? Hoeveel zwaar gehandicapten zijn er in Nederland voor wie vrijheidsbeperkende maatregelen moeten worden getroffen omdat er sprake is van onmacht, een gebrek aan personeel of deskundige begeleiding? Deze maatregelen mogen in ons land niet voorkomen. Heeft de staatssecretaris terzake al actie ondernomen? De sector heeft een goed plan opgesteld voor de zorg voor gehandicapten met een psychische aandoening, namelijk de multifunctionele centra, maar er zijn geen middelen voor de uitvoering van dit plan. Waarom wordt dit probleem niet opgelost? Ook voor jongeren met gedragsproblemen zijn er nog steeds te weinig plaatsen. Waarom krijgt bijvoorbeeld Groot Emaus niet de gevraagde toeslag? De Gezondheidsraad beschouwt de dagbesteding als een onmisbare component van verantwoorde zorg. Hoeveel mensen krijgen die nu nog niet? Wat gaat de staatssecretaris doen met het advies van de Gezondheidsraad om dagbesteding als topzorg te beschouwen? De voorwaarden waaraan voldaan moet worden om vermaatschappelijking van de zorg te verwezenlijken zijn de volgende: er dienen voldoende middelen te zijn om beleid terzake uit te voeren; er dient erkend te worden dat vermaatschappelijkte zorg niet voor iedereen is weggelegd; er dient sprake te zijn van vrije keuze en van voldoende betrokkenheid van gehandicapten en familie bij die keuze. Wordt momenteel wel aan deze voorwaarden voldaan? Kan er binnen de instellingen al niet veel meer aan zorgvernieuwing worden gedaan, bijvoorbeeld door nieuwbouw voor kleinere groepen? Neemt de staatssecretaris de verantwoordelijkheid op zich voor de verbetering van de toegankelijkheid van gebouwen en vervoer? Hoe zal de staatssecretaris ervoor zorgen dat ook de nieuwe lichting gehandicapte schoolverlaters niet thuis komt te zitten? Moet voor deze groep geen sluitend systeem worden ontworpen? Waarom is geen goede vergoedingsregeling getroffen voor vervoer tijdens dagbesteding buiten de instelling? Kan de staatssecretaris duidelijkheid verschaffen over de concrete verhoging van zak- en kleedgeld? Wat gaat de staatssecretaris doen op het terrein van zeggenschap van gehandicapten over hun zorg? Voelt de staatssecretaris op het gebied van werkgelegenheid iets voor quotering bij het aannemen van gehandicapten? Mevrouw Kant sloot zich aan bij de opmerkingen over de voorzieningen voor doof-blinden en benadrukte dat het toegezegde bedrag niet toereikend is.

De heer Passtoors (VVD) wees erop dat veel van de meerjarenafspraken nog moeten worden uitgewerkt en dat veel besluitvorming is stilgelegd totdat alle afspraken zijn ingevuld. Zal hierdoor een aantal zaken in tijd doorschuiven, waardoor op enkele onderdelen een structurele onderbesteding ontstaat? Is de staatssecretaris niet bang dat door de ontstane bureaucratische netwerken die nodig zijn voor het uitwerken van afspraken, veel geld wordt onttrokken aan de feitelijke zorg? Zijn de meerjarenafspraken niet te veel op het aanbod gericht en te weinig op de vraag? De fractie van de VVD staat volledig achter de lijn naar vraaggerichte zorg die onder meer is vastgelegd in de rapportage Leven in de lokale samenleving. Is de staatssecretaris tevreden met de manier waarop de indicatie voor het persoonsgebonden budget (PGB) en het persoonsvolgend budget (PVB) momenteel loopt? Dagbesteding komt slecht van de grond. Hoe heeft het kunnen gebeuren dat het bedrag dat voor extra dagbesteding was gereserveerd, is gebruikt voor overgelden ten behoeve van CAO-kosten? Heeft de staatssecretaris er zicht op of het monitoren van het extra bedrag van 24 mln. daadwerkelijk plaatsvindt? Wordt dit bedrag volgens afspraak ingezet? De Gezondheidsraad geeft aan dat dagbesteding voor ernstig meervoudig gehandicapten topzorg is en dat derhalve een beperkt aantal expertisecentra is vereist. Hoe denkt de staatssecretaris hierover? Zijn er al concrete stappen genomen? Is er momenteel sprake van een structureel te lage PGB-toewijzing omdat één jaar niet meer is geïndexeerd? Hoe staat het met de planning van de pilot voor een PGB voor lichamelijk gehandicapten in 2000? Er is nog niets uitgegeven van het gereserveerde bedrag voor de doof-blindenproblematiek. Kan de staatssecretaris rechtstreeks met de doof-blindenorganisaties communiceren en niet alleen maar via de Gehandicaptenraad? Kan zij voorts bevorderen dat er spoedig een coördinatiecentrum voor doof-blinden komt, waarin het Platform doof-blinden, de dienstverleners en het NIZW participeren, met als opdracht om specifiek beleid voor deze doelgroep te ontwikkelen? Financiering zou kunnen plaatsvinden uit het gereserveerde, maar nog niet bestede bedrag. Is inmiddels uitsluitsel gegeven over de aanvraag van de Hooge Burch voor extra plaatsen en voorzieningen? Worden de middelen die zijn gereserveerd voor het verkorten van de wachtlijsten daadwerkelijk voor zorg ingezet? Kan de staatssecretaris in overleg treden met onder meer de commerciële televisiezenders over het invoeren van gebarentaal bij hun programma's?

Mevrouw Lambrechts (D66) deelde de teleurstelling van de staatssecretaris over het niet juist besteden van een groot deel van de middelen die voor dagbesteding waren uitgetrokken. Aangezien zij in de praktijk echter voorbeelden van het tegenovergestelde heeft gezien, benadrukte zij dat niet uit het oog mag worden verloren dat hier en daar al goede veranderingen plaatsvinden. In de berekening van het bedrag van 24 mln. voor 2000 wordt alleen rekening gehouden met personeel en niet met zaken als ruimte en materiaal. Zou dit niet voor een nieuwe teleurstelling kunnen zorgen? Kan de staatssecretaris een meerjarenperspectief uitwerken, zodat ruim van tevoren duidelijk is wat er precies nodig is? Wat vindt de staatssecretaris van het advies van de Gezondheidsraad om een aantal expertisecentra op te richten? Wil zij stappen in die richting ondernemen? Als dat zo is, kan zij er dan de ambulante hulp bij betrekken? Het beleid inzake "community care" mag geen generieke maatregel worden die van bovenaf wordt opgelegd. Het leek niet verstandig om nu al, zoals in de stukken gebeurt, te spreken over opheffing van de instellingen in uiterlijk 2010. Een en ander zal moeten gebeuren in samenspraak met betrokkenen, ouders en familie. Op welke wijze worden cliënten en hun familie bij de besluitvorming betrokken? Op welke wijze wordt vraagsturing gekoppeld aan vereenvoudiging en deregulering? Is de ambitie om de zorg te vermaatschappelijken met de huidige middelen te realiseren? Is al berekend wat er nodig is aan voorzieningen en personeel? Zou niet een interdepartementale "task force" kunnen worden opgezet die zich, onder leiding van de staatssecretaris, over dit beleid buigt? Er zijn signalen dat sommige budgetten uit de meerjarenafspraken niet tot besteding komen. Dit is een ernstige zaak, waar zeer serieus naar moet worden gekeken. Is dit misschien het gevolg van een toch wat al te bureaucratisch ingerichte werkwijze? Mevrouw Lambrechts ondersteunde het verzoek van mevrouw Smits om via een "quick scan" te onderzoeken wat exact de inhoud en aard van de wachtlijsten zijn. Kan de staatssecretaris het toetsingskader bestuurlijke actualisatie gehandicaptenbeleid zodanig bijstellen dat de aandacht meer op kwalitatieve aspecten wordt gericht dan nu het geval is? Is de staatssecretaris bereid, te overleggen met de staatssecretaris van Onderwijs over de mogelijkheid om kinderen langer op ZMLK-scholen te laten verblijven indien zij elders niet kunnen worden opgevangen? Kan zij ervoor zorgen dat de brailleboeken voor de tweede fase er snel komen? De socialehulphond (SOHO of Euro-hond) is een hulpmiddel voor mensen die zonder deze hond niet zelfstandig kunnen functioneren. Wil de staatssecretaris zich tot het uiterste inspannen om voor hen een regeling in het leven te roepen die vergelijkbaar is met die voor blindengeleidehonden?

De heer Van der Vlies (SGP) benadrukte mede namens RPF en GPV dat niet vergeten mag worden dat ook sprake is van goede ontwikkelingen in het gehandicaptenbeleid. De coördinerende rol van de staatssecretaris blijft in de toekomst belangrijk. Heeft zij er geen behoefte aan, te beschikken over een toekomstgericht beleidsdocument? Is de staatssecretaris het ermee eens dat de vrije keuze van de vraagsteller het beste is geregeld in model B van het rapport over vraaggestuurde dienstverlening? Het is van belang dat wordt gezorgd voor dagbesteding op maat, met een individueel zorgplan als uitgangspunt. Daarvoor zou het beste een PGB-benadering gehanteerd kunnen worden. De heer Van der Vlies ondersteunde de doelstelling van "community care", namelijk een volwaardige participatie van de cliënt. Kan daarbij flexibel worden omgegaan met een eventuele wens van de cliënt om binnen de instelling te blijven? De sociale integratie van gehandicapten loopt nog niet goed. Ziet de staatssecretaris hierin een taak voor zichzelf weggelegd? Kan zij toezien op een adequate vormgeving van vakkundige begeleiding van de cliënt? Zou de Woningstichting Buitenzorg in Veenendaal geen goed project zijn voor de pilots die de staatssecretaris wil starten? De Federatie van ouderverenigingen heeft zich naar de mening van spreker terecht afgevraagd of de geformuleerde prioriteiten in de meerjarenafspraken wel alle tot hun recht kunnen komen gezien het beperkte financiële kader, de ongelijkheid van partners en de ambivalente omgang met de vraagsturing. Het toetsingskader bestuurlijke actualisatie gehandicaptenbeleid ziet er goed uit. Zal de staatssecretaris aandacht blijven besteden aan de landelijke en bovenregionale instellingen? Na 2006 zouden deze op de oude wijze getoetst moeten blijven worden. Kan voorts geregeld worden dat de patiënten- en consumentenplatforms bij de toetsing worden betrokken? Kan de staatssecretaris een korte, oplossings- en bestedingsgerichte notitie schrijven over het beleid dat wordt gehanteerd voor de doof-blinden? Het zal de landelijke en bovenregionale instellingen mogelijk moeten worden gemaakt om een eigen ruimte te creëren voor multifunctionele centra. De staatssecretaris wordt de tijd gegund voor het zoeken naar een oplossing voor het vergrijzingsprobleem, maar uiteindelijk zal er daadwerkelijk een extra inzet moeten worden gepleegd. Kunnen hierbij de ouderenzorg en de GGZ voor ouderen worden betrokken? De heer Van der Vlies sloot zich aan bij hetgeen voorgaande woordvoerders hebben opgemerkt over de wachtlijstenproblematiek, de gebarentaal, de brailleboeken en de afzonderingsruimtes voor verstandelijk gehandicapten.

Antwoord van de regering

De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport constateerde dat de Kamer niet alleen de wijze goedkeurt waarop tot nu toe veel nieuwe initiatieven in de zorg zijn genomen, maar ook verontrust is over de wijze waarop noodzakelijke verbeteringen en vernieuwingen in de zorg maar niet gerealiseerd worden. Ook zij wees op de wachtlijsten, de grote problemen bij een aantal instellingen en het tempo van de vermaatschappelijking. Voor doorvoering van de filosofie van vraaggestuurde zorg dient echter niet alleen het algemene zorgbeleid te worden gewijzigd, maar ook het beleid binnen de instellingen. Het veranderingsproces veroorzaakt inderdaad onzekerheid en daardoor terughoudendheid, hetgeen weer tot gevolg heeft dat het draagvlak voor vernieuwingen afneemt. De nieuwe route mag echter geen dwangbuis worden en dient niet dwingend te worden opgelegd. Er dient sprake te zijn van flexibiliteit, er dienen voorwaarden voor de vernieuwing te worden gecreëerd en instellingen moeten de ruimte krijgen om hun eigen tempo te bepalen. Vóór het kerstreces zal een brief worden verzonden over het faciliteren van vernieuwde woon/zorgarrangementen. Aan de hand daarvan zal gedurende een zorgvuldig proces worden bezien in welk tempo en onder welke condities het bestaande aanbod kan worden vernieuwd. De principes voor de overstap naar vraaggestuurde bekostiging zijn reeds vastgelegd, onder meer in de meerjarenafspraken. Deze principes zullen zodanig worden uitgewerkt dat per 1 januari 2001 volgende stappen kunnen worden gezet. In de financiering van de zorg zal daarmee rekening worden gehouden. Er zijn al goede resultaten bereikt met het terugdringen van de wachtlijsten. Dat de daling van het aantal wachtenden zich niet verder voortzet, heeft te maken met aannames die niet juist bleken en met de wijze waarop de zorgvraag zich momenteel ontwikkelt. De ontwikkeling van de totale groep verstandelijk gehandicapten is weliswaar relatief beperkt, maar binnen deze groep treedt een verschuiving in de aard van de zorgvraag op, vooral door de vergrijzing, met name bij de ernstig verstandelijk gehandicapten. Dit legt een grotere druk op het systeem. Bovendien ontstaat een nieuwe groep zorgvragers: verstandelijk gehandicapten die vroeger bij hun ouders bleven wonen en afhankelijk waren van mantelzorg, willen en gaan nu vaker dan voorheen begeleid zelfstandig wonen. Dit geldt vooral voor ouderen. In de prognoses is hiermee onvoldoende rekening gehouden. Het is de bedoeling dat RIVM en SCP gaan werken aan een actuele prognose, die voor de langere termijn inzicht geeft in de vraagontwikkeling. Dit is een van de redenen waarom er nog geen plan van aanpak voor de wachtlijsten beschikbaar is. Naar verwachting zal daaraan in maart of april 2000 invulling worden gegeven, waarbij rekening wordt gehouden met de vier elementen die van belang zijn gebleken: capaciteitsuitbreiding, verbetering van de zorgregistratie, regionale aanpak en de ontwikkeling van aanvaardbare wachttijden. In het plan van aanpak zal worden aangegeven wat er moet gebeuren en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Op basis van de huidige inzichten worden hiertoe inspanningen gepleegd en middelen vrijgemaakt. Aan de hand van de nog op te stellen prognose zal het kabinet in het voorjaar opnieuw spreken over de wachtlijstenproblematiek. Al het mogelijke zal worden gedaan om de wachttijden op korte termijn concreet terug te dringen. Door de vergrijzing zal niet alleen een zwaarder, maar ook een inhoudelijk ander beroep worden gedaan op de zorg, waarvoor ook los van de wachtlijstenproblematiek specifieke maatregelen moeten worden genomen. In de discussie over de toekomstgerichte aanpak zal hiermee rekening worden gehouden. In samenspraak met de sector en de cliëntenorganisaties zal een beleidsmatige aanpak worden ontwikkeld. Tevens zullen andere departementen zodanig bij deze discussie worden betrokken dat ook zij op de middellange en lange termijn bereid en in staat zullen zijn, hun medewerking aan vernieuwingen te verlenen. De samenwerking met VROM is reeds sterk geïntensiveerd. Het uitgangspunt is dat met de extra middelen die nu reeds beschikbaar zijn, maatregelen worden genomen die versneld tot invoering van de beoogde vernieuwingen zullen leiden. Dit betreft onder meer het versneld mogelijk maken van huren door instellingen van gebouwen die eigendom zijn van woningbouwcorporaties. De staatssecretaris nam het voorstel van mevrouw Smits over om door middel van een "quick scan" de wachtlijsten door te nemen, en wel in drie regio's. Dit onderzoek kan worden gekoppeld aan de vraag welke aanpak versneld mogelijk is. Voor de financiering van de dagbesteding wordt momenteel een nieuwe systematiek gehanteerd in de vorm van een aparte beleidsregel. Daarnaast is de arbeidsproductiviteitskorting uit de financiering verdwenen. Duurdere CAO's dienen dan ook door de instellingen zelf gefinancierd te worden en mogen niet leiden tot een afname van de kwaliteit van de zorg. Ook de staatssecretaris benadrukte dat diverse instellingen met de beschikbare middelen wel extra dagbesteding hebben kunnen realiseren. De plannen terzake zijn dan ook gericht op verdere verbetering en uitbreiding van de dagbesteding, waarvoor in 2000 46,3 mln. is uitgetrokken. Het is zaak om toe te werken naar dagbesteding op maat: er hoeft niet altijd gedacht te worden aan uitbreiding van het aantal uren, maar ook aan verhoging van de kwaliteit van de dagbesteding. Het advies van de Gezondheidsraad wordt omarmd en zal verder worden uitgewerkt. De raad doelde met de geadviseerde expertisecentra overigens op samenwerkingsverbanden tussen instellingen die te maken hebben met dezelfde problematiek. Bij de verdere uitwerking hiervan zal ook de positie van de consulententeams worden betrokken. De staatssecretaris nam het voorstel van mevrouw Smits over om een algemene inspectieronde te laten houden langs de instellingen, waarbij wordt geconcentreerd op de dagbesteding. Deze suggestie zal worden besproken met de inspectie, waarna de exacte invulling kan worden bezien. De Kamer zal hierover worden gerapporteerd. De staatssecretaris gaf toe dat de 2,5 mln. die vorig jaar is gereserveerd voor de doof-blinden, niet is besteed. De betrokken partijen verschilden van mening over de vraag wat voor deze groep noodzakelijk is. Het NIZW-onderzoek heeft wel een en ander opgeleverd, maar heeft niet geleid tot overeenstemming over de besteding van de beschikbare middelen. In het meerjarentraject was en is de Gehandicaptenraad, samen met de Federatie van ouderverenigingen, partner bij de onderhandelingen over de uitwerking van gemaakte afspraken. Tevens is gesproken met vertegenwoordigende instanties van doof-blinden. Er is lang gediscussieerd, maar er kon geen overeenstemming worden bereikt. Het College voor zorgverzekeringen heeft overigens het concept gereed voor een subsidieregeling die op 1 januari ingaat. Hierover zal op 15 december overleg worden gevoerd. De staatssecretaris zegde toe, de Kamer op de hoogte te brengen van de precieze besteding van de beschikbare middelen en van de uitwerking die de subsidieregeling krijgt, zodra wederom met de betrokken partijen is gesproken. Ongeveer veertien instellingen kunnen niet rondkomen met de beschikbare middelen. Het COTG zal op verzoek van de staatssecretaris een signalement uitbrengen over de oorzaken en gevolgen van de problemen, zodat bijvoorbeeld een antwoord kan worden gegeven op de vraag of er sprake is van incidentele factoren of van structurele aspecten die wijziging behoeven. Aan de hand daarvan kunnen voorwaarden worden gecreëerd ter verbetering van de situatie. Voorts dient achterhaald te worden hoe kan worden voorkomen dat iets wat in het begin verkeerd gaat, verkeerd blijft gaan. Het is niet juist dat instellingen een verbod opgelegd hebben gekregen om contact op te nemen met de media. De instellingen hebben wel het signaal gekregen, constructief te werken aan de oplossing van bestaande knelpunten in plaats van elkaar te blijven bestrijden. De beslissing die VWS heeft genomen over de Hooge Burch is overigens genomen conform de uitspraak van de Raad van State. Bovendien zijn vele miljoenen gereserveerd voor vernieuwing van de huisvesting en voor kleinschalige nieuwbouw. Het wachten is nu op concrete plannen van de instellingen. Er is dus geen sprake van een financieel probleem, in tegenstelling tot de indruk die de commissie heeft aan de hand van de brief van de staatssecretaris van 4 november. Zij zegde toe, in een nadere brief aan de commissie uit de doeken te doen wat de concrete financiële situatie is van de Hooge Burch. Uiteraard is een goed gecoördineerd gehandicaptenbeleid in de toekomst noodzakelijk. Daartoe wordt regelmatig overleg gevoerd met de bewindslieden van Onderwijs, Volkshuisvesting en Sociale Zaken over de huidige en toekomstige ontwikkelingen. De Interdepartementale stuurgroep zorgt voor afstemming op deze terreinen. De beschikbare instrumenten om de coördinatie in goede banen te leiden, worden voluit benut.

Nadere gedachtewisseling

Mevrouw Smits (PvdA) gaf aan dat het huidige proces draait om de emancipatie van de zorgvrager, die ondersteuning en begeleiding wenst bij de zelfgekozen vorm van wonen. Zij was er blij mee dat het SCP voortaan zal worden betrokken bij de advisering over het gehandicaptenbeleid. Zij hoopte dat de uitkomsten van de toegezegde "quick scan" van de wachtlijsten er snel zullen zijn en een basis zullen vormen voor een goede discussie binnen het kabinet. Kan er op korte termijn een evaluatie plaatsvinden van de standaardregels van de Verenigde Naties?

Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) wees erop dat de staatssecretaris geen antwoord heeft gegeven op de vragen over gebarentaal, kinderopvang, vervoer en braillecomputers. Kunnen deze antwoorden misschien schriftelijk worden gegeven? Gaat de staatssecretaris terzake van de doof-blinden niet alleen met de Gehandicaptenraad praten, maar ook met de samenwerkende belangenorganisaties? Welke concrete voorstellen zal de staatssecretaris bij de Voorjaarsnota doen?

Mevrouw Dankers (CDA) benadrukte dat het bij zorgvernieuwing niet alleen gaat om draagvlakverwerving, maar ook om de erkenning van keuzevrijheid en de noodzaak om de kwaliteit in de intramurale zorg hoog te houden. Zij maakte zich er zorgen over dat steeds meer tijd, geld en energie moet worden besteed aan zaken als registreren, uitzoeken van dubbeltellingen en inspectierondes, terwijl er nog steeds te weinig handen aan het bed zijn. De oplossing van het laatste probleem heeft volgens haar prioriteit. Zij ging ervan uit dat de noodzakelijke constructieve medewerking niet alleen door de instellingen, maar ook door het departement zal worden verleend. Zij verzocht de staatssecretaris, vóór 1 januari helderheid te geven over de oplossing van de problemen bij de Hooge Burch. Ten slotte sprak mevrouw Dankers de hoop uit dat de staatssecretaris zich ervoor zal inspannen dat de uitgebreide brailleleesregels voor de doof-blinden er snel zullen komen.

Mevrouw Kant (SP) vroeg de staatssecretaris of er inderdaad geen ruimte meer zal blijven voor intramurale zorg en of dus de instellingen voor een groot deel zullen worden opgeheven. Dit zou een stap te ver kunnen zijn. Zij was er teleurgesteld over dat het kabinet geen oplossingen voor de korte termijn zocht en dat het slechts doet wat het mogelijk maakt en niet wat mogelijk is. Gebruikt de staatssecretaris de toekomstige problemen niet als alibi om nu niet wat meer te hoeven doen? Hoe staat het met de Hondsberg, met de multifunctionele centra voor gehandicapten met een psychiatrische aandoening en met de sluitende aanpak van de dagbesteding voor schoolverlaters? Kan spoed worden betracht met het onderzoek naar de veertien instellingen die momenteel met de grootste problemen te kampen hebben?

De heer Passtoors (VVD) gaf aan dat zorgvernieuwing weliswaar zorgvuldig dient plaats te vinden, maar wel sneller dan tot nu toe het geval was. Hij onderstreepte dat de focuswoningen van groot belang zijn. Kan er wellicht ruimte in de onderbesteding worden gecreëerd door te werken met kasverplichtingen? Bij de vermaatschappelijking dient vooral te worden bezien wat gehandicapten nog wel kunnen, en niet alleen wat zij niet kunnen.

Mevrouw Lambrechts (D66) hoopte op de toezegging van de staatssecretaris dat zij voor de SOHO voor motorisch gehandicapten eenzelfde vergoeding zal regelen als voor de blindengeleidehond. Hoe snel kunnen brailleboeken worden gerealiseerd voor blinde kinderen in de tweede fase van het voortgezet onderwijs? Er is een sluitende aanpak noodzakelijk in het ZMLK, opdat ook 20-jarigen er een plaats blijven houden. Wat is voorts formeel de positie van een cliënt en diens ouders die van mening zijn dat bij vraaggestuurde zorg niet de juiste richting wordt gekozen? Wat zijn de doelstellingen van dagbesteding over twee jaar?

De heer Van der Vlies (SGP) wilde van de staatssecretaris weten wat precies het integratiekader is bij de coördinatie. Terzake is een kwalitatieve en kwantitatieve herijking nodig van eerdere beleidsvisies. Is het niet zinvol, daartoe een periodieke rapportage uit te brengen? Is het juist dat het initiatief bij de staatssecretaris ligt om het overleg over de doof-blinden te hervatten en daarover een stuk aan de Kamer te doen toekomen? Hij herinnerde de staatssecretaris aan zijn voorstel om op Buitenzorg een pilotproject voor "community care" te starten.

De staatssecretaris zegde toe, in het komende voorjaar een rapportage uit te brengen over de evaluatie van de standaardregels van de Verenigde Naties. In het kader van de Europese dag van de gehandicapte zal een prijs in het leven worden geroepen voor de gemeente die het beste beleid voert op het terrein van mensen met een handicap en chronisch zieken. Op het terrein van de opvang van kinderen met een handicap loopt momenteel een aantal interessante experimenten, die nauwlettend gevolgd zullen worden. Het College voor zorgverzekeringen is bezig met een onderzoek naar de wijze waarop moet worden omgegaan met hulpmiddelen die zich in technologische zin zeer snel ontwikkelen, zoals de braillecomputer. Als gehandicapten hulpmiddelen nodig hebben in het kader van hun werk, kunnen deze in het kader van de Wet REA worden vergoed. Op dit moment is er geen financiële ruimte om deze middelen voor bijvoorbeeld vrijwilligers in het verstrekkingenpakket op te nemen. Het doel van de regering is, om bij de behandeling van de Voorjaarsnota beslagen ten ijs te komen. Daar wordt momenteel hard aan gewerkt. In het voorjaar zal worden teruggekomen op de Wet gelijke behandeling. Er zal niet worden gewacht met implementatie totdat de juridische discussie is afgerond, aangezien de regering zich meer gebonden voelt aan het morele uitgangspunt van de wet. Tot nu toe zijn protocollen ontwikkeld voor de wijze waarop instellingen dienen om te gaan met seksueel misbruik. De staatssecretaris zegde toe, systematisch te zullen nagaan of deze protocollen daadwerkelijk worden gehanteerd en of sommige onderdelen ervan meer aandacht behoeven. Met de departementen van Justitie en Binnenlandse Zaken zal in elk geval specifieke aandacht worden besteed aan het juridische aspect van seksueel misbruik van gehandicapten, zoals het doen van aangifte. De staatssecretaris koos nadrukkelijk niet uitsluitend voor kleinschalige woonsituaties. Afhankelijk van de aard van de handicap dient adequate zorg, ondersteuning en begeleiding geboden te worden. Instellingen dienen, in overleg met ouders, te inventariseren wat de woonwensen van hun cliënten zijn voordat plannen voor andere vormen van huisvesting kunnen worden ingediend. Hierbij dient te worden aangetekend dat cliënten nooit gedwongen kunnen worden, in te stemmen met een bepaalde vorm van huisvesting. Uiteraard zal bij problemen altijd in constructief overleg tussen partijen worden gepoogd tot een oplossing te komen. De plannen voor de langere termijn zullen hun beslag krijgen in de sectorale zorgvisie. Er zal voor een deel intramurale capaciteit beschikbaar blijven. Bij de ombouw van capaciteit dient te worden afgewogen welke huisvesting in de toekomst nodig is en of met de omgebouwde capaciteit kan worden ingespeeld op de veranderende zorgvraag. Multifunctionele centra zijn vormen van samenwerking tussen verschillende instellingen en sectoren. Er wordt momenteel gewerkt aan een concrete vormgeving van deze samenwerking. Het is niet de bedoeling om afzonderlijke centra te creëren. De staatssecretaris was het ermee eens dat een sluitende aanpak dient te worden gerealiseerd tussen ZMLK-scholen en vormen van arbeid dan wel dagbesteding. Daarbij is een goede indicatiestelling essentieel. Op de begroting van Sociale Zaken zal de WSW verder worden uitgebreid opdat de wachtlijsten kunnen worden aangepakt en doorstroming van cliënten kan plaatsvinden van dagbesteding naar werk. Hiervoor is in de meerjarenraming geld gereserveerd. Het overleg met de minister van Sociale Zaken over de SOHO moet nog plaatsvinden. Eerst dient duidelijk te zijn wat de aard van de verstrekking is, zodat kan worden bepaald in welk kader deze voorziening thuishoort. De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitkomsten van het overleg. De resterende vragen zullen schriftelijk worden beantwoord.

De voorzitter van de commissie,
Essers

De griffier van de commissie,
Teunissen


1 Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA), ondervoorzitter, Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Essers (VVD), voorzitter, Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Oudkerk (PvdA), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Rouvoet (RPF), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman (VVD), Passtoors (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Arib (PvdA), Gortzak (PvdA), Hermann (GroenLinks), Buijs (CDA), Atsma (CDA), Spoelman (PvdA), Kant (SP), E. Meijer (VVD), Van der Hoek (PvdA), Blok (VVD) Plv. leden: Van 't Riet (D66), Rehwinkel (PvdA), Eurlings (CDA), Apostolou (PvdA), Örgü (VVD), Van Gent (GroenLinks), Van de Camp (CDA), Noorman-den Uyl (PvdA), Ravestein (D66), Weekers (VVD), Schutte (GPV), Schimmel (D66), Terpstra (VVD), Udo (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Duijkers (PvdA), Belinfante (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Ross-van Dorp (CDA), Th.A.M. Meijer (CDA), Smits (PvdA), Marijnissen (SP), O.P.G. Vos (VVD), Hamer (PvdA), Cherribi (VVD)

Copyright Tweede Kamer der Staten Generaal

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie