Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Verslag minister Van Aartsen van zijn bezoek aan Indonesie

Datum nieuwsfeit: 25-01-2000
Vindplaats van dit bericht
Vindplaats 2
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Ministerie van Buitenlandse Zaken

Aan de Voorzitter van de

Vaste Commissie voor Buitenlandse Zaken

van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Binnenhof 4

Den Haag

directie Azië en Oceanië

afdeling Zuidoost-Azië

Bezuidenhoutseweg 67

Postbus 20061

2500 EB Den Haag

Datum 25 januari 2000
Kenmerk DAO-ZO-00-38
Blad /7
Bijlage(n) --
Betreft Verslag bezoek aan Indonesië
C.c.

Zeer geachte Voorzitter,

Hierbij doe ik U verslag van mijn driedaags bezoek aan Jakarta van 17 t/m 19 januari jl. In deze brief zal ik ook ingaan op de vraag hoe Nederland zich in het licht van de politieke ontwikkelingen in Indonesië zal opstellen t.a.v. samenwerking en leveranties op defensiegebied. Wat deze opstelling betekent voor de levering van HSA-radarapparatuur wordt eveneens toegelicht. Deze brief is geschreven mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken i.v.m. dit laatste punt.

Nederlandse inzet

President Wahid en zijn zeer gemotiveerde politieke team zijn vastbesloten van Indonesië een democratisch en stabiel land te maken. Dat deze kans daadwerkelijk wordt gegrepen is ook voor de regionale stabiliteit van grote betekenis. Ook is onmiskenbaar dat het hier om een moeilijk proces gaat. Jakarta dient vooruitgang te boeken op vele fronten, waarbij het moet afrekenen met vaak diep gewortelde problemen uit de voorafgaande periode. Nederland heeft vertrouwen in de integriteit van de regering Wahid en dier vastberadenheid t.a.v. het politieke en sociaal-economische hervormingsproces. Nederland zal dit proces waar mogelijk steunen maar tegelijkertijd kritisch blijven volgen.

Tijdens mijn bezoek is afgesproken te streven naar een agenda voor intensivering van de samenwerking over de hele linie. Bij de invulling van de samenwerking zal nadrukkelijk worden uitgegaan van de prioriteiten van de Indonesische regering.

Gesprekken

De gesprekken te Jakarta verliepen in uitstekende sfeer. Er was veel waardering voor het duidelijke politieke signaal van steun dat uitging van mijn bezoek, zoals dat eerder ook gold voor het bezoek van collega Herfkens, zo kort na het aantreden van de nieuwe regering. Op regeringsniveau sprak ik met president Wahid, vice-president Megawati Soekarnoputri, minister van Buitenlandse Zaken Alwi Shihab, coòrdinerend minister van Economie, Financiën en Industrie Kwik Kian Gie, coòrdinerend minister voor Politieke en Veiligheidszaken generaal Wiranto, minister van Defensie Juwono Sudarsono en Procureur-Generaal Marzuki Darusman. Verder had ik ontmoetingen met MPR-voorzitter Amien Rais en DPR-voorzitter Akbar Tanjung. Separaat was er een ontmoeting met de Amerikaanse Ass. Secretary of State Roth. Daarnaast vond een ontmoeting plaats met maatschappelijke organisaties (lokale NGO's, vakbonden). Ten slotte sprak ik uitgebreid met Molukse vertegenwoordigers. Op woensdag 19 januari legde ik een krans op het ereveld Menteng Pulo, waar slachtoffers liggen uit de Japanse kampen en Nederlandse militairen die om het leven kwamen in de periode 1945-1949.

Politieke situatie

In de gesprekken te Jakarta werd mij duidelijk dat president Wahid en zijn regering vastberaden zijn in hun streven Indonesië om te vormen tot een stabiele democratie. Daarbij voeren zij een strijd op vele fronten. In de gesprekken met de Indonesische regering kwamen de volgende prioriteiten naar voren: herstel van vertrouwen van het volk in de overheid; bestrijding van de armoede; revitalisering van de economie; aanpak van corruptie; het zoeken naar een nieuwe verhouding tot de regio's; en onderschikking van het leger aan de civiele autoriteiten. Op al deze fronten weet de huidige regering zich geconfronteerd met een zware erfenis uit het verleden. Bovendien lijkt de regering te worden tegengewerkt door groepen wier gevestigde belangen op het spel staan. In een openhartig gesprek stelde president Wahid dat hij zijn land zal temmen, maar dat dit stapsgewijs dient te gebeuren met een combinatie van "lenient and harsh" maatregelen. Een van de eerste prioriteiten van de president is te verzekeren dat de Indonesische strijdkrachten onder politieke controle van de gekozen bestuurders komen te staan.

In verschillende gesprekken heb ik de regionale context aan de orde gesteld. Ik was met mijn gesprekspartners van mening dat een eventuele desintegratie van Indonesië vanwege zijn strategische ligging en omvang zeer nadelig zou zijn voor de stabiliteit in de Zuidoost Aziatische regio. Andersom kon een verenigd, sterk en democratisch Indonesië juist een grote stabiliserende waarde hebben voor de regio. De regering Wahid voelt zich gecommitteerd aan Azië, aldus collega Shihab, maar dit zou niet ten koste gaan van de banden met het Westen. De aanstaande Europese reis van president Wahid was hiervan het bewijs.

Bestrijding van corruptie was een terugkerend onderwerp van gesprek. Zowel minister Kwik als procureur-generaal Darusman maakten duidelijk dat effectief optreden op dit terrein absoluut noodzakelijk is om het vertrouwen van de bevolking terug te winnen en om de economie gezond te maken. Het heropende onderzoek naar de rijkdommen van Soeharto, de Bank Bali affaire en meer structurele maatregelen gericht op verbetering van bestuur en opbouw van de rechtsstaat tonen aan dat deze uitdaging serieus wordt aangepakt. Het grote probleem ligt daarbij niet zozeer bij de wetgeving als wel bij uitvoeringscapaciteit van bijvoorbeeld openbaar ministerie en rechterlijke macht. Coòrdinerend minister Kwik wees er op dat in de door Jakarta en het IMF ondertekende Letter of Intent een grote component juridische hervormingen zit. Genoemde gesprekspartners verzochten om Nederlandse steun op dit terrein. Inmiddels is Nederland met het IMF in gesprek over het opzetten van een 'administrative account' voor eventuele technische assistentie o.a. op het gebied van juridische hervormingen. Ook hier zijn de Indonesische prioriteiten en donorcoòrdinatie uitgangspunt.

De verhouding tussen Jakarta en de regio's kwam meermalen ter sprake. Daarbij werd concreet ingegaan op de situatie in de Molukken, Aceh, Oost en West-Timor en Irian Jaya. Minister Shihab stelde dat de regering Wahid in staat zou zijn de problemen in deze provincies op te lossen. In een nieuwe, autonome verhouding tot Jakarta en geconfronteerd met een andere opstelling van het leger zouden de regio's een plaats binnen de republiek accepteren.

Een hiermee samenhangend thema was dat van religieuze en etnische tolerantie. President Wahid en zijn team toonden zich bewust van een dreigende radicalisering langs religieuze en etnische lijnen van tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen. Juist deze regering moet in staat worden geacht het multi-etnische en religieuze karakter van de samenleving te behouden. Minister Juwono merkte in dit verband op dat het Indonesische leger in zijn sociaal politieke functie de afgelopen decennia juist op dit punt een belangrijke rol had gespeeld. Die rol was ten einde, het was nu aan de civiele autoriteiten te zorgen voor consolidatie en democratisering. Ook minister Juwono maakte duidelijk dat het onder politieke controle stellen van de strijdkrachten eerste prioriteit was. Hij onderstreepte hierbij het belang van versterking van civiele en sociale instituties, die immers de democratische regering dienden te dragen.

Het onderzoek naar de moord op Sander Thoenes heb ik in een aantal gesprekken aan de orde gesteld. Ik heb het Interfet-rapport, waarvan de bevindingen van de Nederlandse hoofdinspecteur deel uitmaken, aangeboden aan collega Shihab en de Nationale Onderzoekscommissie naar mensenrechtenschendingen op Oost-Timor, KPP HAM.


In mijn gesprekken heb ik het vertrouwen gekregen dat in de komende tijd militairen die zich hebben schuldig gemaakt aan schendingen van de mensenrechten of steun aan militia's voor het gerecht zullen worden gebracht en zonodig van hun functie zullen worden ontheven. Ook kreeg ik de verzekering dat het onderzoek deel zal uitmaken van het eind januari te verschijnen rapport van KPP HAM. U kunt ervan overtuigd zijn dat ik deze zaak actief blijf volgen.

Het rapport van KPP HAM is in veel opzichten een belangrijke toets voor de wijze waarop de Indonesische regering omgaat met mensenrechtenschendingen op Oost-Timor. KPP HAM verzekerde mij dat, hoewel het moeilijk bleek om belastend bewijsmateriaal te vergaren, niet zou worden teruggeschrokken van het noemen van namen in het eindrapport. Eind januari zal KPP HAM rapporteren aan de nationale mensenrechtencommissie (Komnas HAM). Op haar beurt rapporteert Komnas HAM aan de procureur-generaal. Volgens Marzuki Darusman zullen de bevindingen van KPP HAM als "initial evidence" gelden en zal het nog te verschijnen rapport van de VN-onderzoekscommissie ongetwijfeld invloed hebben op deze nationale rechtsgang.

Molukken

De situatie op de Molukken heb ik uitvoerig besproken met president Wahid, vice-president Megawati en de ministers Shihab en Juwono alsmede in een separate ontmoeting met Molukse vertegenwoordigers. Ik heb aangedrongen op herstel van vrede en veiligheid op de Molukken en op een pro-actieve houding van de Indonesische regering. President Wahid onderstreepte de vastberadenheid van zijn regering om t.a.v. de Molukken haar verantwoordelijkheid te nemen. Hij stelde dat het geweld op de Centrale Molukken van buitenaf was uitgelokt en dat het leger er alles aan deed om het geweld te beteugelen. In de Noordelijke Molukken was het geweld in de hand gewerkt door rivaliteit tussen twee sultans. President Wahid verwelkomde mijn aanbod om bij te dragen aan verzoeningsinitiatieven. Voorts deed de president de suggestie oud-premier Lubbers op te laten treden als "honest broker" voor de Molukken. Een concrete invulling van deze rol hebben Wahid noch minister Shihab ten tijde van mijn bezoek gegeven.

Vice-president Megawati benadrukte de noodzaak bij verzoeningsinitiatieven niet alleen de traditionele leiders, maar ook de jongeren te betrekken. Op kleine schaal was inmiddels sprake van informele gesprekken tussen jongeren op "grass root level". De Molukse vertegenwoordigers bevestigden het belang van deze benadering. Zij wezen er echter ook op dat te hard van stapel lopen geen zin had. Pas na een periode van afkoeling zouden concrete verzoeningsinitiatieven beklijven.


Beleid wapenexport

Tijdens het bezoek heb ik mij o.a. geconcentreerd op de vraag hoever nu het proces van politieke controle op de strijdkrachten daadwerkelijk was gevorderd. De president, de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie en de procureur-generaal verzekerden mij dat met dit proces goede voortgang wordt gemaakt. Ik heb U reeds mondeling toegelicht dat zij van mening waren dat tegen deze achtergrond een voortgezet wapenembargo niet wenselijk was. Wel wezen zij op de noodzaak van steun van andere landen, waaronder Nederland, voor de democratisering van de Indonesische strijdkrachten door middel van opleidingen en trainingen van deze strijdkrachten, met name ook op het punt van respect voor de rechten van de mens.

De Indonesische regering heeft er alle vertrouwen in dat zij erin zal slagen dit transformatieproces met succes te volbrengen. In dit verband wees president Wahid op een aantal concrete wijzigingen in de top van de Indonesische strijdkrachten: de ontkoppeling van de dubbelfunctie van minister van Defensie en Chef Defensiestaf; de benoeming van een burger, Juwono Sudarsono, tot minister van Defensie; de benoeming van admiraal Widodo tot Chef Defensiestaf; en recent de benoemingen van luchtmachtgeneraal Santoso tot Hoofd Militaire Inlichtingendienst, luchtmachtgeneraal Graito Husodo tot woordvoerder TNI en generaal Roesdihardjo tot Chef Nationale Politie. In dit verband noemde procureur-generaal Darusman het eerste civiel-militaire proces tegen militairen die worden beschuldigd van mensenrechtenschendingen in Aceh.

Op basis van mijn bevindingen heeft de Nederlandse regering besloten dat Nederland:

- een terughoudend beleid voert t.a.v militaire leveranties aan Indonesië, waarbij elke leverantie zorgvuldig wordt getoetst aan de criteria van het Nederlandse wapenexportbeleid en de EU Gedragscode voor de wapenexport,

- een actief beleid voert om bij te dragen aan de noodzakelijke democratisering van de Indonesische strijdkrachten door middel van het aanbieden van opleidingen en trainingen, alsmede het onderhouden van contacten gericht op het bevorderen van die doelstelling,

- deze houding voortdurend toetst aan de ontwikkelingen in Indonesië en met name aan de mate waarin voortgang wordt gemaakt met de democratische onderschikking van de strijdkrachten aan het legitieme politieke gezag.

Levering radarapparatuur HSA

Zoals U bekend deden collega Jorritsma en ik eerder een dringend beroep op Hollandse Signaal Apparaten (HSA) om de levering van radarapparatuur aan Indonesië aan te houden totdat ik, op basis van mijn bevindingen in Indonesië, daarover rapport zou hebben uitgebracht aan de Ministerraad.


De volgende overwegingen zijn hierbij van belang:

- de "overall"-visie op het democratiseringsproces in Indonesië. Er zijn voldoende aanwijzingen dat de regering Wahid in staat is het moeilijke transitieproces door te zetten en de onderschikking van de strijdkrachten te realiseren,

- de aard van de goederen. De radarapparatuur is bedoeld voor patrouilleboten, die o.a. moeten optreden tegen piraterij. Zie voorts mijn brief van 7 juni 1999 betreffende de levering van radarapparatuur aan Indonesië. Versterking van de marine, binnen de krijgsmacht een belangrijk steunpunt voor de president, is één van de prioriteiten, aldus de minister van Defensie. In ons gesprek lichtte Juwono toe dat de zo noodzakelijke bescherming van kusten, zeevaart en wateren volstrekt tekort schiet vanwege het gebrekkige materieel van de marine. De Indonesische marine behoort tot de hervormingsgezinde delen van de krijgsmacht.

- het eindigen van het EU wapenembargo op 17 januari jl. Dit maakt het juridisch onmogelijk het gebruik van de reeds verstrekte vergunning voor de levering van de radarapparatuur te verhinderen.

Op basis hiervan heeft de regering besloten het beroep niet te leveren in te trekken. Hiermee vervalt het risico van een claim van HSA die had kunnen oplopen tot NLG 122 miljoen.

Bilaterale samenwerking

In het gesprek met president Wahid werd reeds duidelijk dat Indonesië buitenlandse steun nodig heeft bij het politieke en economische transitieproces. Deze steun wordt, aldus de president, m.n. gezocht bij een aantal regionale buren, de VS en Nederland. Indonesië, aldus collega Shihab, kijkt naar Nederland voor inspiratie op het gebied van mensenrechten en good governance. Jakarta verwacht veel van een nieuw elan in de bilaterale betrekkingen. Ook ziet men een rol weggelegd voor Nederland als intermediair in de EU.

Met collega Shihab kwam ik overeen te streven naar een agenda voor intensivering van de bilaterale samenwerking op verschillende terreinen: economische en sociaal-culturele samenwerking, ontwikkelingssamenwerking, militaire samenwerking e.a. Ook geïntensiveerde politieke consultaties zullen deel uitmaken van deze agenda. In deze consultaties zal ruimte bestaan voor een kritische dialoog over binnenlandspolitieke en regionale kwesties en mensenrechten. Bestaande bilaterale samenwerkingsvormen kunnen onder deze paraplu worden samengebracht. Van wezenlijk belang bij de invulling van deze samenwerking is dat wordt uitgegaan van de prioriteiten van de Indonesische regering. Bij de Indonesische gesprekspartners bestond grote waardering voor deze aanpak.


Conclusie

In een complexe omgeving is de regering Wahid langzaam maar zeker doende de politieke en economische hervormingen door te voeren. Deze kans op een stabiel en democratisch Indonesië verdient steun, zeker uit Nederland. Collega Herfkens en ik hebben tijdens onze bezoeken een duidelijk signaal afgegeven dat de Nederlandse regering deze steun zal bieden. De komende maanden zal worden gewerkt aan de concrete invulling van de bilaterale samenwerking, op basis van de Indonesische prioriteiten. Verwacht wordt dat deze prioriteiten tijdens en in het verlengde van de Consultatieve Groep Indonesië (CGI) op 1 en 2 februari a.s. zullen worden uitgewerkt.

De Minister van Buitenlandse Zaken

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie