Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

NWO: Waterstofgas zichtbaar rond zwart gat

Datum nieuwsfeit: 09-02-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Waterstofgas zichtbaar rond zwart gat

Nederlandse en Zweedse astronomen hebben de eerste resultaten geboekt met de nieuwe correlator bij het Joint Institute for VLBI in Europe (JIVE) in Dwingeloo, waaraan Nederland deelneemt via de NWO-stichting ASTRON. Het team onder leiding van dr. Huib Jan van Langevelde toonde atomair waterstof aan vlakbij een zwart gat in de kern van het melkwegstelsel NGC4261 op honderd miljoen lichtjaren afstand. De waarnemingen werden verricht met radiotelescopen in Duitsland, Engeland, Italië, Nederland, Polen en Zweden in februari 1999 en op band opgenomen. De bandopnamen werden met de correlator samengebracht. Ze overtreffen zelfs de scherpte van de fotos van de Hubble-telescoop. Ylva Pihlström van het Onsala Space Observatory bij Götenborg deed een groot deel van de astronomische analyse.

De detectie van het gas zo dicht bij de kern was moge-lijk doordat de grote radiotelescopen in Europa samen-werkten in het Very Long Baseline Interferometry (VLBI) Network. De afgelopen jaren zijn die radioschotels uitgerust met nieuwe recorders die hun gevoeligheid aanzienlijk heeft vergroot. Om de gegevens te combineren was ook een centrale dataprocessor nodig. Afgelopen zomer is deze correlator in Dwingeloo in werking gesteld. De dataprocessor is feitelijk een supercomputer die de gegevens van de telescopen met zeer grote precisie en een snelheid van 16 duizend miljard berekeningen per seconde combineert.

Rond de zeer heldere kern van het melkwegstelsel NGC4261 bevindt zich een schijf van neutrale materie ter grootte van 800 lichtjaar. Onderzoek aan de rotatie van de gasschijf maakte het aannemelijk dat een zwart gat met een massa van ongeveer 500 miljoen maal de massa van de zon het centrum van dit energetische melkwegstelsel vormt. De Hubble-telescoop kon de gasschijf onderscheiden tot op 46 milliboogseconden van de kern. Dit komt overeen met ongeveer 50 lichtjaar afstand van het zwarte gat. Nu is aangetoond dat atomair waterstof zich op minder dan 15 milliboogseconden van de kern ophoudt.

De nieuwe waarnemingen zijn gedaan bij een radiogolflengte van 21 cm. Uit het spectrum blijkt dat waterstof zich bevindt op de plaats waar de gasschijf de VLBI-bron bedekt. Daarmee is aangetoond dat de binnenste twintig lichtjaar van de schijf uit atomair gas bestaat. Er zijn aanwijzingen dat het gas in de schijf nog dichter bij de kern, is geïoniseerd, terwijl de schijf die de Hubble-telescoop ziet uit moleculair materiaal bestaat.

Kennelijk wordt de gasschijf dichter bij het zwarte gat steeds verder verhit door de straling van het centrale object. Het is aannemelijk dat zulke accretieschijven het centrale zwarte gat voeden en dat dit proces aan de basis ligt van de uitgebreide straalstromen (jets) die in deze stelsels worden waargenomen.
Nadere informatie bij:

* dr. Huib Jan van Langevelde

* tel. (0521) 596515

* e-mail (langevelde@jive.nl)

* internet wwww.jive.nl.

* Het onderzoek verschijnt in Astronomy and Astrophysics Letters van begin februari.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie