Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Verslag overleg schadevergoedingsregeling ex-dwangarbeiders

Datum nieuwsfeit: 14-02-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Tweede Kamer der Staten Generaal

26800XVI.072 vso over een schadevergoedingsregeling voor ex-dwangarbei ders
Gemaakt: 16-2-2000 tijd: 11:50

26800 XVI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2000

nr. 72 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

Vastgesteld 14 februari 2000

Enkele in de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport *) vertegenwoordigde fracties hebben er behoefte aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een aantal vragen voor te leggen over haar brief van 24 november 1999 waarin wordt ingegaan op de resultaten van de recent gehouden onderhandelingsronde tussen Amerikaanse advocaten en het Duitse bedrijfsleven over een schadevergoedings- regeling voor ex-dwangarbeiders (VWS 99-1811)..

Deze vragen zijn, met de door de minister bij brief van 11 februari 2000 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.

De voorzitter van de commissie,

Essers

De griffier van de commissie,

Teunissen

Vragen PvdA-fractie

1.

Kunt u aangeven wat de laatste stand van zaken is in de onderhandelingen over schadeloosstellingen aan voormalige dwangarbeiders in de Tweede Wereldoorlog?

1.

Op 17 december 1999 is overeenstemming bereikt over het bedrag dat door de Duitse regering en de Duitse industrie beschikbaar gesteld zal worden voor het fonds 'Erinnerung, Verantwortung und Zukunft'. Dit bedraagt DM 10 miljard, waarvan de helft zal worden opgebracht door de Duitse overheid en de andere helft door het Duitse bedrijfsleven. De wijze waarop het fonds aan de verschillende categorieën ex-dwangarbeiders ten goede zal komen moet nog uitonderhandeld worden. Er is inmiddels een voorlopig 'onderhandelbaar' wetsvoorstel 'Entwurf eines Gesetzes zur Einrichtung einer Stiftung Erinnerung, Verantwortung und Zukunft' dat op hoofdlijnen aangeeft wie in aanmerking komen voor schadeloosstelling. Volgens dit wetsontwerp komen de volgende categorieën dwangarbeiders in aanmerking voor schadevergoeding:

- categorie A: diegenen, die vanuit concentratiekampen, getto's of vergelijkbare omstandigheden tenminste twee maanden dwangarbeid hebben verricht;

- categorie B: diegenen, die zijn gedeporteerd naar het Duitse Rijk, binnen de grenzen van 1937, daar tenminste twee maanden dwangarbeid hebben verricht en zowel tijdens de dwangarbeid als daarbuiten onder bewaking stonden;

- categorie C: diegenen, die niet vallen onder de eerste twee categorieën, maar die als gevolg van nationaal-socialistisch onrecht, waarbij Duitse ondernemingen betrokken waren, nu nog ernstige gezondheidsklachten hebben;

- categorie D: diegenen, die in het kader van vervolging, waarbij Duitse ondernemingen betrokken waren, vermogensschade hebben geleden en hiervoor geen compensatie op grond van de Duitse wetgeving hebben ontvangen.

In het wetsontwerp wordt binnen de categorieën A, B en C een onderverdeling gemaakt tussen de landen die schadeloos gesteld moeten worden:
1 Oekraïne


2 Wit-Rusland


3 Russische Federatie


4 Polen


5 Tsjechische Republiek


6 andere Oost-Europese staten


7 Conference on Jewish Material Claims against Germany: joodse rechthebbenden in Israël,

de Verenigde Staten van Amerika en de overige westerse staten

8 West-Europese staten zonder joodse rechthebbenden

De betreffende percentages moeten nog worden vastgesteld.

Volgens het raamwerk-akkoord komen niet in aanmerking voor schadeloosstelling:

Weduwen en weduwnaars en/of kinderen van vóór 16 februari 1999 overleden uitkeringsgerechtigde dwangarbeiders (op 16 februari 1999 werd het initiatief tot oprichting van de Stichting 'Erinnerung, Verantwortung und Zukunft' genomen door de bedrijven die deelnemen aan het Duitse fonds);

Krijgsgevangenen, omdat zij krachtens de regels van het Volkerenrecht voor arbeid mochten worden ingezet;

Diegenen, die in hun eigen land onder andere omstandigheden dan vermeld bij categorie A dwangarbeid hebben moeten verrichten.

Op 31 januari en 1 februari 2000 is in Washington een eerste onderhandelingsronde gevoerd over de nadere invulling van het wetsontwerp. Dit heeft nog niet tot concrete resultaten geleid. De onderhandelingen zullen op 17 en 18 februari 2000 in Berlijn worden voortgezet.

De Duitse regeringsonderhandelaar Dr. Otto Graaf Lambsdorff heeft de hoop en verwachting uitgesproken dat uiterlijk eind dit jaar de betalingen aan de gerechtigden zullen plaatsvinden.

2.

Bent u bereid, zodra exacte of richtbedragen bekend zijn alsmede de criteria op grond waarvan deze verstrekt kunnen worden, de Kamer te informeren over de voorgenomen verdere afhandeling?

2.

Tot op heden staat alleen het beschikbare bedrag voor het fonds vast. Het wetsontwerp geeft de criteria aan van het fonds. Over de verdere invulling en verdeling wordt nog onderhandeld. De volgende onderhandelingsronde is gepland op 17 en 18 februari 2000 in Berlijn. Uiteraard zal ik u over de verdere ontwikkelingen informeren.

3.

Op welke wijze worden de Nederlandse betrokkenen geïnformeerd over de toepassing van de schadevergoedingsregeling?

3.

Op 17 januari 2000 bevonden zich 18.132 namen in het bestand van het Project Schadeloosstelling Nederlandse Dwangarbeiders WOII van de Stichting Burger-Oorlogsgetroffenen (SBO). Dit Project bij de SBO is een door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gesubsidieerd centraal meldpunt voor ex-dwangarbeiders. Iedereen die in het bestand opgenomen is werd en wordt via mailings op de hoogte gehouden van de stand van zaken. Daarnaast werd en wordt informatie verstrekt via de VDN-Nieuwsbrief (dit bestand van de Vereniging ex-Dwangarbeiders Nederland Tweede Wereldoorlog kent vele overlappingen met het bestand van het Project). Wanneer de definitieve voorwaarden en de te volgen procedure bekend zijn, zal daar ook via advertenties in grote dagbladen bekendheid aan worden gegeven. Daarnaast zal het Project een persbericht uit doen gaan.

Vragen CDA-fractie

4.

Wat is de rol van de Nederlandse overheid geweest bij de onderhandelingen tussen Amerikaanse advocaten, Duitse bedrijven en de Duitse overheid en wat zal de rol in de toekomst zijn?

4.

Voor de inspanningen die in het verleden van de zijde van de Nederlandse regering zijn verricht verwijs ik u naar de brieven van 8 januari 1999 (kenmerk DBO-CB-U-982403), 8 maart 1999 (kenmerk DBO-CB-U-99316), 27 april
1999 (kenmerk DBO-K-U-99823), 6 mei 1999 (kenmerk TTW-U-991341), 21 mei 1999 (kenmerk TTW-U-991449), 29 juni 1999 (kenmerk DBO-U-991503), 19 juli 1999 (kenmerk TTW-U-991698), 15 september 1999 (kenmerk TTW-U-992419), 14 oktober
1999 (kenmerk DBO-CB-U-2003380) en 24 november 1999 (kenmerk DBO-CB-2013363).

In de laatste brief van 24 november 1999 heb ik aangegeven dat de ontwikkelingen rond de fondsvorming in Duitsland (internationale) aspecten bevat die dusdanig nauw gerelateerd zijn aan het actuele thema Tegoeden Tweede Wereldoorlog -waarover u regelmatig door de minister van Financiën wordt geïnformeerd- dat het in dit kader een bespreek- en aandachtspunt in het kabinet vormt. Inmiddels is de fondsvorming in Duitsland een vast agendapunt bij de besprekingen die de Ambassadeur in algemene dienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken over de Tegoeden Tweede Wereldoorlog met de Amerikaanse autoriteiten en participanten voert. Onlangs heeft Minister-President Kok in Stockholm, en marge van de aldaar gehouden conferentie over 'Education, Remembrance and Research', een gesprek gevoerd met de Amerikaanse Secretary of State, Stuart Eizenstat, waarin hij specifiek aandacht heeft gevraagd voor de West-Europese en in het bijzonder de Nederlandse ex-dwangarbeiders in het kader van het Duitse fonds.

5.

Welke groepen ex-dwangarbeiders zullen gezien de huidige ontwikkelingen in aanmerking komen voor schadevergoeding? Is de minister bereid en ziet zij mogelijkheden ervoor te pleiten dat alle groepen ex-dwangarbeiders een beroep op schadevergoeding kunnen doen?

5.

De groepen ex-dwangarbeiders die gezien de huidige ontwikkelingen in aanmerking zullen komen voor schadevergoeding staan omschreven in het bij vraag 1. genoemde Duitse wetsontwerp. Diegenen die in het bestand van het Project van de SBO zijn opgenomen, zijn hiervan door middel van een mailing op 27 december 1999 op de hoogte gebracht.

6.

Hoeveel ex-dwangarbeiders zijn er op dit moment in totaal, en specifiek in Nederland?

6.

Over aantallen nog in leven zijnde ex-dwangarbeiders zijn geen exacte cijfers te geven. Amerikaanse advocaten gaan in hun schattingen uit van 2,3 miljoen ex-dwangarbeiders die voor schadeloosstelling in aanmerking zouden moeten komen. De Duitse delegatie gaat echter uit van tussen de 650.000 en
900.000 schadeloos te stellen ex-dwangarbeiders.

In ons land zijn er van de oorspronkelijk tewerkgestelde 600.000 Nederlanders naar schatting nog ongeveer 113.000 ex-dwangarbeiders in leven.

7.

Wordt er bij de bepaling van de hoogte van de toekomstige uitbetaling van schadevergoeding in overweging genomen welk bedrag aan «loon» in het verleden is uitgekeerd en hoe zwaar de omstandigheden voor de verschillende groepen dwangarbeiders waren?

7.

Voor zover bekend wordt er geen rekening gehouden met het bedrag dat in het verleden aan 'loon' werd uitgekeerd. Wel wordt er rekening gehouden met de zwaarte van de omstandigheden waarin de verschillende groepen dwangarbeiders destijds hebben verkeerd.

8.

Wordt bij de bepaling van de hoogte van de toekomstige uitbetaling van schadevergoeding aan de verschillende dwangarbeiders het huidige verschil in levensstandaard in de verschillende landen van herkomst meegewogen? Zo ja, is de minister niet van mening dat dit een ongewenste achterstelling en lagere waardering voor bepaalde groepen dwangarbeiders met een bepaalde nationaliteit met zich meebrengt?

8.

In de oorspronkelijke (Duitse) plannen werd rekening gehouden met het huidige verschil in levensstandaard in de verschillende landen van herkomst. Na sterk protest hiertegen heeft men hiervan afgezien. Diverse keren is van Duitse zijde de toezegging gedaan dat er bij de schadeloosstelling geen onderscheid zal worden gemaakt op grond van ras, religie en/of nationaliteit.

9.

Hoeveel van de verantwoordelijke bedrijven hebben uiteindelijk toegezegd de schadevergoeding mede te betalen?

9.

Van de bedrijven die dwangarbeiders in dienst hebben gehad, zijn er thans zo'n 160 ondernemingen vertegenwoordigd in het Duits bedrijvenfonds. Zowel de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder, de Amerikaanse delegatieleider Stuart Eizenstat, de Duitse delegatieleider Otto Graaf Lambsdorff, als de vertegenwoordiger van de Duitse industrie Manfred Gentz, hebben een klemmend beroep gedaan op andere bedrijven om ook een bijdrage te leveren. Van de DM
5 miljard die de bedrijven gezamenlijk op moeten brengen, is er ondertussen ruim DM 2 miljard toegezegd.

10.

Welk bedrag is er nu precies ter beschikking voor schadevergoeding? Welk deel hiervan wordt gefinancierd door de Duitse overheid en welk deel door het Duitse bedrijfsleven?

10.

Op 17 december 1999 is een akkoord gesloten over het compensatiebedrag. Dit bedraagt DM 10 miljard. Van dat bedrag zal de helft worden opgebracht door de Duitse overheid en de andere helft door het Duitse bedrijfsleven.

11.

Is er na uitbetaling van de bedragen voor schadevergoeding geen ruimte meer voor (nadere aanvullende) individuele claims? Zo ja, hoe is dit juridisch onderbouwd? Staat voor ex-dwangarbeiders die volgens de criteria geen schadevergoeding ontvangen, nog steeds de weg voor een juridische procedure open?

11.

Diegenen die schadevergoeding zullen ontvangen zouden een verklaring moeten tekenen dat ze afzien van verdere claims. Ook deze eis van verdere vrijwaring van het indienen van claims die het Duitse bedrijfsleven heeft gesteld vormt nog steeds een van de onderwerpen van onderhandeling. Voor ex-dwangarbeiders die volgens de criteria geen schadevergoeding ontvangen, staat - voor zover mij bekend - ook in de toekomst de weg voor een juridische procedure open. Hierbij moet wel worden opgemerkt, dat zo'n juridische procedure (in Duitsland) vrijwel geen kans van slagen heeft.


12.

Is de minister bereid de Kamer zo spoedig mogelijk te berichten aangaande

nieuwe ontwikkelingen?


12.

Uiteraard zal ik u over de verdere ontwikkelingen informeren.

Vragen GroenLinks-fractie


13.

Is er door de Nederlandse regering bezwaar aangetekend tegen de afwijzing van de Duitse en Amerikaanse regering om een vertegenwoordiger van de Nederlandse regering en/of SBO aanwezig te laten zijn bij de onderhandelingen over de schadevergoedingen? Zo nee, waarom niet?


13.

Er is door de Nederlandse regering geen formeel bezwaar aangetekend tegen de afwijzing om een vertegenwoordiger van de Nederlandse regering en/of SBO aanwezig te laten zijn bij de onderhandelingen. Ik wijs u echter op het antwoord dat ik op vraag 4. heb gegeven.


14.

Is al bekend of alle ex-dwangarbeiders in aanmerking komen voor een schadevergoeding of alleen de werknemers van de bedrijven die meedoen aan het fonds? Zouden naar het oordeel van de regering alle ex-dwangarbeiders in aanmerking moeten komen voor een schadevergoeding? Zo nee, waarom niet?


14.

De criteria om in aanmerking te komen voor schadevergoeding staan vermeld in het bij vraag 1. vermelde wetsontwerp. Voor zover bekend zullen alle ex-dwangarbeiders die aan de criteria voldoen, in aanmerking komen voor schadevergoeding, dus ook diegenen die tewerkgesteld waren bij bedrijven die nu niet meer bestaan of bij bedrijven die niet meedoen aan het fonds. De regering is van mening dat alle ex-dwangarbeiders in aanmerking moeten komen voor een schadevergoeding, maar gezien de in het wetsontwerp genoemde criteria zal het overgrote deel van de Nederlandse ex-dwangarbeiders niet voor schadeloosstelling in aanmerking komen.


15.

Onlangs is bekend geworden dat er overeenstemming is over de omvang van het fonds. Zijn de criteria bekend op basis waarvan de claims beoordeeld zullen gaan worden?


15.

De criteria op basis waarvan de claims beoordeeld zullen gaan worden, staan vermeld in het bij vraag 1. vermelde wetsontwerp. Aanvragers moeten wel bewijsstukken overleggen.

Vragen SP-fractie


16.

Kan de regering inmiddels meedelen wat de uitkomst is geweest van de onderhandelingsronde van 8 december 1999? Is er nu volledige overeenstemming bereikt tussen de betrokken partijen? Zo nee, welke punten moeten nog uitonderhandeld worden?


16.

Op 17 december 1999 is alleen overeenstemming bereikt over het bedrag dat beschikbaar zal worden gesteld voor het fonds: 10 miljard DM.

Verder is er in grote lijnen overeenstemming over de criteria waaraan moet worden voldaan. Er zijn echter nog enkele belangrijke geschilpunten. Voor de advocaten is het voorliggende wetsontwerp niet acceptabel. Problemen zijn onder andere:

Het feit of bij de uitbetaling rekening moet worden gehouden met eerder ontvangen schadeloosstelling;

De verdeling van de beschikbare gelden;

Overlevenden moeten bewijzen, dat ze gewerkt hebben;

De beperking tot dwangarbeid binnen de grenzen van het Duitse Rijk van 1937, waardoor dwangarbeiders die tewerkgesteld waren in de door de Duitsers bezette gebieden buiten de boot zullen vallen;

Ex-dwangarbeiders moeten bewijzen dat ze zowel tijdens als naast de dwangarbeid bewaakt werden;

Bij een aanvraagperiode van acht maanden bestaat het gevaar dat velen - zeker zij die nog nergens geregistreerd staan - niet op tijd op de hoogte zijn van het bestaan van het fonds.

Bovengenoemde knelpunten zijn onder meer besproken tijdens de afgelopen onderhandelingsronde op 31 januari en 1 februari 2000 in Washington, waar helaas weinig concrete voortgang is geboekt. Zij zullen opnieuw aan de orde komen tijdens de volgende onderhandelingsronde op 17 en 18 februari 2000 in Berlijn.

17.

Is al duidelijk of er naast het in de brief van 24 november 1999 genoemde fonds nog een apart (overheids-)fonds komt?

17.

Er is thans sprake van slechts één fonds, waarin zowel het Duitse bedrijfsleven als ook de Duitse overheid vertegenwoordigd is.

18.

Kan de regering aangeven of, en zo ja hoeveel Nederlandse ex-dwangarbeiders vallen onder één van de in de brief van 24 november 1999 genoemde categorieën? Hoeveel ex-dwangarbeiders vallen niet onder één van die categorieën? Moet gevreesd worden dat zij niet in aanmerking komen voor enigerlei vergoeding?

18.

Exacte cijfers zijn niet te geven. Naar schatting zijn er in 2000:

- nog in leven zijnde joodse vervolgden 6800; - nog in leven zijnde verzetsdeelnemers 9600; - nog in leven zijnde ex-dwangarbeiders 113.000.

Van het overgrote deel van de nog in leven zijnde joodse vervolgden mag worden aangenomen dat zij dwangarbeid hebben verricht. Zij zullen dus vallen onder categorie A.

Van de nog in leven zijnde verzetsdeelnemers zal een (onbekend) aantal naar concentratiekampen zijn overgebracht en ook van hen mag worden aangenomen dat zij dwangarbeid hebben verricht. Zij zullen dus ook vallen onder categorie A.

Van het overgrote deel van de nog in leven zijnde 113.000 dwangarbeiders zal slechts een gering (onbekend) aantal aan de criteria voldoen: zij die bijvoorbeeld in 'Arbeitserziehungslager' hebben gezeten en zij die in bewaakte kampen verbleven. Laatstgenoemden vallen onder categorie B.

19.

Is al bekend of de nabestaanden van de ex-dwangarbeiders aanspraak krijgen op een vergoeding vanuit genoemd(e) fonds(en)?

19.

Volgens het huidige raamwerk-akkoord komen weduwen en weduwnaars en/of kinderen van vóór 16 februari 1999 overleden uitkeringsgerechtigde dwangarbeiders niet in aanmerking voor schadeloosstelling. Wel in aanmerking komen nabestaanden van ná 16 februari 1999 overleden uitkeringsgerechtigde dwangarbeiders. De datum 16 februari 1999 is als criterium genomen, omdat op die dag het initiatief werd genomen tot oprichting van de Stichting 'Erinnerung, Verantwortung und Zukunft'.

20.

Zet de regering zich ervoor in dat de criteria dusdanig worden dat alle Nederlandse ex-dwangarbeiders in aanmerking komen voor een vergoeding vanuit het Duitse fonds respectievelijke de Duitse fondsen? Zo ja, op welke wijze?

20.

Ik verwijs u naar mijn antwoord op vraag 4.


1) Samenstelling:

Leden

Van der Vlies (SGP)

Swildens-Rozendaal (PvdA), ondervoorzitter

Bijleveld-Schouten (CDA)

Middel (PvdA)

Essers (VVD), voorzitter

Oedayraj Singh Varma (GroenLinks)

Dankers (CDA)

Oudkerk (PvdA)

Lambrechts (D66)

Rijpstra (VVD)

Rouvoet (RPF)

Van Vliet (D66)

Van Blerck-Woerdman (VVD)

Passtoors (VVD)

Eisses-Timmerman (CDA)

Gortzak (PvdA)

Hermann (GL)

Buijs (CDA)

Atsma (CDA)

Arib (PvdA)

Spoelman (PvdA)

Kant (SP)

E. Meijer (VVD)

Van der Hoek (PvdA)

Blok (VVD)

Plv. leden

Van 't Riet (D66)

Rehwinkel (PvdA)

Eurlings (CDA)

Apostolou (PvdA)

Orgü (VVD)

Van Gent (GroenLinks)

Van de Camp (CDA)

Noorman-den Uyl (PvdA)

Ravestein (D66)

Weekers (VVD)

Schutte (GPV)

Schimmel (D66)

Terpstra (VVD)

Udo (VVD)

Visser-van Doorn (CDA)

Belinfante (PvdA)

Harrewijn (GroenLinks)

Ross-van Dorp (CDA)

Th.A.M. Meijer (CDA)

Duijkers (PvdA)

Smits (PvdA)

Marijnissen (SP)

O.P.G. Vos (VVD)

Hamer (PvdA)

Cherribi (VVD)

Copyright Tweede Kamer der Staten Generaal

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie