Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Toespraak Netelenbos op VAG-dag in Rotterdam

Datum nieuwsfeit: 19-04-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
MINVENW

19 april 2000

Toespraken

13.38

Speech van de minister van Verkeer en Waterstaat, T. Netelenbos, op de VAG-dag in Rotterdam op woensdag 19 april 2000 om 14.00 uur.

(Alleen de uitgesproken tekst geldt)

Dames en heren,

Het Nederlandse landschap is geen constante, maar een voortdurend veranderende momentopname. Verkeer en Waterstaat is daarbij gezichtsbepalend. Het ministerie investeert in de komende tien jaar voor meer dan 70 miljard in infrastructurele projecten.

Deze projecten van V&W hebben doorgaans een grote invloed op de omgeving. De Nederlanders moeten vaak nog eeuwen met onze producten leven en er tegenaan kijken. Dat maakt ook de vormgeving ervan van groot belang.

Voorheen gingen de bouwmeesters van Rijkswaterstaat begrippen als schoonheid, herkenbaarheid en leefbaarheid helaas vaak angstvallig uit de weg.

Dat zijn immers "zachte" begrippen, die niet eenduidig te definiëren zijn.

Daarom overheersten technische, financiële en maatschappelijke afwegingen bij de aanleg van een nuttig landschap.

Inmiddels zijn we een stuk verder, en weten we dat aansprekend vormgegeven projecten meer kans maken op een breed maatschappelijk draagvlak en een vlotter verlopende besluitvorming.

RWS is zich trouwens ook altijd bewust geweest van haar taak als vormgever. Wie het boek Nat en Droog, met de hoogtepunten van 200 jaar bouwkunst van RWS bekijkt, ziet dat in één oogopslag.

Veel kunstwerken hebben wel degelijk een hoog vormgevingsgehalte. Dat blijkt onder meer uit de nominatie van het VARI-project voor een prijs voor excellent opdrachtgeverschap, de Pyramides 2000.

Het VARI-project bij Rotterdam is een wegenknooppunt. Het past fraai in zijn omgeving, heeft ranke fly-overs, waarvan één met blauwe sierverlichting. Het is omringd door vijvers met bijzondere oeverbeplanting. Het knooppunt is zo een mooi oriëntatiepunt geworden in het wegennet, dat anders al snel onherkenbaar en gezichtsloos overkomt.

Ook genomineerd werd de Tweede Heinenoordtunnel. Opdrachtgevers, bouwers en architecten zorgden in nauw overleg voor een veilige en aantrekkelijk ogende tunnel voor langzaam verkeer. De architect, Moshe Zwarts, zal er straks nader op ingaan.

De nominaties van het VARI-project en de Tweede Heinenoordtunnel zijn voor een groot deel te danken aan de VAG, die consequent aandringt op meer aandacht voor vormgeving. U stimuleert regionale directies om de vormgeving integraal bij de bouw van infrastructuur te betrekken. Dat dat werkt is ook goed te zien aan de Tweede Lekbrug, het gebouw van verkeerscentrale De Wijde Blik en bedieningsgebouwen bij sluizen, zoals de Beatrixsluis.

De schoonheid van de kunstwerken van Rijkswaterstaat wordt tegenwoordig met een andere blik bekeken dan vroeger. Er is een nieuwe "mobiele esthetiek" ontstaan, doordat we het landschap tegenwoordig vooral in mobiele toestand ervaren.

Tienduizenden mensen zien een landelijk gebied als Midden Delfland alleen op doortocht, met 100 kilometer per uur vanuit de trein of de auto. Er zijn ook mensen die zich er echt in bevinden, doordat ze er wonen of doorheen lopen. Die tweede groep is veel kleiner. De meeste mensen zien het landschap razendsnel aan zich voorbijtrekken. Als een film zonder muziek of ondertiteling.

De beleving van de openbare ruimte verandert daardoor. Dit leidt tot een nieuwe rol voor de architectuur bij openbare werken. Ze moet voorkomen dat de film een slordige montage wordt van samengeraapte beelden. Geen losse verzameling bedrijfsterreinen, geluidsschermen, wegportalen en schakelkastjes.

Ik pleit voor een integrale aanpak en total design. Geen bij elkaar geraapt rommeltje, maar een samenhangend vormgegeven landschap dat "te genieten" is. Het hele ontwerpproces moet daarvoor doordesemd zijn met architectuur en vormgeving. Het gaat niet om een decoratieve kers op een functionele taart, maar om een wezenlijk bestanddeel van het geheel, dat bijdraagt aan de kwaliteit van het project.

Ik pleit trouwens ook niet voor een landschappelijke eenheidsworst zonder individualiteit, waarin niemand zich thuis voelt. Architecte Francine Houben verzon het eerdergenoemde idee van de mobiele esthetiek. Zij stelt voor corridors of routes integraal aan te pakken. Met als leidraad "het verhaal" van het landschap.

Dat verhaal moet worden uitgewerkt in een soort storybook, met een architect die er - alsof hij een scenarioschrijver is - een mooi geheel van maakt. Dat is iets anders dan gelijkvormigheid. De route benadrukt het landschap en voegt er iets aan toe.

Op dit moment is de Derde Nota Architectuur in voorbereiding. Natuurlijk is eerst de oude Tweede Nota Architectuurbeleid geëvalueerd. Het blijkt dat de aandacht voor het architectuurbeleid in de afgelopen 3 jaar is gegroeid. Het primaat van de functie is niet absoluut meer. De intentie is er, maar de doorwerking ontbreekt nog te vaak. Toch heeft architectonische kwaliteit nog lang niet altijd prioriteit die zij verdient.

Dat blijkt uit klachten van architecten over het feit dat hun aanvankelijke ontwerpen in een later stadium soms ingrijpend gewijzigd worden door de ontwerpers van Rijkswaterstaat. Daarbij is de vormgeving dan het kind van de rekening.

Ook de nieuwe design and build-contracten brengen zo hun eigen problemen met zich mee. De aannemer moet de prijs zo laag mogelijk houden. De architect wil een negen, de aannemer neemt genoegen met een mager zesje.

Die situatie is voor verbetering vatbaar. Het nieuwe interdepartementale architectuurbeleid tot 2004 zal op twee pijlers rusten.

* Ten eerste willen we het publieke debat over architectuur stimuleren. Zowel de vakgemeenschap, het bestuur als de burger moeten kunnen meepraten bij concrete vormgevingsprocessen.
* Ten tweede moet de vormgeving belangrijker worden bij de nieuwe grote ruimtelijke en architectonische opgaven. Tenslotte zullen deze projecten voor een groot deel het aanzien van Nederland bepalen.

Hoe draagt Verkeer en Waterstaat bij aan dit nieuwe beleid?
* Vormgeving zal in elk geval hoger op de agenda komen.
* We gaan de route-aanpak doorvoeren in onze werkwijze. Nu wordt het geluidsscherm op een brug soms neergezet door de bouwdienst, en het aansluitende scherm langs de weg door de regionale directie. Dat geeft een rommelig aanzicht en dat kan door een beter coördinatie worden voorkomen. We willen dus meer samenwerken tussen verschillende disciplines, departementen, en overheden.
* We willen infrastructuur beter inpassen in zijn omgeving. Bij het merendeel van de herziening van landschapsplannen moet meer rekening worden gehouden met zaken als geluidsschermen, wegmeubilair, en versnippering. De projecten IJmond en A4 kregen al een architectonische paragraaf, en dat is bij meer projecten mogelijk. In die paragraaf kunnen dan zaken worden vastgelegd als vormgevingseisen en het verplicht inschakelen van (landschaps-) architecten.

* Ook kunnen beeldende kunsttoepassingen een prominentere rol gaan spelen bij de inrichting van Nederland: kunst in de openbare ruimte. Als oriëntatie- en herkenningspunt, om de lijnen in het landschap te doorbreken.

Om deze goede voornemens in de praktijk te testen stelt de nieuwe architectuurnota 8 voorbeeldprojecten voor. Daarvan neemt RWS er drie à vier voor zijn rekening. Daarmee helpt V&W om het nieuwe beleid tastbaar te maken.

De selectiecriteria voor de projecten zijn:

* dat ze een grote ruimtelijke impact hebben
* dat ze in het planstadium leerrijk zijn voor de kenners van besluitvorming, óf in de komende vier jaar tot concrete uitvoeringsresultaten kunnen leiden

* nationale uitstraling en politieke relevantie
Het integrale aspect telt zwaar bij deze projecten. Neem de A12. Hier moet landschappelijk (her-)ontwerp worden gekoppeld aan de vormgeving van bestaande geluidswerende voorzieningen.

En ander voorbeeld is de renovatie van oude 19de-eeuwse sluizen en bruggen, vanwege hun cultuurhistorische waarde, uitstraling en zeggingskracht. Voorbeelden zijn de grote zeesluis Muiden en de Wilhelminasluis in de afgedamde Maas. Zo slaan we twee vliegen in één klap: we verbeteren de infrastructuur en bewaren een uniek landschap.

Een interessant project in dit opzicht is ook de Zuiderzeelijn. Daarbij kunnen verschillende disciplines elkaar in een creatief proces aanvullen. In de verkennende fase moet dat resulteren in een duidelijk beeld van de kosten en de baten, dat op zijn beurt weer een belangrijke bijdrage kan leveren aan het besluitvormingsproces.

Het project "Ruimte voor Rijntakken" is voor Nederland van levensbelang. Met hogere dijken, meer pompen, meer asfalt en meer infrastructuur houden we ons het hoogwater niet van het lijf. Het waterpeil moet worden verlaagd met hoogwatergeulen, by-passes en verdieping van het zomer- en winterbed van de rivieren.

Dat kan uitstekend samengaan met natuurontwikkeling en de vormgeving van het rivierlandschap. Het project is een schoolvoorbeeld van landschappelijke in- en aanpassing.

Naast deze V&W projecten zijn er projecten waaraan mijn ministerie een onmisbare bijdrage kan leveren, zoals de aanleg van de Tweede Maasvlakte, het Near Shore Windmolenpark, en de herinrichting van het gebied rond het Rotterdamse Centraal Station.

Dames en heren,

Geert Mak schrijft in "De eeuw van mijn vader" dat 100 jaar geleden nog 9 van de 10 Europeanen op het platteland woonden. Stad en platteland waren nog vrijwel overal op loopafstanden ingesteld - de meeste dorpskerken vormden het centrum van een gebied van zon vijf kilometer in doorsnee.

Die tijden zijn lang vervlogen. Iedereen haast zich nu door het landschap. Een landschap dat geen grauwe eenheidsworst mag zijn, maar ook geen samengeraapt allegaartje. Geen landschap waarin de openbare werken weliswaar voldoen aan hoge functionele eisen, maar waarbij nooit over schoonheid is nagedacht.

Met de VAG, andere directies, ministeries en overheden wil ik zoeken naar een verfraaiende samenhang met de omgeving, gebundeld in een grand design. Want infrastructuur moet niet alleen gebruiksfuncties dienen, maar ook "te genieten" zijn. Goed ingepast in het geheel en doordacht gecombineerd. Zodat mensen er zich thuis kunnen voelen, ook al is hun verblijf er vaak maar vluchtig.


reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie