Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Ondrzoek RUG Groningen: gouvernantes in Nederland

Datum nieuwsfeit: 20-04-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Rijksuniversiteit Groningen


20 apr 2000

Nummer 56 20 april 2000

Gouvernantes in Nederland ondernemender dan gedacht


"Ik was in mijn schik met deze vakantie, voor een poos ontheven van het 'waken zonder ophoud, altijd vrezen', vermoeid van de worsteling met de kinderen", verzuchtte (de latere schrijfster) Truitje Toussaint in 1834. Ze werkte als gouvernante bij de familie De Bruyn Kops in Hoorn. Gouvernantes, wat waren dat voor vrouwen? In de negentiende eeuw waren ze dikwijls ontwikkelde vrouwen, en zeker niet de minst ondernemende. Dit concludeert drs. Greddy Huisman in haar proefschrift waarop zij op 27 april 2000 aan de Rijksuniversiteit Groningen promoveert.

Huisman onderzocht, als eerste historica uitvoerig, het gouvernanteschap in Nederland tussen 1800 en 1940. In familiearchieven, egodocumenten, zoals de brieven van mevrouw Bosboom-Toussaint, en 'gouvernanteromans' zocht zij naar deze vrouwen. Daarnaast interviewde zij mensen die uit eigen ervaring de beroepsgroep kenden.

Vertrapt noch pikant

Velen zullen de gouvernante vooral zien als een 'literair personage'. Huisman: "Denk maar aan Jane Eyre of Agnes Grey, de vertrapte, maar dappere gouvernantes uit de romans van de gezusters Brontë." Anderzijds bestaat het beeld van de 'pikante verleidster'. Huisman: "In het lied, De Franse Gouvernante van Jean-Louis Pisuisse leeft dat cliché nog voort." Maar in werkelijkheid waren gouvernantes dikwijls ontwikkelde en beschaafde vrouwen. "In de standenmaatschappij van toen stond voor vrouwen vrijwel geen andere weg open dan huwelijk en moederschap. Maar niet alle vrouwen voelden de behoefte te gaan zitten wachten op een geschikte echtgenoot", aldus Huisman. "Kiezen voor opleiding en/of loopbaan als gouvernante kan dan ook worden gezien als een revolutionaire daad."

Buitenstaander

"Het leven van een gouvernante in de negentiende eeuw week af van de voor haar sekse bestemde rol. Zij was een buitenstaander in drie opzichten", zegt Huisman. Zij verdiende haar eigen brood in een tijd, waarin dat voor vrouwen in milieus als het hare ongebruikelijk was en ze week zo af van de traditionele sekserol. Als onderwijzeres maakte ze deel uit van de onderwijzersstand, maar ze verrichtte haar werk ver buiten het officiële onderwijsveld. Indien zij haar ouderlijk huis had verlaten -er waren zowel interne als externe gouvernantes- verkeerde zij in de kringen van de elite, woonde ze in hun huizen, maar hoorde er ook weer niet echt bij.

Nederlandse en buitenlandse gouvernantes

Voor de jonge kinderen -meisjes en jongens tot ongeveer acht jaar- werd vaak een Nederlandse gouvernante aangesteld. Daarna werden opleiding en vorming afgerond door een buitenlandse gouvernante. Vooral Zwitserse vrouwen waren, om hun tweetaligheid, populair. Ook had een 'buitenlandse in de salon' wel de functie van statussymbool. Dikwijls verwierf de gouvernante respect en liefde van zowel haar pupillen als de ouders, zoals ook het geval was bij Mari Kunzi, gouvernante van Jeanne van Andringa de Kempenaer (Leeuwarden, 1858-1926), telg uit een bekend Fries adellijk geslacht.

Knoopje

In de achttiende eeuw werd het beroep van 'gouvernante (m/v)' vermoedelijk veel uitgeoefend door mannen. Deze gouverneurs verdwenen ook weer eerder dan de gouvernantes. Want het beroep veronderstelde een gedegen opleiding en daarmee vonden mannen makkelijker een alternatieve betrekking, bijvoorbeeld predikant. "Bovendien was een gouvernante voor meer taken inzetbaar. Haar kon je nog eens vragen een knoopje aan te zetten", zegt Huisman. Overigens richtte de promovendus zich in haar onderzoek slechts in zeer beperkte mate op de gouverneurs. Het ging haar om de gouvernantes.

Curriculum vitae

Greddy Huisman (Nieuw-Amsterdam, 1934) behaalde in 1966 haar doctoraal geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Zij was werkzaam als docente in het voortgezet onderwijs, aan de lerarenopleiding Ubbo Emmius in Groningen en aan de Rijksuniversiteit Groningen. Tegenwoordig is ze werkzaam als freelance historica, ze publiceert regelmatig over historische onderwerpen en verzorgt literair-historische lezingen. Huisman promoveert tot doctor in de letteren bij prof.dr. A.H. Huussen en prof.dr. H.W. Van Essen. De titel van haar proefschrift luidt: Tussen salon en souterrain. Gouvernantes in Nederland 1800 - 1940. Een handelsuitgave verschijnt binnenkort bij uitgeverij Prometheus/Bert Bakker in Amsterdam. ISBN 903512183. Prijs f 36,50.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie