Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Verslag algemeen overleg formatiebesluit WPO

Datum nieuwsfeit: 09-05-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Tweede Kamer der Staten Generaal

Verslag algemeen overleg formatiebesluit wpo
Gemaakt: 12-5-2000 tijd: 11:40


1


27077 Wijziging van het Formatiebesluit WPO en enkele andere besluiten in verband met onder meer de verkleining van de groepsgrootte voor de
4- tot en met 7-jarige leerlingen van basisscholen
Nr. 2 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG

Vastgesteld 9 mei 2000

De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen<1> heeft op 20 april 2000 overleg gevoerd met staatssecretaris Adelmund van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over het formatiebesluit WPO (27077, nr. 1).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.

Vragen en opmerkingen uit de commissie

Mevrouw Barth (PvdA) vroeg aandacht voor een onderwerp waarover bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake de groepsgrootteverkleining uitvoerig is gesproken: de drempel die geldt voor het aantrekken van een extra leerkracht voor groeischolen. In dit wetsvoorstel werd deze grens gesteld op zeventien leerlingen, maar de staatssecretaris zou hierop terugkomen in het kader van het formatiebesluit. Thans wordt de drempel verlaagd tot dertien leerlingen. Eerder werd ervoor gewaarschuwd dat deze verlaging zou leiden tot financiële gevolgen voor de rest van de klasseverkleiningsoperatie. Hoe zien nu deze financiële gevolgen eruit?

Een ander belangrijk punt is het aantal FRE's dat een onderwijsassistent in beslag neemt. Hierover zijn verontrustende signalen uit het onderwijsveld verkregen. Een assistent zou ten opzichte van een gewone groepsleerkracht zóveel FRE's kosten dat het voor een school nauwelijks interessant is om een assistent in dienst te nemen. De fractie van de PvdA onderstreept het belang van deze assistenten, én om te komen tot differentiatie van functies, én voor extra ondersteuning van leerkrachten. Er is nog voldoende aanbod van mensen met een MBO-diploma en met hun inschakeling kan worden voorkomen dat klassen naar huis moeten worden gestuurd.

Al eerder is sterk bepleit dat het aantal vrijgestelde uren voor directeuren wordt verhoogd, maar dit komt in het onderhavige besluit niet aan de orde. Ook al is er nog geen CAO, de vraag rijst waarom niet nu al over elf in plaats van over negen uur wordt gesproken.

Mevrouw Barth ontving een reactie van een wethouder die zich zorgen maakt over de vergoeding die hij krijgt voor asielzoekerskinderen. In zijn gemeente wordt binnenkort een groot centrum geopend en hij stelt dat de school er door de nieuwe berekening in het raam van de gewichtenregeling erg op achteruit gaat. De drempel voor de gewichtenregeling gold in het verleden alleen voor de hele school, hetgeen voor nevenvestigingen nogal eens tot rare situaties leidde. Wanneer de nevenvestiging zwart was en de hoofdvestiging wit, kreeg de school geen geld omdat ze de drempel niet haalde. Aan dit probleem is nu iets gedaan, maar nu meldt een schooldirecteur dat een en ander voor zijn school niet geldt omdat er sprake is van een dislocatie. Wat is hierop het commentaar van de staatssecretaris?

De heer Rijpstra (VVD) deelde mee dat deze voorhang de instemming van zijn fractie verkrijgt. Hopelijk groeit men nu zo snel mogelijk naar de verhouding 1:20 toe. In mei zal met de staatssecretaris worden gesproken over de vijfde en zesde rapportage over de groepsgrootteverkleining. Bij die gelegenheid zal nader kunnen worden gesproken over de effecten op de terreinen huisvesting, personeel enz.

De Landelijke vereniging speciale onderwijszorg vraagt aandacht voor het feit dat de doorberekening van de basisformatie naar de speciale scholen voor basisonderwijs ontbreekt. Men beroept zich in dit verband op gemaakte afspraken en vraagt om een herberekening van de basisformatie voor speciale scholen voor basisonderwijs. Ook al zijn in het verleden in het kader van de groepsgrootteverkleining uitspraken gedaan over het speciaal onderwijs, de staatssecretaris doet er goed aan op dit signaal te reageren.

Kinderen in de onderbouw krijgen per jaar minder uren les dan kinderen in de bovenbouw. Een fulltime groepsleraar heeft 179 FRE's en dat geldt voor de gehele basisschool. Gaan de basisscholen langzaam maar zeker steeds meer met de normjaartaken werken waardoor leerkrachten die werkzaam zijn in de onderbouw andere taken kunnen gaan doen?

Mevrouw Ross-van Dorp (CDA) wees erop dat haar fractie eerder in de discussie over de groepsgrootteverkleining kenbaar maakte dat zij met betrekking tot de oormerking van de middelen voor de onderbouw graag andere wegen had willen volgen. Een Kamermeerderheid besliste anders en thans kan worden geconstateerd dat de voorgestelde wetswijziging en de daarbij behorende toelichting corresponderen met eerder vastgestelde beleidsvoornemens en gedane toezeggingen.

Kleine scholen komen in aanmerking voor een toeslag wanneer zij op de teldatum minder dan 137 leerlingen hebben. Hoe is deze norm tot stand gekomen?

Blijkbaar is de nu gepresenteerde regeling niet berekend op situaties waarin zich plotseling bijvoorbeeld 80 asielzoekerskinderen melden.

Wat de positie van de schoolleiders betreft wordt er kennelijk niet gedacht aan het verhogen van het aantal vrijgestelde uren maar aan het toekennen van een ruimer budget. Wellicht ligt hier een relatie met het oormerken van de gelden voor de onderbouw. In hoeverre heeft het oormerken van deze middelen gevolgen voor het verantwoorden van de inzet van FRE's?

Blijkbaar worden op basis van een ijking die in 1992 plaatsvond, 144 FRE's genoteerd voor een assistent en 179 voor een vaste leerkracht. Is deze verdeling nog steeds actueel of is een herijking op haar plaats? Het verschil is gering en het is in deze situatie begrijpelijk dat scholen de voorkeur geven aan een vaste groepsleerkracht.

Mevrouw Lambrechts (D66) heeft met genoegen geconstateerd dat de grens met betrekking tot de groeischolen is verlaagd van zeventien tot dertien, zij het dat ook het laatste niveau nog tamelijk hoog is. De hele systematiek is gebaseerd op bekostiging per leerling -- er is sprake van een lineaire financiering -- en dit staat daar haaks op. Waarop is de norm dertien gebaseerd? Overigens, wanneer een school er na 1 april nog leerlingen bij krijgt, moet men er tenminste 26 hebben om voor extra bekostiging in aanmerking te komen. Waarop is nu dit aantal 26 gebaseerd? Dit niveau is opmerkelijk hoog.

De verhouding tussen assistent en vaste leerkracht, uitgedrukt in FRE's, komt thans neer op 4/5:5/5. Dit is in feite een onmogelijke situatie zodat een herijking moet plaatsvinden.

Waar het gaat om de drempel voor de gewichtengelden zij herinnerd aan de inbreng van de heer Jungbluth tijdens de rondetafelgesprekken. Er zitten op scholen buitengewoon veel kinderen die niet boven de hier bedoelde drempel van 9% uitkomen. Dit leidt ertoe dat veel scholen met kinderen met achterstanden daarvoor geen gewichtengeld krijgen.

De heer Van der Vlies (SGP) ging akkoord met de wijze waarop de groepsgrootteverkleining is verwerkt in het onderhavige formatiebesluit, inclusief de beoogde vereenvoudiging en linealisering. Dat rekening is gehouden met de positie van kleine scholen, is een goede zaak.

Wat de positie van de schoolleiding betreft zal de staatssecretaris zich herinneren dat er enkele duidelijke moties liggen. Niettemin blijven de problemen bestaan; vooral op de kleinere scholen zit het management in de tang. Directeuren zien het niet meer zitten en haken af terwijl anderen niet meer opteren voor een directiefunctie. Er dient op dit punt een bijstelling plaats te vinden.

De vertaling van deze formatieregeling in maatregelen op het terrein van de onderwijshuisvesting is niet in alle opzichten het terrein van deze staatssecretaris; ook de gemeenten spelen hier een belangrijke rol. In het kader van het Gemeentefonds zouden middelen beschikbaar worden gesteld voor een extra lokaal voor elke extra leerkracht. Nu er terecht sprake is van een verruiming van de formatie, zou dit gevolgen moeten hebben op het terrein van de huisvesting. Ook de staatssecretaris dient hieraan aandacht te geven opdat wordt voorkomen dat straks wel de formatie in orde is, maar de logistieke voorwaarden ontbreken.

Antwoord van de regering

De staatssecretaris deelde mee dat de motie-Van der Vlies, waarin wordt gepleit voor een verbeterde positie van de schoolleiders, bijzonder veel aandacht krijgt, óók in verband met de onderhandelingen met de heer Zalm. Binnenkort zullen stukken terzake, betrekking hebbend op het jaar 2000, aan de Kamer worden voorgelegd. Overigens zijn gisteren de acties opgeschort omdat de CAO-onderhandelingen weer zijn begonnen. De managementvraagstukken in het onderwijs zijn cruciaal en moeten worden aangepakt. Er wordt naar gestreefd om in tijd of in geld meer ruimte te bieden aan de schoolleider. Dit dient een onderdeel te zijn van de te maken afspraken, zodat hierop nu niet diep kan worden ingegaan.

De norm van dertien leerlingen waarop mevrouw Lambrechts heeft gedoeld, heeft te maken met beheersmatige aspecten. Hetzelfde geldt voor de aantallen die na de datum 1 april van belang zijn. Na die datum zijn er nog maar enkele maanden te gaan; daarna treden er weer wijzigingen op die gevolgen kunnen hebben voor de formatieplaatsen. Op scholen kan er sprake zijn van een zeer ongelijke verdeling over onder-, midden- en bovenbouw.

De vraag rijst of niet als gevolg van herverdeeleffecten die door deze operatie optreden, bepaalde scholen er op achteruit gaan. Dit aspect is nadrukkelijk aan de orde geweest in eerdere discussies en toen al is gesteld dat geen enkele school erop achteruit zou gaan, maar dat een bijzonder gering aantal scholen nog niet zou profiteren van de nieuwe opzet. Voorzover zich ongunstige ontwikkelingen aftekenen, worden scholen volledig gecompenseerd tot op het niveau dat men volgens de oude formatiesystematiek zou hebben. In 2000-2001 gaat het om ongeveer 270 scholen; in 2001-2002 om 20 scholen; met ingang van
2002-2003 zullen alle scholen kunnen profiteren van de extra investeringen.

Inmiddels heeft de huisvestingsimpuls plaatsgevonden. Over dit onderwerp en de in dat kader optredende knelpunten wordt vandaag met minister De Vries gesproken. Voor dit doel is 1,7 mld. in het Gemeentefonds gestort. De heer Peper heeft in dit verband steeds gesteld dat er creatieve oplossingen zouden moeten komen; wellicht komen ze vanmiddag op tafel. De VNG heeft een handreiking gedaan in de vorm van een aanpassing van de gemeentelijke verordening. Uit de evaluatie van de decentralisatie huisvesting komt overigens naar voren dat de gemeenten zich op dit terrein zeer goed bediend voelen door de VNG.

Naar aanleiding van over de onderwijsassistenten gemaakte opmerkingen wees de staatssecretaris erop dat het "FRE-verbruik" voor de diverse functies in het primair onderwijs is gerelateerd aan de gemiddelde salarissen. Het is dan ook niet mogelijk zomaar deze getallen aan te passen. Niettemin is duidelijk dat wat dit betreft de afstand tussen assistent en fulltime groepsleraar bijzonder klein is, zodat een herijking dient plaats te vinden. Hierbij zal ook aandacht worden gegeven aan mogelijkheden voor functiedifferentiatie en het doorstromen van assistenten naar het HBO.

Kleine scholen krijgen een toeslag waarmee zij het budget voor de formatie van de schoolleiding kunnen aanvullen. Daarvoor geldt geen strikte norm; de scholen kunnen zelf keuzen maken. De schoolleidersopslag is niet geoormerkt. Voor de wat grotere scholen, met meer dan 137 leerlingen geldt een lineaire toewijzing. In de oude systematiek kregen alle scholen tot 164 leerlingen 9 uur voor de schoolleider. De nieuwe opzet laat een aanzienlijk gunstiger beeld zien. Voor een school met 140 leerlingen is de toeslag al 13 uur. Niettemin zijn verdergaande verbeteringen noodzakelijk. Deze problematiek is niet in één jaar oplosbaar; er wordt nu een begin gemaakt met dit verbetertraject dat in de komende jaren verder wordt uitgebouwd.

Driemaal per jaar vinden tellingen plaats in verband met mogelijke zij-instroom van asielzoekerskinderen, zulks in relatie met aanvullingen op de specifieke GOA-uitkering. Er wordt dus met betrekking tot asielzoekerskinderen vaker geteld dan het geval is ten aanzien van "reguliere" kinderen. De opening van een nieuw asielzoekerscentrum in een gemeente kan leiden tot een onvoorzien grote stroom van nieuwe leerlingen. In het verleden was bij een instroom vóór 1 april de groeiregeling van toepassing; daarna echter niet meer. Dit probleem wordt thans opgelost. In het nieuwe formatiebesluit is vastgelegd dat voortaan ook in dergelijke gevallen groeiformatie kan worden toegekend, de zogenaamde bijzondere groeiformatie. Hiervoor geldt als voorwaarde dat het aantal leerlingen van de school in de periode van 1 april tot 31 mei met ten minste 26 is toegenomen.

Wat de groeiregeling betreft geldt dat, als het aantal kinderen voor 1 april met 13 of een veelvoud daarvan is toegenomen ten opzichte van de
103% van het aantal leerlingen op de teldatum, het in vrijwel alle gevallen gaat om "gewichtenleerlingen". Zij tellen dus mee voor het gewichtengeld. De staatssecretaris ontvangt graag de brief die mevrouw Barth van een wethouder heeft ontvangen en die over deze materie handelt, zodat daarop een reactie kan worden gegeven.
In antwoord op vragen over het algemene lerarenvraagstuk in relatie met de klassenverkleining wees de staatssecretaris erop dat verruimingen zijn aangebracht met betrekking tot de wijze waarop middelen door scholen kunnen worden ingezet. Aspecten die hierbij van belang zijn, zijn de onderwijsassistenten, de leerlijnen, de managementfuncties enz. Meer in het algemeen kan nader over het lerarenvraagstuk worden gesproken in het kader van "Maatwerk voor morgen.". Er is sprake van een prisoner's dilemma: uit de werkdrukonderzoeken blijkt dat alle leraren graag met kleinere klassen willen werken -- dit wordt gezien als de belangrijkste voorwaarde om hun arbeidskracht in stand te houden -- maar voor de klassenverkleining zijn weer meer leraren nodig.

Het signaal dat mevrouw Barth heeft ontvangen in verband met de dislocatie, is juist. Het betreft hier een tijdelijke voorziening, op relatief korte afstand van het hoofdgebouw, zodat het karakter van een zelfstandig functionerende eenheid ontbreekt. Als gevolg hiervan kan de schoolleiding met problemen worden geconfronteerd.

Vragen, gesteld over de drempel in de gewichtenregeling en de wijze waarop deze voor verschillende scholen uitpakt, dienen te worden betrokken bij de modernisering van de gewichtenregeling. In dit verband zal de Onderwijsraad een adviesaanvrage worden voorgelegd. De formatie voor de bestrijding van onderwijsachterstanden wordt straks op een andere manier berekend. Het voordeel van deze nieuwe werkwijze is dat meer scholen in aanmerking komen voor extra middelen. Dat geldt ook voor scholen die nu nét niet genoeg leerlingen met een gewicht hebben. Omdat het totale budget voor achterstandsbestrijding niet verandert, betekent dit wel dat de scholen met de meeste achterstandsmiddelen iets moeten inleveren. Ze zullen hiervan overigens maar weinig merken omdat de extra investeringen ten behoeve van de klassenverkleining veel omvangrijker zijn dan datgene wat men aan gewichtengeld moet inleveren. Moet een dergelijke school 0,2 FTE aan gewichtenformatie inleveren, dan staan daar twee hele FTE's tegenover.

De heer Van Dommelen (hoofd afdeling kwaliteit en bestuur van de directie primair onderwijs) wees erop dat na het debat over het wetsvoorstel inzake de groepsgrootte is gezocht naar mogelijkheden om de drempel te verlagen, zulks in relatie met het beschikbare budget voor de groeiformatie. De enige manier om dit te doen, is de hoogte van de toekenningen op een bepaalde manier aanpassen. De groeiformatie bestaat uit een aantal componenten, waaronder groepsformatie, opslag voor de schoolleiding en gewichtenformatie. In het met de onderwijsorganisaties gevoerde overleg werd de vraag gesteld of het nodig was de gewichtenformatie halverwege het jaar, voor een relatief korte periode, toe te kennen in het kader van de groeiregeling. Zou deze niet worden toegekend, dan zou het mogelijk zijn de drempel van zeventien tot dertien te verlagen. Bij de organisaties bleek groot enthousiasme te bestaan voor deze drempelverlaging. Met andere woorden: deze verlaging is betaald door geen gewichtengeld meer uit te keren in het kader van de groeiregeling. Schriftelijk zal worden meegedeeld om welke bedragen het hierbij gaat.

Nadere gedachtewisseling

Mevrouw Ross-van Dorp (CDA) vroeg zich af welke gevolgen het oormerken van middelen heeft voor het verantwoorden van de inzet van FRE's. Worden scholen tegen deze achtergrond geconfronteerd met problemen?

De heer Van der Vlies (SGP) verzocht de staatssecretaris in te gaan op de doorwerking van de onderhavige formatieregeling-basisonderwijs in de richting van het speciaal onderwijs.

De heer Van Dommelen antwoordde dat met betrekking tot de drie componenten van de groeiformatie geen middelen zijn geoormerkt. De totale groeiformatie wordt ongeoormerkt aan de scholen toegekend. Tegen die achtergrond kunnen er dus geen verantwoordingsproblemen optreden. Daarnaast is het de bedoeling dat de groepsformatie ten behoeve van de onderbouw wordt verantwoord. Dit betekent dat op de school een document aanwezig moet zijn, aan de hand waarvan de instellingsaccountant kan vaststellen dat de desbetreffende geoormerkte FRE's daadwerkelijk conform de oormerking zijn ingezet. De departementale accountantsdienst heeft aangegeven dat dit een werkbare opzet is, maar het is niet realistisch om aan te nemen dat werkelijk elk uur precies zal kunnen worden verantwoord. Zo is het altijd mogelijk dat een onderbouwleraar ook eens een uur remedial teaching in de bovenbouw doet.

Het akkoord waarnaar door de LVSO wordt verwezen, is het akkoord dat in het kader van "Weer samen naar school" is gesloten met besturen-, vak- en ouderenorganisaties. De LVSO was daarbij overigens niet zelf partij. Dit akkoord voorziet in de hoogte van de bekostiging bij de invoering van de WPO, en niet in de hoogte van de bekostiging in toekomstige jaren. De LVSO beroept zich nu dus op het feit dat bij de invoering van de WPO werd afgesproken dat ernaar zou worden gestreefd om de bekostiging van de speciale scholen voor basisonderwijs te ijken op de hoogte van de bekostiging die voorheen gold voor LOM en MLK. Daarbinnen zou onderscheid worden gemaakt tussen basisbekostiging en zorgbudget. Deze basisbekostiging werd vastgesteld op het niveau van de basisbekostiging in het basisonderwijs. De bedoeling is altijd geweest dat de totale bekostiging, basisbekostiging plus zorgbudget, gelijk zou zijn aan de bekostiging die voorheen gold voor LOM en MLK. Wanneer nu de basisbekostiging wordt verhoogd, dienen conform deze afspraken de zorgbudgetten te worden verlaagd, hetgeen niet de bedoeling van de LVSO zal zijn. Overigens is er op het politieke niveau nooit naar gestreefd om ook in de speciale basisscholen de klassen te verkleinen.

De voorzitter van de commissie,

Van der Hoeven

De griffier van de commissie,

Mattijssen


1 Samenstelling:

Leden: Van der Vlies (SGP), Schutte (RPF/GPV), Van de Camp (CDA), Van der Hoeven (CDA), voorzitter, De Vries (VVD), Van Zuijlen (PvdA), Rabbae (GroenLinks), Lambrechts (D66), Dittrich (D66), Cornielje (VVD), Dijksma (PvdA), Cherribi (VVD), Rehwinkel (PvdA), ondervoorzitter, Passtoors (VVD), Wijn (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Örgü (VVD), Nicolaï (VVD), Kortram (PvdA), Halsema (GroenLinks), Eurlings (CDA), Belinfante (PvdA), Van Bommel (SP), Barth (PvdA), Hamer (PvdA)

Plv. leden: Schimmel (D66), Stellingwerf (RPF/GPV), Mosterd (CDA), Atsma (CDA), Van Baalen (VVD), De Cloe (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Bakker (D66), Ravestein (D66), E. Meijer (VVD), Valk (PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA), Blok (VVD), Verhagen (CDA), Schreijer-Pierik (CDA), Rijpstra (VVD), Middel (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Visser-van Doorn (CDA), Gortzak (PvdA), Poppe (SP), Arib (PvdA), Spoelman (PvdA)

Tweede Kamer der Staten Generaal

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie