Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

PvdA over rapport staatscommissie Elzinga

Datum nieuwsfeit: 29-08-2000
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Partij van de Arbeid

Den Haag, 29 augustus 2000.

BIJDRAGE VAN DICK DE CLOE (PVDA) AAN HET PLENAIRE HOOFDLIJNENDEBAT STAATSCOMMISSIE ELZINGA

Algemeen

De PvdA-fractie heeft met grote waardering kennis genomen van het rapport van de Staatscommissie Elzinga. Het is een gedegen studie over het belang en de werking van de lokale democratie.

Is de Staatscommissie revolutionair? Neen. Vernieuwend en verbeterend? Jazeker! Het kabinet onderschrijft het overgrote deel van de aanbevelingen. De PvdA-fractie is verheugd dat daarmee verbeteringen op het lokale bestuursniveau nu daadwerkelijk in zicht lijken te komen.

Voorop stelt de PvdA-fractie dat een herziening van het gemeentelijke bestuursstelsel alleen zin heeft als gemeenten ook daadwerkelijk 'ergens' over kunnen beslissen, als 'zij er toe doen'. Versterking van de gemeentelijke beleidsvrijheid, inclusief de daarbij behorende financiële middelen, is een noodzakelijke randvoorwaarde.

De PvdA-fractie is voorstander van een gematigd dualistisch stelsel, dat volgens ons het best aansluit op de vormgeving van en de verhoudingen binnen ons binnenlands bestuur als geheel. Op hoofdlijnen kan de PvdA-fractie instemmen met de aanbevelingen van de Staatscommissie en de voorstellen van het kabinet als het gaat om de ontvlechting van de bestuursbevoegdheden, de posities van raad en college en het kunnen aantrekken van wethouders van buiten de raad.

In dit hoofdlijnendebat beperk ik mij tot de vier onderwerpen die voor de PvdA-fractie centraal staan. Dat zijn: De invulling van de vernieuwingsimpuls, de positie van de gemeenteraad en het individuele raadslid, de combinatie van raads- en statenverkiezingen en, tot slot, de aanstellingswijze van de burgemeester.

1. Invulling van de vernieuwingsimpuls lokaal bestuur

Verandering van structuur is belangrijk, maar zeker niet doorslaggevend. Van eminent belang achten wij eveneens de vernieuwing van de lokale politieke cultuur en werkwijze. Want de noodzakelijke cultuuromslag kost een veelvoud van de tijd en inzet die nodig is voor de structurele veranderingen. De voorgestelde vernieuwingsimpuls juichen wij dan ook van harte toe. Deze impuls moet ons inziens toegespitst worden op de positie en rol van de twee hoofdrolspelers in deze stelselherziening: de gemeenteraad én de burger.

Dat de gemeenteraad ook in het nieuwe bestuursbestel eindverantwoordelijk blijft en daarvoor vele nieuwe instrumenten ter beschikking krijgt, onderschrijven wij ten zeerste. Maar het is niet voldoende. Uiteindelijk gaat het erom dat de raad in praktijk op een zodanige wijze kan functioneren dat zij haar taken en verantwoordelijkheden ten opzichte van het college en de burgers daadwerkelijk kan uitoefenen en waarmaken. De vernieuwingsimpuls zal voor de invulling van de relatie tussen raad en college in de praktijk, concrete en vernieuwende methoden moeten aanreiken.

Om de spiraal van een lage verkiezingsopkomst en een eenzijdige samenstelling van gemeenteraden te doorbreken zal de vernieuwingsimpuls tevens vormen van burgerparticipatie moeten uitwerken die uitdagen tot het onderhouden en vernieuwen van ons representatieve stelsel. Het (niet verplichte) burgerinitiatief dat de minister onlangs voorstelde is hiervan een voorbeeld.

Het plan van aanpak voor de invulling van de vernieuwingsimpuls ziet er veelbelovend uit. We geven wij de minister in overweging alle daarin voorgestelde instrumenten te bundelen tot een integraal en overzichtelijk 'STARTPAKKET DUALISERING LOKAAL BESTUUR' zodat elke gemeente maar zeker ook elk raadslid de aangeboden instrumenten kent en op ieder gewenst moment kan raadplegen.

Een goed initiatief is het project met een tiental duale proefgemeenten. Is er voldoende belangstelling en lukt het om in oktober te starten? De PvdA-fractie ondersteunt nadrukkelijk het verzoek van acht Parkstadgemeenten uit Limburg om als groep mee te doen aan het project duale gemeenten. Is de minister bereid dit Limburgse verzoek te honoreren?

2. Versterking van de positie van de raad en het individuele raadslid

In het voorgestelde duale stelsel zullen zoveel mogelijk bestuurlijke bevoegdheden rechtstreeks worden toebedeeld aan het college. Wij onderstrepen nogmaals dat ook in de nieuwe situatie de eindverantwoordelijkheid van de gemeenteraad daadwerkelijk overeind dient te blijven: als direct gekozen volksvertegenwoordiging is het laatste politieke oordeel aan de gemeenteraad. De overdracht van de meer technisch uitvoerende bevoegdheden levert ons inziens geen problemen op. Ten aanzien van de algemene bestuursbevoegdheid vragen wij de minister de overdracht daarvan pas te laten ingaan nadat alle instrumenten om de positie van de raad te versterken zijn geïntroduceerd. Het vormt het sluitstuk van de dualisering.

Een college dat beschikt over de bestuursbevoegdheden vergt volgens de duale principes een even sterke tegenmacht. Om dit te bereiken stellen Staatscommissie en kabinet voor de functies van de gemeenteraad als kaderstellend, controlerend, vertegenwoordigend en budgetbepalend orgaan te versterken. De PvdA-fractie stemt op hoofdlijnen in met de betreffende voorstellen, en wil de volgende aanvullingen daarbij maken.


- In lijn met het voorstel van de Staatscommissie, is de PvdA-fractie met betrekking tot de controlerende bevoegdheid voorstander van de instelling van een lokale rekenkamer. Dit echter op facultatieve basis en niet met een verplichtend karakter. Net zoals het voor de raad mogelijk wordt een eigen griffier aan te stellen zonder dat echter te verplichten.


- Met het kabinet wijzen wij een tussentijdse ontbinding van de gemeenteraad door het college af. Dit verhoudt zich niet tot de eindverantwoordelijkheid van de raad. Wel pleit de PvdA-fractie voor een recht van zelfontbinding van de raad. Bij zeer grote bestuurlijke moeilijkheden acht de PvdA-fractie het van belang de kiezers te kunnen raadplegen middels het houden van tussentijdse verkiezingen.

Gezien de vier onderscheiden kernfuncties van de gemeenteraad, is de PvdA-fractie van mening dat een verdere ondersteuning van de raad, van de raadsfracties als ook van het individuele raadslid noodzakelijk is. Naast de rechten die het kabinet wettelijk wil vastleggen, zoals onder andere het vragenrecht en het recht van interpellatie, om gemeenteraden daadwerkelijk in staat te stellen inhoud te geven aan hun eindverantwoordelijkheid, denken wij dan aan:


- het recht op fractieondersteuning en een eigen onderzoeksbudget;

- het ter beschikking stellen van meer financiële middelen aan politieke partijen voor de scholing en vorming van gemeenteraadsleden


- en betere arbeidsrechtelijke voorwaarden voor raadsleden. In zijn recente notitie geeft de minister daartoe een aantal voorzichtige en eerste aanzetten.

3. Combinatie van verkiezingen

Het kabinet heeft besloten af te zien van zijn aanvankelijke voornemen raads- en statenverkiezingen te combineren. Op grond van gemotiveerde adviezen acht het kabinet de kans op nationalisering van de verkiezingen te groot. De PvdA-fractie betreurt dat ten zeerste. Wij hechten aan deze combinatie van verkiezingen grote betekenis, omdat dit, zoals blijkt uit de ervaringen in ons eigen land (Brabant) én overige West-Europese landen (Zweden), kan bijdragen tot een verhoging van de opkomst. Dus minister, los de aanwezige knelpunten op en werk snel een voorstel uit dat 'DE DAG VAN VERKIEZINGEN 'mogelijk maakt.

4. Aanstellingswijze burgemeester

Met Staatscommissie en kabinet onderschrijft de PvdA-fractie dat de positie en de taakstelling van de burgemeester in hoge mate bepalend is voor de aanstellingswijze. Naar opvatting van de PvdA-fractie heeft een burgemeester een bestuurlijk/ procesmatige positie, een verbindende rol en ligt zijn/haar takenpakket in het verlengde daarvan. Een eigenstandige positie dus. De PvdA-fractie pleit ook al lang voor een verdere democratisering van de burgemeestersaanstelling. Op basis van deze beide argumenten (eigenstandigheid en democratisering) kiezen wij voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester.

De Staatscommissie heeft op het punt van de burgemeestersaanstelling een warwinkel aan voorstellen op tafel gelegd. Tot aan de grondwetwijziging kiest de PvdA-fractie voor een kroonbenoeming na een openbare enkelvoudige aanbeveling door de gemeenteraad. De Kroon kan slechts op zwaarwegende gronden van deze aanbeveling afwijken. Indien dat het geval is, benoemt niet de Kroon een eigen kandidaat maar wordt de procedure door de raad opnieuw in gang gezet. Het kabinet voelt niet voor deze optie omdat de afwijkingsmogelijkheid van de Kroon wordt beperkt aangezien slechts één kandidaat wordt aanbevolen. Dat is echter precies de bedoeling. Dan verdwijnt hopelijk dat gehannes en die koehandel rondom de burgemeestersbenoemingen.

Het kabinet houdt vast aan de ingeslagen weg de aanstellingswijze van de burgemeester uit de Grondwet te halen. Maar de behandeling van het reeds aanhangige wetsvoorstel wordt niet voortgezet. Het kabinet stelt nu plotseling voor dit voorstel in te trekken. Op basis van het argument dat het beter is in de Grondwet vast te leggen dat de wetgever de keuze van de aanstelling bepaalt. Is dit plannetje bedoeld om problemen in de Eerste Kamer te voorkomen, zo vraag ik mij af?

Afrondend. Op hoofdpunten stemt de PvdA-fractie in met het kabinetsstandpunt en kan gestart worden met de uitwerking van de dualisering. Maar de grootste winst moet binnengehaald worden op lokaal niveau: raadsleden en hun politieke partijen zullen daar een omslag moeten maken door op andere wijze hun gemeente te gaan besturen. Voor en bovenal in samenspraak met de burgers. Dat kan spanning geven tussen de representatieve en directe democratie en noodzaakt tot het maken en aangeven van heldere keuzes en uitgangspunten. Maar juist dat kan de lokale democratie openbreken en enthousiast, herkenbaar en aanspreekbaar maken.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie