Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Bijdrage PVDA - kamerlid aan debat over sancties tegen Irak

Datum nieuwsfeit: 31-08-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Partij van de Arbeid

Den Haag, 31 augustus 2000

BIJDRAGE VAN BERT KOENDERS (PVDA) AAN HET PLENAIRE DEBAT OVER DE SANCTIES TEGEN IRAK

Enige maanden geleden verzuchtte de secretaris generaal van de Verenigde Naties dat de VN de strijd verliezen om de sancties tegen Irak. En dat is in deze belangwekkende zaak niet niks. Het debat vandaag over de sancties gaat immers over fundamentele vragen van leven en dood. Het gaat over het belang van een krachtig beleid tegen het bezit en de verspreiding van nucleaire, chemische en biologische wapens, een van de grootste veiligheidsproblemen van de 21ste eeuw. De regering van Irak heeft in de jaren 80 chemische wapens ingezet tegen Iran en de Koerden waarbij vele onschuldige burgers zijn gedood. Zoiets mag nooit meer gebeuren en vereist een krachtig antwoord in het belang van de regionale vrede en de bescherming van mensenlevens. Daarbij passen op zich krachtiger maatregelen en een grotere verzekeringspolis dan tegen vergelijkbare landen die nooit de ultieme stap hebben gemaakt om zelf massavernietigingswapens te gebruiken. VN-rapporteur Max van der Stoel heeft Saddam Hussein niet voor niets een van de grootste mensenrechtenschenders van na de Tweede Wereldoorlog genoemd.

Maar het debat gaat vandaag ook over de grote gevolgen van economische sancties voor de mannen, vrouwen en vooral kinderen van Irak. Waar Saddam Hussein en zijn machtskliek nieuwe paleizen bouwen, hoog op de lijst van Forbes-miljonairs staan, profiteren van de sancties door een knap opgezet smokkelregime wordt de bevolking economisch en politiek onderdrukt op een ongelooflijk brute wijze. Waar de regering in Bagdad de eerst verantwoordelijke is voor de extreem hoge kindersterfte die volgens het 2e Irak-panel van de VN in tien jaar is verdubbeld is het volgens alle rapporten in elk geval duidelijk dat ook de huidige omvang van de sancties een belangrijke rol heeft gespeeld bij de enorme achteruitgang van Irak tot een land in de onderste regionen van de Menselijke Ontwikkelingsindex van het UNDP.

Als de minister president volgende week in New York bij de Millennium Top is, zal hij geconfronteerd worden met het belangwekkende Millennium Rapport van secretaris generaal Koffi Annan waarin hij aangeeft dat alomvattende sancties tegen autoritaire regimes vaak een perverse consequentie hebben: ze maken de autoritaire leiders rijk omdat ze de zwarte markt kunnen beheersen en maken de bevolking arm en isoleren de oppositie, die alle legitimiteit verliest doordat de schuld voor de menselijke ellende makkelijk op het buitenland kan worden geschoven. Het lijkt voor Irak geschreven te zijn. In een moderne wereldeconomie en zeker in een land dat sterk geïntegreerd is in de wereldeconomie door olie-exporten en importen van voedsel en vele andere elementaire stoffen en goederen zijn langdurige veelomvattende economische sancties een uitermate zwaar middel dat direct leidt tot enorme daling van het inkomen per hoofd van de bevolking. Hoe langer een dergelijk beleid wordt volgehouden hoe verder de economie achteropraakt hoe meer een complete nieuwe generatie opgroeit in relatieve armoede en zelfs achterlijkheid inclusief ernstige gevolgen voor de volksgezondheid en voor het milieu.. Dat soort sancties kunnen niet in lengte van dagen volgehouden worden zoals de PvdA al eerder benadrukte. Het doel heiligt niet alle middelen. Herbezinning is nu nodig. Zoals overal gepreekt wordt en onderstreept wordt door de secretaris generaal van de VN leidt een eigengemaakte keuze tegen de globalisering tot verder verpaupering en verstarring van onderdrukkende machtsstructuren en potentaten. Dat geldt voor de Husseins en Milosevicen van deze wereld. Daarbij moet dan ook door ons bedacht worden of juist de sancties niet de verkeerde mensen bevoordelen en de mogelijkheden van uitwisseling van gewone mensen beperkt. Ik ben hierin internationalist, maar een liberaal zal mij goed kunnen vinden. Het debat moet veel meer gaan over 'smart' sancties, intelligente sancties en de manier waarop deze ervoor kunnen zorgen dat de resoluties ten aanzien van Irak die door de wereldgemeenschap zijn aangenomen kunnen worden uitgevoerd. Dat is mijns inziens ook de portee van de boodschap van het Millennium Rapport over sancties van de secretaris generaal van de VN dan toegepast op Irak. Ik kom daar nog op meer in detail op terug. Wel zou ik graag een reactie willen hebben van het kabinet over het rapport van de secretaris generaal en de positie die Nederland daar volgende week over in zal nemen.

Het debat gaat vandaag dus ook over effectiviteit, over gelijk hebben en gelijk krijgen en de jarenlange impasse in de Veiligheidsraad en de consequenties die dit heeft voor het gebrek aan succes om Saddam Hussein ertoe te dwingen een inspectieregime tegen massavernietigingswapens te accepteren. Extreme posities in de Veiligheidsraad leiden voortdurend tot grote en voortdurende verschillen over het beleid ten aanzien van Irak, waarvan de consequentie is dat noch de noden van de Iraakse bevolking daadwerkelijk voldoende kunnen worden verlicht, integendeel, het lijden wordt voortgezet voor een nieuwe generatie, noch inspectie plaatsvindt waardoor onduidelijker wordt wat de activiteiten zijn van Irak op het terrein van massavernietigingswapens. Dat laatste vind ik buitengewoon ernstig. Er zijn nog altijd de traditionele instrumenten van afschrikking en militaire boycot, maar het is een goede zaak dat de Veiligheidsraad het er in elk geval over eens is en zonder uitzondering bij de Permanente Vijf dat er een inspectieregime moet komen in Irak waarbij tevens maximaal gehecht wordt aan financiële controles.

Toch moet het gezegd, in feite weet de internationale gemeenschap niet om te gaan met een dictator als Saddam Hussein, die zijn eigen volk gijzelt en van sancties profiteert terwijl zijn bevolking en vooral de kinderen primair wordt getroffen. Het inspectieregime hebben we er niet mee teruggekregen. Het heeft geen zin blind door te hollen op een weg die wel eens zou kunnen doodlopen. Dat zeg ik ook tegen de Nederlandse regering, nu het erom gaat een aantal belangrijke initiatieven te nemen om effectiviteit en moraliteit van beleid te vergroten.

De ellende van het Iraakse volk is onderdeel geworden van een propagandaoorlog terwijl de Veiligheidsraad onmachtiger wordt. Secretaris generaal Koffi Annan heeft daar terecht op gewezen. Zijn organisatie wordt verscheurd als de een na de andere humanitaire coördinator aftreedt en in de Veiligheidsraad gebakkeleid wordt over bijvoorbeeld de vraag of bij een VN onderzoek, naast de gevolgen van het beleid van Saddam Hussein, ook niet gekeken moet worden naar de gevolgen van de sancties voor de humanitaire situatie. Ook de Nederlandse Vertegenwoordiger Van Walsum moet hierbij namens Nederland eenduidiger optreden. Het is toch overduidelijk dat beide aspecten van belang zijn en zo zouden we bijvoorbeeld ook veel actiever bij de Engelsen hebben moeten lobbyen tegen verdubbeling van de overgangsperiodes voor het humanitaire programma. Zo'n Engels voorstel zou toch onbespreekbaar moeten zijn. Nederland moet hier brug zijn in de EU, juist omdat dat de effectiviteit van het Irak-beleid niet altijd bevordert. Dat is nu onvoldoende het geval.

Om te zorgen dat er licht aan het einde van de tunnel komt zowel voor het Iraakse volk als voor de internationale gemeenschap en aan strenge eisen van antiproliferatie wordt voldaan is er dus herbezinning nodig. Dat moet stapsgewijs met oog voor de noodzaak consensus te bereiken in de Veiligheidsraad. Anders bereiken we niets, zeker ook niet als het gaat om de doelstellingen van de VN-resoluties wat gepaard gaat aan ontwapening in samenhang met inspectie. De Nederlandse regering heeft hier als lid van de Veiligheidsraad en de Permanente Vertegenwoordiger in New York in de ogen van de PvdA fractie een speciale verantwoordelijkheid. Waar Resolutie 1284 juist ook vanwege Nederland positieve aspecten kende als een vernieuwd inspectieregime en licht aan het einde van de tunnel voor Irak door onder voorwaarden na drie maanden opschorting van de sancties mogelijk te maken onder gelijktijdige uitbreiding van het olie-voor-voedsel programma weigert Aziz en waarschijnlijk ook Saddam Hussein Hans Blix en zijn nieuwe team binnen te laten.

Het is duidelijk dat zo'n positie niet mag worden beloond met de opheffing van sancties als onverantwoord cadeau voor Saddam Hussein of in een ander extreem alleen al daarom militair moet worden beantwoord zoals sommige Amerikanen suggereren. Laten we dat laatste ook maar eens expliciet zeggen en tevens wijzen op de noodzaak onnodig leed bij de handhaving van de 'no fly zone' te voorkomen, want dit leidt niet alleen tot belangrijke morele vragen maar ook tot verdeeldheid in de Veiligheidsraad en is dus koren op de molen van Saddam Hussein. Daarnaast is betere rapportage aan de Veiligheidsraad op dit terrein vanuit internationaal rechtelijk en effectiviteitsoogpunt een vereiste. Graag een concrete reactie van het kabinet hierop almede haar beoordeling op het punt van het gebrek aan rapportage als de omvang van het aantal slachtoffers. Een ieder weet dat de Golfcoalitie in 1988 is ten ondergegaan en die consensus moet niet verder worden ondergraven.

Ik ga hier wat betreft die onenigheid af op een recent artikel van de eerste secretaris van de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij de VN die daaraan refereert en opmerkt dat de onderhandelingen over de Brits-Nederlandse Resolutie niet op 17 december vorig jaar zijn afgesloten maar in feite zijn doorgegaan, zij het in een minder dramatische vorm. Dat vereist dus doorbreking van de impasse en een mogelijke Nederlandse bijdrage daaraan.

Mijn eerste voorstel zou zijn dat Nederland als voorzitter van het Sanctiecomite, want juist daar hebben we een beetje comparatief voordeel. zich hard maakt voor een concrete beweging in de richting van 'smart sanctions' en daartoe politieke initiatieven ontwikkelt. Dat zou enerzijds moeten leiden tot een aantal maatregelen die Saddam Hussein echt raken, zoals verdere bevriezing van alle activa van de machtskliek maar vooral ook grotere controle op smokkel met landen als Jordanië en Turkije. Juist daar kan Saddam Hussein in het hart worden geraakt. Nu rijden dag in dag uit de trucks over de weg met smokkelwaar ten dienste van zijn kliek en knippen de Verenigde Staten, maar ook de EU en de Nederlandse regering in feite een oogje toe. Waarom wordt daar niet een series politiek punt met Turkije en Jordanië van gemaakt, eventueel met vormen van compensatie? Zo is er ook weinig van de sancties te verwachten.

Tegelijkertijd zouden de verhoogde olie-inkomsten van Irak effectief moeten worden ingezet voor een financieel investeringsfonds ten behoeve van voedselzekerheid, oliewinning, basistransport en onderwijs in de brede zin van het woord alsmede een breed programma van waterzuivering ten behoeve van de Iraakse bevolking. Tevens zou het gebruik van uiteraard streng gecontroleerde fondsen om te voorkomen dat het voor geweldsdoelstellingen wordt gebruikt sterk moeten worden uitgebreid om locale aankoop mogelijk te maken. Dit vereist een amendering, dus een daadwerkelijke uitbreiding van het olie-voor-voedselprogramma en zou humanitair en politiek gezien ook meer opleveren dan complete opheffing van sancties nu gelden specifiek vrij worden gemaakt voor de bestrijding van armoede en rehabilitatie. Tevens kan het politiek zinnig zijn om te trachten hier een groter verschil te maken tussen bevolking en elite waardoor ook de vijandigheden ten opzicht van het buitenland kan toenemen. Het moet mogelijk zijn om niet alleen een welvaartsprogramma op te zetten om de grootst nood te helpen lenigen, maar om verder te gaan. Wat heeft het voor zin als geld niet kan worden gebruikt voor veel meer onderwijsvormen dan nu het geval is, en veel meer investeringen in rehabilitatie. Ik realiseer me dat ook in dit voorstel frustratie door de Iraakse regering mogelijk is maar dat dit niet per definitie het geval hoeft te zijn.

Als derde element vind ik het van belang dat de Nederlandse regering initiatieven neemt om er voor te zorgen dat de Commissie die in November moet rapporteren over de humanitaire situatie vrij en zonder beperkingen aanbevelingen moet kunnen doen over het gewenste sanctieregime vanuit humanitair oogpunt. Er is nu nog te veel speculatie over de gevolgen van de sancties in preciese termen en het is van belang dat deze commissie waarin Resolutie 1302 om wordt gevraagd nu objectief en voor de Veiligheidsraad als belangrijkste cruciale speler de feiten en hun consequenties presenteert. Graag een oordeel van het kabinet daarover. Het Engelse parlement heeft er terecht opgewezen dat de specifieke kennis over de humanitaire situatie onduidelijk is, hoewel de negatieve gevolgen uiteraard wel aanwezig zijn. Functioneren van deze commissie vereist uiteraard ook weer instemming van de Iraakse regering, maar het ontbreken daarvan mag wat ons betreft niet leiden tot het ontbreken van deze rapportage zoals nu het geval lijkt.

Ik zou ook willen dat de Nederlandse regering politieke initiatieven neemt om ervoor te zorgen dat dit rapport in elk geval verschijnt en dat rapport dan ook met een standpuntbepaling over het gewenste sanctieregime voorlegt aan de Kamer .

Als volgende stap zou ik me voorstellen dat Nederland publiekelijk en krachtig intervenieert samen met andere landen en wellicht in het kader van de EU om een einde te maken aan de frustratie van het bestaande olie-voor-voedselprogramma door de Amerikaanse regering. De Amerikaanse en gedeeltelijk ook Engelse regering houden voorstellen voor uitbreiding en versoepeling van het gebruik van de groeiende olie-inkomsten tot nu toe veel te veel tegen en dat vereist dus een scherpere Nederlandse positie in de Veiligheidsraad en in Europa. Meer dan 1.5 miljard dollar ligt ongebruikt. Irak mag bijvoorbeeld geen ambulances invoeren aangezien die ook door het leger zouden kunnen worden gebruikt. Afgezien van de humanitaire gevolgen is dit koren op de molen van Saddam Hussein. Daar ligt wat mij betreft het cruciale probleem. De machtskliek in Bagdad lacht in zijn vuistje en de eenheid in de Veiligheidsraad wordt verder ondergraven. Constructieve Amerikaanse samenwerking is een sine qua non voor continuering van de steun voor de huidige beleidslijn en dat hoort veel duidelijke over het voetlicht gebracht te worden. Waar olie voor voedsel onvoldoende wordt uitgebreid of functioneert worden de afwegingen over het gewenste sanctieregime ook anders. Tegelijkertijd lijkt het me van belang dat Nederland initiatieven neemt om de administratieve capaciteit van het Sanctiecomite te vergroten - daarom duurt het ook te lang - en om de procedures te versnellen.

Vervolgens denk ik dat het van belang is dat Nederland actief een eenduidige interpretatie van de Resolutie 1284 bevordert. Er mag geen enkele ambiguiteit of onduidelijkheid bestaan over waar en wanner er over wordt gegaan tot opschorting van de sancties. Die opheffing is niet gerelateerd aan het einde van het regime Hussein hoe wenselijk dat laatste op zich ook is. Onduidelijkheid schept ook hier kansen voor Saddam Hussein om niet op de gerechtvaardigde eisen van de Veiligheidsraad in te gaan.

Op deze drie elementen zou ik graag een concreet standpunt van de regering krijgen.

Ook op andere terreinen hebben we de afgelopen jaren geleerd dat tegenstellingen tussen de Veiligheidsraadsleden door een slimme dictator kunnen worden gebruikt om te profiteren in plaats van te lijden. Dat laatste wordt vaak bewaard voor de gewone mensen terwijl de veiligheidspolitieke gevaren voor de rest van de wereld geenszins afnemen. Dat leidt niet noodzakelijk tot makkelijke oplossingen - dat kunnen we aan de populisten overlaten - maar wel op de noodzaak moedig en op tijd uit impasses te komen en nieuwe politieke initiatieven te nemen.

Het wetsvoorstel wat we vandaag behandelen is een reflectie van de wil van de internationale gemeenschap Het gaat hier om nationale uitvoering van een EU-verordening die stoelt op een VN/VR-resolutie. We steunen dit wetsvoorstel dus maar verwachten wel van het kabinet een duidelijke inzet volgens de door mij eerder geschetste lijnen als het gaat om de doorbreking van de impasse in het Irak beleid.

Ik wacht daarom met belangstelling de beantwoording van het kabinet af.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie