Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

WPRB-rapport Bevolkingsvraagstukken in Nederland anno 2000

Datum nieuwsfeit: 04-09-2000
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten

WPRB-rapport over Bevolkingsvraagstukken 2000

Eerste exemplaar voor Staatssecretaris Cohen

Eenmaal in de drie jaar brengt het Werkverband Periodieke Rapportage Bevolkingsvraagstukken (WPRB) aan de regering verslag uit over bevolkingsvraagstukken.

Op 4 september verschijnt het zesde WPRB-rapport

Bevolkingsvraagstukken in Nederland anno 2000.

Het rapport wordt om 15.00. uur in Nieuwspoort aangeboden aan Staatssecretaris Cohen van Justitie.

De eerdere rapporten werden aangeboden aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OC&W). Deze Minister is tevens belast met de coördinatie van de behandeling van bevolkingsvraagstukken in ons land.

Aangezien het rapport deze keer vooral aan vraagstukken rond internationale migratie, asielzoekers en allochtone groepen in Nederland is gewijd, neemt Staatssecretaris Cohen het eerste exemplaar in Nieuwspoort in ontvangst. Dit op suggestie van Minister Hermans van OC&W.

Het WPRB staat onder leiding van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) in Den Haag.

Het is verder samengesteld uit vertegenwoordigers van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), het Centraal Planbureau (CPB) en de Rijksplanologische Dienst (RPD). Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) treedt als adviserend lid op.

Vertegenwoordigers van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van Justitie, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van Verkeer en Waterstaat, en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn als waarnemers bij het WPRB betrokken.

Ook in een speciale uitgave van het maandblad DEMOS van het NIDI wordt in het september-nummer uitvoerig aandacht aan het WPRB-rapport besteed. De integrale tekst verschijnt daarnaast op de website van het NIDI: www.nidi.nl/wprb

0000,0000,FF00WPRB-rapport houdt vinger aan de pols

Bevolkingsvraagstukken 2000

0100,0100,0100Het zesde rapport van het Werkverband Periodieke Rapportage Bevolkingsvraagstukken, het zogenoemde
WPRB-rapport, geeft een actueel overzicht van de
bevolkingsontwikkeling in Nederland, in Europa en op mondiaal niveau. Verder wordt ingegaan op de relatie tussen bevolkingsontwikkeling en bevolkingsbeleid. Speciale nadruk krijgt de internationale migratie, waarbij Nederland centraal staat.

Uit het WPRB-rapport blijkt dat zich de komende tijd in de bevolkingsomvang en -samenstelling belangrijke ontwikkelingen gaan voordoen. In de Derde Wereld, maar ook in Europa en in Nederland zullen veranderingen plaatsvinden die ingrijpende sociale en economische gevolgen zullen hebben. In de
ontwikkelingslanden hebben we het dan vooral over de immense bevolkingsgroei. De westerse landen krijgen in het bijzonder te maken met de veroudering en een daling van de bevolkingsomvang. Europa loopt daarin voorop. Daarnaast speelt in veel landen immigratie een steeds grotere rol. Migratie zal de vergrijzing niet kunnen tegenhouden. Door internationale migratie worden samenlevingen gedifferentieerder. Dat gaat gepaard met dromen over integratie en angsten over minderheidsvorming.

Nederland is sinds de jaren zestig de facto een immigratieland. De erkenning, in de jaren negentig, dat ons land immigratieland is, betekent niet dat de regering actief immigratie nastreeft. In de afgelopen decennia was er vooral sprake van een restrictief toelatingsbeleid. Zonder dit beleid was de immigratie in de tweede helft in de jaren negentig waarschijnlijk circa 20 procent hoger geweest.

Het WPRB-rapport bevestigt het structurele karakter van de internationale migratie als factor van betekenis voor de bevolkingsontwikkeling, hetgeen aanleiding is om het internationale migratiebeleid opnieuw te doordenken. Gezien de toenemende vergrijzing vraagt arbeidsmigratie hierbij onder meer de aandacht, waarbij behoedzaamheid en beheersbaarheid ook op langere termijn geboden lijkt.

Vaak wordt Nederland een multiculturele samenleving genoemd. Inderdaad is er een steeds breder spectrum van culturen, maar het westerse karakter van de samenleving met de voor deze samenleving kenmerkende processen van individualisering, emancipatie en secularisering wordt niet merkbaar aangetast.

0000,0000,FF00
Europese bevolking wordt ouder
en gaat krimpen

left0100,0100,0100Aan het bereiken van de mijlpaal van 6 miljard inwoners ging een eeuw van zeer hoge wereldbevolkingsgroei
vooraf. Het tempo van de groei neemt nu geleidelijk af, maar de omvang van de wereldbevolking zal nog
decennia lang blijven stijgen.

leftDe Europese bevolkingsgroei (0,1 procent per jaar), staat in schril contrast met de wereldbevolkingsgroei (1,3 procent).

leftIn steeds meer Europese landen is de bevolkingsgroei al geheel of nagenoeg geheel tot stilstand gekomen (vooral in Centraal- en Oost Europa, maar binnenkort ook in bijvoorbeeld Duitsland, Italië en Spanje). Nederland vormt nog een uitzondering met een jaarlijkse
bevolkingsgroei van circa 0,6 procent. Maar
bevolkingskrimp is ook voor ons land nog slechts een kwestie van tijd.

left0000,0000,FF00Nederlandse bevolking is (nog) jong en groeit (nog) door

left0100,0100,0100De bevolking van Europa veroudert: het kindertal is laag en de levensverwachting bijna overal hoog. Door de naoorlogse geboortegolf worden in Nederland
momenteel relatief veel kinderen geboren. Daardoor is de natuurlijke groei (geboorte minus sterfte) hier nog positief. Rond 2035 wordt echter een maximale
bevolkingsomvang verwacht van 17,4 miljoen inwoners; daarna gaat ook de Nederlandse bevolking krimpen.
Tegen die tijd behoort Nederland tot de top van de meest vergrijsde landen van Europa. Staat ons land nu op de 21e plaats met bijna 14 procent 65-plussers, in 2025 zal naar verwachting met 23 procent de zevende plaats zijn bereikt. Italië heeft nu het hoogste percentage ouderen van Europa (18 procent) en zal in 2025 nog steeds op de eerste plaats te vinden zijn met dan 26 procent ouderen.

left0000,0000,FF00Vergrijzende beroepsbevolking

left0100,0100,0100Veroudering laat zich meten via het percentage 65- plussers en via het percentage 80-plussers, in welk verband van 'dubbele vergrijzing' wordt gesproken. Ook onze arbeidsmarkt heeft echter te maken met
veroudering: de gemiddelde leeftijd van de
beroepsbevolking stijgt. Om een verouderende en op termijn krimpende beroepsbevolking te vertragen kan een beroep worden gedaan op vrouwen, allochtonen en ouderen, dat wil zeggen bevolkingsgroepen die thans nog slechts bescheiden op de arbeidsmarkt participeren.

left0000,0000,FF00Vergrijzing succesverhaal

leftVergrijzing is het onontkoombaar demografische gevolg van de enorme investeringen van onze voorouders
gedurende de afgelopen twee eeuwen in gezondheid.
Het terugdringen van infectieziekten, de strijd tegen kanker en hart- en vaatziekten, de kwaliteitsverbeteringen van ons voedselpakket en gezondere en meer
hygiënische leefgewoonten hebben de levensduur sterk verlengd. Toen aanvankelijk het geboortecijfer nog relatief hoog bleef terwijl het sterftecijfer al daalde, resulteerde dit in een snelle bevolkingstoename. Eerst nu het gemiddeld kindertal per vrouw in steeds meer landen is gedaald tot onder het vervangingsniveau, daalt de bevolkingsgroei en ligt een daling van de
bevolkingsomvang in het verschiet. Vanuit dat perspectief bekeken is vergrijzing een succesverhaal. Uiteraard kan de vergrijzing (alsmede de ontgroening) ook tot
knelpunten leiden, bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt, in de zorg, het onderwijs en in de pensioenvoorziening.

left0100,0100,0100(contactpersonen: drs. N. van Nimwegen, NIDI (070-3565222); drs. G.C.N. Beets, NIDI(070-3565239))

0000,0000,FF00Migratiegeneigdheid groter door
verschil in welvaart en dalende
werkloosheid

left0100,0100,0100Nederland blijft in de toekomst een immigratieland. Er wordt verwacht dat tot 2050 cumulatief over alle jaren 6,5 miljoen immigranten naar Nederland zullen komen en 5 miljoen emigranten Nederland zullen verlaten. Dat komt door:

outde blijvend hoge migratiedruk op het welvarende Europa en Nederland vanuit de oude en nieuwe landen van herkomst;

outde aanhoudende verschillen in welvaart die een grote migratiegeneigdheid bevorderen;

outde aanzuigende werking van de reeds in ons land aanwezige allochtone bevolking;

outde aanzuigende werking die uitgaat van kraptes op de Europese en Nederlandse arbeidsmarkt.

left0000,0000,FF00'Replacement migration'

left0100,0100,0100Dalende werkloosheid leidt tot immigratie. In de meer ontwikkelde landen is er inmiddels discussie ontstaan over de vraag of internationale migratie gebruikt kan worden als middel om de getalsmatige gevolgen van
een lage of negatieve natuurlijke groei en de veroudering teniet te doen. Bevolkingsdeskundigen achten dat echter niet mogelijk. Volgens berekeningen zou het percentage 65-plussers pas kunnen stabiliseren bij een jaarlijks migratiesaldo van 150 duizend (nu is dit saldo circa 40.000 jaarlijks). Dat zou evenwel betekenen dat
Nederland aan het eind van de eeuw 50 miljoen
inwoners zou tellen. Wel speelt de zogeheten
'replacement migration' , waarbij migranten
openvallende plaatsen op de arbeidsmarkt innemen,
zeker (en wellicht een toenemende) rol bij het verlichten van knelpunten op de internationale arbeidsmarkt.

left(contactpersonen: prof. dr. L.J.G. van Wissen, RUG / NIDI (050- 3633875 / 070-3565248); dr.J.J. Latten, CBS (070-3375232))

0000,0000,FF00Van immigratie komt immigratie;
migratieproces heeft eigen
dynamiek

left0100,0100,0100Migratie leidt tot volgmigratie. Bij internationale migratie speelt een aantal achtergronden én mechanismen een rol:

outsociaal-economische verschillen tussen landen van herkomst en bestemming;

outpolitieke ontwikkelingen (conflicten en oorlogen);

outculturele (onder meer taal) en geografische nabijheid;

outhistorische banden (onder andere koloniaal verleden);

outeconomisch beleid (bijvoorbeeld werving van arbeidskrachten);

outcommunicatie en vervoersmogelijkheden;

outtoelatingsbeleid;

outmigratienetwerken.

left0000,0000,FF00Migratiepatroon vaak gelijk

left0100,0100,0100Recent NIDI-onderzoek in zowel landen van herkomst als landen van bestemming bevestigt dat het proces van internationale migratie naar Europa voor migranten uit sociaal en cultureel geheel verschillende
herkomstlanden globaal op dezelfde wijze verloopt: eerst zijn het vooral jonge mannen die vertrekken, vaak om economische redenen. Daarna volgen geleidelijk steeds meer vrouwen en kinderen. Zij migreren vooral om zich bij de reeds vertrokken partner of ouders te voegen.

left0000,0000,FF00Migratienetwerk belangrijk

left0100,0100,0100De aanwezigheid van partner, kinderen, ouders, overige familieleden, vrienden of bekenden in het land van bestemming speelt een cruciale rol bij het verloop van het migratieproces. Dit migratienetwerk verschaft
potentiële migranten informatie over het
bestemmingsland en verleent praktische hulp bij tal van procedures, zoals het aanvragen van vergunningen.
Daardoor wordt migratie eenvoudiger en minder
risicovol. Via het netwerk verzekeren migranten zich doorgaans van legale toegang tot het land van
bestemming.

left0000,0000,FF00Eigen dynamiek

left0100,0100,0100Vooral deze 'volgmigratie' draagt ertoe bij dat een eenmaal ontstane migratiestroom langere tijd aanhoudt en zichzelf min of meer in stand houdt. De eigen
dynamiek van het migratieproces wordt doorgaans
onderschat, zoals het geval was met de arbeidsmigratie naar bijvoorbeeld Nederland in de jaren zestig. Het stopzetten van de werving van arbeidskrachten maakte zeker geen einde aan de migratiestroom; het tegendeel was het geval.

left(contactpersonen: drs. E.L. Heering, NIDI (070-3565249); prof. dr. L.J.G. van Wissen, RUG / NIDI (050-3633875 / 070- 3565248))

0000,0000,FF00Voldoende inzicht in
economische gevolgen van
immigratie ontbreekt

left0100,0100,0100Het in kaart brengen van de economische gevolgen van immigratie is geen eenvoudige zaak. Wegens het
grotendeels ontbreken van Nederlandse studies over de economische effecten, kan op basis van internationale literatuur slechts een globale verkenning en inschatting plaatsvinden. Het laatste is aanleiding om te pleiten voor (meer) Nederlands onderzoek naar deze effecten. Inzicht in de economische gevolgen van immigratie is hoogst noodzakelijk vanwege:

outhet effect dat immigratie kan hebben voor het opvangen van de gevolgen van de vergrijzing;

outde gevolgen van de ongelijke verdeling van asielzoekers over de EU-landen;

outde mogelijkheid dat landen die relatief veel asielzoekers opvangen, aanspraken willen maken op financiële compensatie (lees het verdelen van de kosten);

outde komende uitbreiding van de Europese Unie, met allerlei mogelijke migratie-effecten.

leftDuidelijk is nu al dat er géén algemene waarheden als 'immigratie is goed (of slecht) voor de economie'
bestaan. Het economisch effect verschilt van land tot land en is bovendien sterk afhankelijk van de samenstelling van de migratie.

leftDoorgaans worden drie typen effecten bekeken:

outarbeidsmarkteffecten (gevolgen voor arbeid en inkomen van verschillende bevolkingsgroepen);

outeffecten op de collectieve sector (kosten immigranten meer dan ze opbrengen?);

outexterne effecten (zoals de bijdrage van immigratie aan een hogere bevolkingsdruk).

left0000,0000,FF00Nederland: somber beeld.

left0100,0100,0100Wat betekent dit nu voor Nederland? De weinige cijfers geven een somber beeld. De aanvankelijk herkenbare economische voordelen van gastarbeid in de jaren
zestig, zoals de bijdrage aan de binnenlandse productie (wel afdracht van belasting en premies en relatief weinig gebruik van overheidsvoorzieningen), werden snel teniet gedaan door een dalende arbeidsparticipatie (onder andere werkloosheid en arbeidsongeschiktheid) en een groter beroep op overheidsvoorzieningen door de
volgmigranten (overkomende gezinnen).

leftDe combinatie van deze factoren (lage participatie en hoger uitkeringsafhankelijkheid) speelt vooral een rol bij niet-westerse allochtonen. Door de geringe
arbeidsparticipatie zijn de positieve arbeidsmarkteffecten relatief klein en wordt het draagvlak van belastingen en sociale premies versmald. Daartegenover staan meer uitkeringen aan inactieven.

left0000,0000,FF00Behoedzaam beleid geboden

left0100,0100,0100Ook al zullen de arbeidsmigranten van de toekomst wellicht geheel andere kenmerken hebben dan de
gastarbeiders van weleer (hogere opleiding en hogere arbeidsparticipatie), dan is nog onzeker of dit ook voor de volgmigranten zal gelden. Verder neemt de
bevolkingsomvang toe. Daarom zijn, ook in de huidige situatie van groeiende kraptes op de arbeidsmarkt, aan toekomstige arbeidsmigratie niet alleen economische voordelen verbonden, maar ook nadelen en risico's. Een behoedzaam beleid met deze vorm van immigratie blijft dan ook geboden.

left(contactpersoon: drs. H. Roodenburg, CPB (070-3383453))

0000,0000,FF00Integratie verloopt stroef;
minderheidsvorming gevreesd

left0100,0100,0100Nederland droomt over integratie en is bang voor minderheidsvorming.

left0000,0000,FF00Voortdurende achterstand

left0100,0100,0100De bijdragen van het minderhedenbeleid, het onderwijssysteem en de arbeidsmarkt aan de integratie van etnische minderheden in de Nederlandse
samenleving worden onder meer versluierd door steeds nieuwe groepen nieuwkomers met achterstanden.

leftHet is voorbarig om te concluderen dat de integratie van etnische minderheden mislukt zou zijn. De
integratiemachine draait misschien niet optimaal, maar levert wel resultaten op. Een kleine succesvolle
voorhoede wordt echter nog steeds gevolgd door een veel grotere, stagnerende achterhoede.

left0000,0000,FF00Wedloop

left0100,0100,0100Als proces is de minderheidsvorming zeker waarneembaar, waarbij vooral de nog zwakke positie van de hier geboren en getogen generatie zorgelijk is. De toekomst hangt in sterke mate af van de wedloop tussen nieuwe immigratie en integratie en de ontwikkeling van de economische conjunctuur. Dit laatste bevordert
waarschijnlijk beide processen, maar het is niet te zeggen welk van beide het meest. Behoedzaam beleid inzake de instroom van nieuwkomers en krachtdadige voortzetting van het integratiebeleid ligt voor de hand.

left(contactpersonen: drs. C.S. van Praag, SCP (070-3407000); drs. P.T.M. Tesser, SCP (070-3407000))

0000,0000,FF00Etnische minderheden door
opleidingsachterstand minder
kansen op arbeidsmarkt

left0100,0100,0100Etnische minderheden hebben een relatief laag onderwijsniveau. Dat is in de loop der jaren weliswaar gestegen (evenals dat van de autochtone bevolking), maar het inhaalproces is vertraagd door de instroom van laagopgeleide nieuwkomers.

left0000,0000,FF00Geen diploma

left0100,0100,0100Het opleidingsniveau van de tweede generatie etnische minderheden is aanmerkelijk hoger dan dat van de
eerste generatie of dan dat van de immigranten die op oudere leeftijd naar Nederland kwamen. Desalniettemin blijven hun prestaties in het Nederlandse onderwijs achter. Al bij de aanvang van het basisonderwijs is sprake van achterstand.

leftOmdat de basisscholen er slechts minimaal in slagen om de achterstand te verminderen, beklijft deze. In het vervolgonderwijs verlaten mede daardoor onevenredig veel leerlingen uit de etnische minderheidsgroeperingen de school zonder diploma. Zij die wél volhouden stromen op een gemiddeld lager niveau uit dan autochtone
leerlingen.

left0000,0000,FF00Scholing voorwaarde voor werk

left0100,0100,0100De onderwijsachterstand werkt uiteraard door op de arbeidsmarkt. Er is sprake van een structureel lagere arbeidsdeelname van minderheden. Hoewel de
werkloosheid onder etnische minderheden de laatste jaren door de gunstige economische conjunctuur scherp is gedaald, is deze nog steeds vele malen hoger dan de autochtone werkloosheid.

leftBij alle groepen neemt de werkloosheid af naarmate de opleiding hoger is, maar ook hier blijven de verschillen met de vergelijkbare autochtone bevolking aanzienlijk. 'Scholing, scholing en nog eens scholing' blijft derhalve een belangrijke voorwaarde voor 'werk, werk en nog eens werk'.

left0000,0000,FF00Huisvesting bemoeilijkt

left0100,0100,0100Het gecumuleerde effect van onderwijsachterstand en zwakke arbeidsmarktpositie werkt ook door op een
terrein als huisvesting. Hoewel er vooruitgang wordt geboekt, zijn etnische minderheden nog steeds
aangewezen op de onderkant van de woningmarkt. Grote groepen wonen in de vooral lager geklasseerde wijken in de grote steden.

left(contactpersonen: drs. C.S. van Praag, SCP (070-3407000); drs. P.T.M. Tesser, SCP (070-3407000))

Noot voor de redactie,

Noot voor redacties

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie