Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Beoordeling werk Commissie Bakker en rapport

Datum nieuwsfeit: 03-10-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
CDA

Commissie Bakker (031000)

Den Haag, 3 oktober 2000

Beoordeling werk Commissie en rapport.
Commissie Bakker heeft een belangrijk en goed rapport afgeleverd. Vredesoperaties in o.a. Joegoslavië, Cambodja maar ook Cyprus zijn grondig geanalyseerd. Een historisch naslag werk, maar vooral een document om lessen te leren uit toekomst. Een groot compliment waard. Ook de Kamer heeft in de loop der jaren veel geleerd over de valkuilen in de besluitvorming over uitzending. Wij delen dan ook verreweg de meeste conclusies en aanbevelingen van de commissie. Kom daar later meer specifiek op terug.

De Commissie geeft soms forse oordelen, hoewel geen waarde-oordelen. Dat is enerzijds te prijzen, omdat het draagvlak voor de aanbevelingen wordt vergroot. (geen nodeloos gezwarte piet). Toch blijven er enkele vragen open. Bijvoorbeeld met betrekking tot de operatie in Cyprus. (UNFICYP). De Commissie spreekt hier van verhullende informatie. Daar waar het gaat om de beantwoording van de schriftelijke vragen, maar ook over het debat. In de beantwoording van de schriftelijke vragen stelt de regering dat deelname niet aan de orde is. De commissie concludeert echter onomwonden dat deelname wel degelijk aan de orde is (p. 415). Wat betekent dit dan; dat de minister toen de Kamer wel of niet juist heeft ingelicht? Ook als het gaat om de motieven van uitzending (vrees voor bezuinigingen) en de vraag wie het initiatief heeft genomen. Komt de Commissie duidelijk tot een ander oordeel van de regering. Vindt u dat juist gehandeld is? Idem als het gaat om de informatie die minister de Grave heeft gegeven in de hoorzitting als het gaat om het in elkaar schuiven van de fases van de luchtoorlog in Kosovo. En de latere brieven van de minister (zie bijlagen) hierover aan de commissie, waarin hij zich beroept op beeldvorming. Hier geeft de Commissie het oordeel verwarrende informatie. Wat wordt hier precies mee bedoeld?

Deze opmerkingen laten onverlet onze waardering voor het werk van de Commissie. In erg korte tijd is veel werk verzet. Het hoofdstuk Srebrenica is niet compleet, erkent de Commissie zelf. De Commissie heeft zich aan haar opdracht gehouden door alleen de besluitvorming in Den Haag te bekijken. Daarmee is per definitie het beeld niet compleet. Immers, er is een internationale context en het NIOD is bezig, hoewel het CDA steeds heeft gesteld dat dat niks te maken heeft met de verantwoordelijkheden van de Kamer. De opstelling van de commissie is in deze eerlijk. Dit hoofdstuk is niet af en het wachten blijft dus op een parlementaire enquête waarin ook de nasleep aan de orde komt. Het verhaal van de uitblijvende luchtsteun is niet onbekend maar komt weer schrijnend naar voren.

De commissie stelt in haar aanbevelingen terecht het Toetsingskader centraal. Bij de besluitvorming binnen departementen, tussen departementen, in de regering en in de Kamer zullen steeds weer de beslissingen en overwegingen moeten worden beoordeeld aan de hand van het Toetsingskader Het Toetsingkader, waar elementen worden gewogen als mandaat, internationale deelname en inbedding, duur en haalbaarheid van de operatie en exitstrategie, moet dan ook volgens het CDA de leidraad zijn in de besluitvorming en de informatievoorziening richting Kamer.

Een belangrijk uitgangspunt van de Commissie is de geconstateerde medeverantwoordelijkheid van de Kamer voor uitzending. In antwoord op vraag 207 wordt onomwonden vastgesteld dat de Kamer sinds de inwerkingtreding van het nieuwe artikel 100 niet meer alleen een louter controlerende rol heeft, maar medeverantwoordelijk is geworden voor de uitzending van militairen. Het CDA deelt deze visie. Dit betekent dat op basis van het rapport, dit debat en het debat met de regering volgende week, de Kamer moet vaststellen waar ze staat als het gaat om de informatievoorziening. Gezien in het licht van deze verantwoordelijkheid is het van cruciaal belang dat de Kamer in haar afwegingen tijdig beschikt over de juiste informatie. Dit betreft dan zowel het moment waarop de Kamer wordt geïnformeerd als een helder inzicht in de overwegingen die aan eventuele deelname ten grondslag liggen.

Juiste en tijdige informatieverschaffing binnen en tussen ministeries, tussen ministers (en de ministerraad) en in het verkeer tussen ministers(raad) en de kamer, het is van cruciaal belang. Die conclusie kan en zal wel uit het rapport kamerbreed worden getrokken. Het is immers onthutsend te lezen hoe het met de informatieverschaffing en -verkeer tussen de ministeries van Buitenlandse zaken en Defensie is gesteld.
Van belang is dat informatie tijdig op de juiste plek aanwezig is. Door zowel de huidige minister van Defensie als de minister president wordt hierover in het rapport richting Buitenlandse zaken over geklaagd.

Het rapport geeft een onthutsend beeld van de verbrokkelde besluitvorming in het kabinet. De Ministerraad is soms niet voldoende geïnformeerd het is onduidelijk wanneer het kabinet waartoe besluit (Kosovo en aanbieden luchtmobiel bataljon aan VN), en de stammenstrijd tussen de ministeries (bijv de brief van minister ter Beek aan de SGVN met voorwaarde voor het sturen van een bataljon naar Bosnië is door Buiza niet doorgestuurd) zorgt voor veel onduidelijkheid omtrent de besluitvorming. De Commissie concludeert ronduit in bevinding 23 dat de ministerraad niet altijd volledig en voldoende tijdig wordt geïnformeerd , over bijvoorbeeld de motieven tot uitzending. De rol van het ministerie van Algemene Zaken is niet duidelijk. Het CDA is van mening dat de coördinerende rol van AZ moet worden vergroot, waarbij we een nadrukkelijke verantwoordelijkheid zien voor de minister president. Hierdoor kan ook de competentiedrift tussen de ministeries van bovenaf worden beslecht. (aanbeveling 10 versterken) Graag uw reactie hierop. Wij delen ook aanbeveling 20 over verbetering van de afspraken tussen BuiZa en Defensie.

De Commissie heeft het gebeuren rond VN-operaties van een goede en heldere analyse voorzien. (p 393 ev) Immers, bij VN-operaties is vaak onduidelijk waar vraag en aanbod liggen. De VN zal nooit gezichtverlies willen leiden en dus altijd informeel verzekerd willen krijgen dat een verzoek om troepen wordt gehonoreerd Daarmee ontstaat een onduidelijk circuit van diplomatieke contacten, waarin ergens, op een gegeven moment uitgegaan wordt van een Nederlandse toezegging. De Commissie concludeert daarover letterlijk: Het moment waarop feitelijk wordt ingestemd met een vredesoperatie is van cruciale betekenis. De marges voor nadere besluitvorming, bijvoorbeeld inzake voortzetting of beëindiging van de deelname zijn daarna smal, onder meer vanwege gewekte verwachtingen, het optreden van externe invloeden of het ontbreken van alternatieven (bevinding 6)
De Commissie komt tot de terechte aanbeveling (13) dat: Aangezien de regering slechts met de grootste moeite terug kan komen van een informeel aanbod aan de VN of een andere internationale organisatie, de Kamer ingelicht dient te worden over het voornemen tot een uitzending voordat een informeel aanbod wordt overgebracht.

De CDA-fractie deelt deze visie en aanbeveling, vooral als het gaat om de VN. In NAVO-verband doet dit probleem zich minder voor, omdat er standaard procedures zijn èn omdat Nederland daar in de besluitvormende gremia zit. (zie ook bevinding 54) Maar het VN-gebeuren blijft schimmig.
In het licht van de geformuleerde medeverantwoordelijkheid van de Kamer is het wel van belang dat de Kamer voor het aanbod op de hoogte wordt gesteld. De kamer moet niet in de positie komen dat ze nog alleen ja of nee tegen een operatie kan zeggen. Zij moet ook voorwaarden kunnen stellen, conform het Toetsingskader. Er kan een situatie zijn dat de Kamer wel wil instemmen maar alleen als aan haar voorwaarden wordt voldaan, als het bijvoorbeeld gaat om robuust mandaat ed. De regering zou die Kamerwensen ook moeten gebruiken om haar positie bij de VN zo sterk mogelijk te maken.

De voorgestelde procedure, zoals verwoordt in antwoord op vraag 220, en het bijbehorende nieuwe schema, spreekt ons zeer aan. De regering moet de Kamer informeren als het kabinet de beginselbereidheid wil uitspreken richting VN. Vanaf dit moment kan de regering immers niet terug. De Kamer kan dan besluiten hierover te spreken en bijvoorbeeld voorwaarden stellen. Dit zou overigens geen geheim overleg moeten zijn maar een openbare standpunt uitwisseling. Nu kan dat alleen via de kranten en daarmee is ook niemand geholpen.
In het kader van medeverantwoordelijk zijn, moet de Kamer ook in het openbaar met de regering spreken over een onderwerp dat mensen direct aangaat, militairen en hun thuisfront. Transparantie is een maatschappelijk belang. Kijk naar de huidige discussie over Eritrea. Wekenlang moeten burgers en betrokkenen, uit de media vernemen dat er wellicht een uitzending op stapel staat. Maar de Kamer wordt niet op de hoogte gesteld. Met het gevolg ook dat, wil de kamer nog invloed uitoefenen, deze discussie dan ook via de media gaat.

Overigens delen we de mening van de Commissie dat het bij het informeren over de beginselbereidheid niet gaat om instemming maar over een voorlopig standpunt. Het moment van instemming moet duidelijk zijn gedefinieerd, na een volledig onderbouwd voorstel van de regering, waarbij in een aparte paragraaf de risicoanalyse is toegevoegd. (overnemen aanbeveling 26). De Commissie heeft terecht geconstateerd dat de risicoanalyse een stiefkindje is. Geen systematisch gebruik, niet altijd gemaakt, niet overal op dezelfde manier gebruikt (bevinding 63). De voorgestelde procedure kan duidelijkheid geven zonder dat het parlement op de stoel van de regering gaat zitten. Als de regering niet te snel toezeggingen doet, hoeft de Kamer niet te vroeg worden geïnformeerd. Dit heeft de regering dus zelf in de hand. Kan de Commissie zich vinden in deze uitleg van haar schema?

Voor wat betreft de overwegingen vindt de CDA-fractie dat de Kamer geïnformeerd zou moeten worden over alle overwegingen die aan het besluit tot deelname ten grondslag liggen. Hierbij zijn met name van belang: een zorgvuldige toepassing van het Toetsingskader, kennisneming van de risicoanalyse alsmede het horen van de militaire top. We vinden het onthutsend om te zien hoe vaak bij besluiten oneigenlijke argumenten hebben meegespeeld (bezuinigingen, persoonlijke voorkeuren, internationale druk of ranglijsten van VN-deelname).

Uit het rapport van de Commissie blijkt dat niet eenduidig wordt omgegaan met de criteria uit het Toetsingskader. De enige keer dat het Toetsingskader conform de bedoeling is toegepast leidde dat tot niet deelname aan een vredesoperatie. In alle andere gevallen is het maar de vraag of en in hoeverre het Toetsingskader een rol gespeeld heeft. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? De Commissie neemt in haar aanbeveling 41 feitelijk de aanbevelingen over die al in 1995 gedaan zijn door de AVV. Heeft de Commissie aanwijzingen gevonden waarom dit advies niet eerder is overgenomen?

De Commissie constateert dat het Toetsingskader nauwelijks integraal wordt gebruikt. De ene keer wordt het wel toegepast door de regering, de andere keer half en soms zelfs helemaal niet. Het lijkt of hier sprake is van selectief winkelen. Het bevat een opsomming van ongelijksoortige aandachtspunten, die door de manier waarop ze zijn geformuleerd, aanleiding geeft tot verschillende interpretaties, volgens bevinding 69 t/m 72. Uiteraard is het Toetsingskader geen mechanische besluitvormingsmachine (kwartje erin, besluit eruit), maar wij delen de aanbeveling dat bij elk besluit van het kabinet, de relevante aandachtspunten worden nagelopen. Kan de Commissie, op basis van aanbeveling 40 tm 42 (onderverdeling in gronden voor deelname, politieke voorwaarden en uitvoeringsmodaliteiten) aangeven hoe zij het Toetsingskader bijgesteld zou willen zien?
Het Toetsingskader moet niet alleen gehanteerd worden bij het besluit tot uitzending maar ook gedurende de uitzending een rol blijven spelen, als het bijvoorbeeld gaat om het besluit tot verlenging van deelname. De Commissie wijst terecht op Mission Creep, en bijvoorbeeld een wijziging of niet langer uitvoerbaar zijn van een mandaat.

Het voorstel tot het horen van militairen (aanbeveling 17) ondersteunen we. Deze moet in het licht van de omschreven medeverantwoordelijkheid worden gezien. Het horen van militairen moet precies omschreven zijn en in overeenstemming zijn met de ministeriele verantwoordelijkheid. Het gaat dan om militair-technische zaken, die zich bevinden op gebied van veiligheid etc. Een tweede doel is dat militaire top zich niet achteraf kan distantiëren van genomen verantwoordelijkheid. We hebben geleerd dat generaals kennelijk ook hun handtekening zetten op oneigenlijke gronden (angst voor budgetten, eigen positie, bij de minister was het kwartje al gevallen). Juist als we willen dat militairen een goede analyse van de militaire haalbaarheid maken, en daar eventueel ook consequenties aan verbinden (desnoods een neeals dat gerechtvaardigd is), kan het zinnig zijn militairen in openbaarheid te horen. De Kamer moet ook niet in discussie treden met die militairen maar het gehoorde betrekken bij het afwegen van het Toetsingskader. Wij willen niet meer geconfronteerd worden met militairen, al dan niet buiten dienst, die achteraf roepen dat ze het wel gezegd hadden maar op het moment suprème de zaak lieten lopen.

Het rapport van de Commissie maakt duidelijk dat in de Kamer fragmentarisch met de vredesoperaties wordt omgaan. Dat moet de Kamer zich aantrekken. Soms wordt minutieus het reilen en zeilen van de operatie door de Kamer gevolgd maar het komt ook voor dat brieven van de regering met besluiten over deelname aan uitzendingen voor kennisgeving worden aangenomen. Soms wordt er terecht gevraagd om een spoedoverleg met de bewindspersonen in een plenair debat, een andere keer kan het maanden duren voordat er een Algemeen Overleg over een bepaalde situatie plaatsvindt. Ook de wijze van informatieverstrekking aan de Kamer verschilt per vredesoperatie, soms gedetailleerd, soms summier. De aanbevelingen ten aanzien van verbetering van deze processen in de Kamer stellen enigszins teleur. Als de Commissie voorstellen doet richting het kabinet om de informatie en coördinatie beter te stroomlijnen dan had het voor de hand gelegen dit ook voor de Kamer te doen. Waarom is dit niet gebeurd?

Kwalijk vinden we het dat niet alle Kamerleden gelijkelijk worden geïnformeerd, coalitiepartijen hebben wat dat betreft een voorsprong. Graag willen we van de Commissie horen wat ze vindt van het feit dat minister-president Kok op 15 april in een brief ontkent dat systematisch een deel van de Kamer wordt ingelicht en een ander deel niet, terwijl op 28 april in het Torentje wordt afgesproken dat de fractievoorzitters drie maal per week een Kosovo-update krijgen. Het antwoord op vraag 106 is ronduit onbevredigend.

Conclusie: het CDA heeft veel waardering voor werk van Commissie Bakker. Met enkele opmerkingen kunnen we ons grotendeels vinden in de conclusies en aanbevelingen. We zullen als Kamer, richting samenleving, in dit debat ook duidelijk moeten maken, hoe wij in de toekomst met vredes-operaties willen omgaan. In openbare verantwoording, met duidelijk gescheiden bevoegdheden maar wel een gezamenlijk verantwoordelijkheid, die vraagt om een goede regeling van informatievoorziening. Dat betekent: consequente besluitvorming aan de hand van het Toetsingskader op alle niveaus met tijdige maar niet te vroegtijdige informatie aan de kamer. Als we draagvlak willen houden voor vredesoperaties, ligt er een grote verantwoordelijkheid voor regering èn Kamer om grote zorgvuldigheid en transparantie te betrachten bij de besluitvorming. We moeten duidelijk maken dat er echt lessen zijn geleerd van het verleden en oneigenlijke argumenten niet langer een rol kunnen spelen in besluiten over uitzendingen.

Kamerlid: Cees van der Knaap

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie