Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Dagboek van een plattelandsarts rond 1900

Datum nieuwsfeit: 11-10-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Erasmus Universiteit Rotterdam

11 oktober 2000

Dagboek van een plattelandsarts rond 1900

Dokter in een pokkendorp

Dr. J.F.Ph. Hers was van 1881 tot 1915 huisarts in Oud-Beijerland, destijds nog een grotendeels geïsoleerde plattelandsgemeenschap in de Hoekse Waard. Wellicht zou hij, zoals de meeste van zijn tijdgenoten voorgoed in de anonimiteit zijn verdwenen, ware het niet dat Johan Hers vanaf de eerste dag van zijn praktijk tot enkele maanden voor zijn dood in 1915 op meer dan vijfenhalf duizend bladzijden een dagboek heeft bijgehouden. Daarin deed hij verslag van de behandeling van difterie-, tyfus- en pokkenlijders, rapporteerde hij nauwgezet over zijn successen en mislukkingen bij bevallingen in de bedstee en beschreef operaties die hij uitvoerde bij de patiënt thuis, op de keukentafel.

Dit uiterst zeldzame relict, het intact en integraal bewaard beroepsjournaal van een plattelandsmedicus, vormde als bron uit eerste hand de basis van het proefschrift Het beroepsjournaal van dr. J.F.Ph. Hers, arts te Oud-Beijerland 1881-1915, waarop P.G.M.G. Perneel op 11 oktober promoveert aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Het beeld van de plattelandsgeneeskunde rond 1900 is tot op heden altijd gebaseerd geweest op secundair bronnenmateriaal, zoals de romanliteratuur en de gepubliceerde memoires van medici-in-ruste. Dankzij het dagboek van Hers en het historische onderzoek van Perneel krijgt dit imago van de dorpsdokter een nieuwe inkleuring.

In de uitoefening van zijn medische praktijk in de besloten en overwegend streng religieuze plattelandsgemeenschap van Oud-Beijerland moest Hers bij herhaling ervaren hoe zijn medisch-wetenschappelijke inzichten botsten met gebrek aan kennis, vooroordelen en religieus geïnspireerde principes van een groot deel van zijn patiënten. Vervoertechnische problemen en gebrekkige communicatiemiddelen zorgden voor complicaties in de vaak uitgestrekte plattelandspraktijk. Telegraaf en telefoon waren rond 1900 nog maar van geringe betekenis voor Johan Hers.

Zijn diagnostiek verbeterde in de loop van de jaren door de introductie van nieuwe of verbeterde instrumenten. Van röntgenstralen als diagnostisch middel werd in de plattelandspraktijk nog maar sporadisch gebruik gemaakt.

Hers was hoofdzakelijk curatief bezig, zijn preventief medisch handelen ging niet verder dan de pokkenvaccinatie. Op therapeutisch gebied waren zijn mogelijkheden nog in grote mate beperkt. Wel werd in loop van de jaren zijn arsenaal geneesmiddelen aangevuld met belangrijke aanwinsten zoals het antidifterieserum, aspirine en het salvarsan in de strijd tegen syfilis. Als plattelandsmedicus beschikte Hers over een relatief uitgebreid chirurgisch en obstetrisch instrumentarium. Nieuwe instrumenten, zoals de cystoscoop kwamen in handen van de specialist en andere, bijvoorbeeld de bloeddrukmeter, bleven voorlopig nog binnen de muren van gespecialiseerde instellingen. Dat naast de 'chirurgie d'urgence' de 'kleine chirurgie' relatief lang tot het domein van de plattelandsmedicus bleef behoren had een persoonsgebonden karakter.

Hers' dagboek, dat in wezen als een verzameling casuïstiek kan worden omschreven, geeft een goed overzicht van de morbiditeit waarmee de medicus in een plattelandsregio rond de eeuwwisseling werd geconfronteerd. Tot de meest frequent voorkomende ziekten die hij in zijn praktijk te zien kreeg behoorden aandoeningen aan de ademhalingsorganen, reumatische aandoeningen en verschillende vormen van huidaandoeningen.

Met een zekere regelmaat zag hij epidemisch verlopende ziekten als malaria, tyfus en difterie. Eenmalig in zijn praktijk was de bijzonder omvangrijke epidemie van pokken in 1883-1884. Nieuw voor hem was de confrontatie met een epidemie van influenza in 1889. Pas in 1904 stelde hij een eerste diagnose van blindedarmontsteking.

Opvallend in zijn verloskundige praktijk is het relatief groot aantal tangverlossingen. Vanaf 1898 zijn voor het eerste in zijn dagboek enkele zeldzame sporen van pre-natale zorg te vinden.

Naast zijn professioneel-medisch bezig zijn legde Hers een bijzondere activiteit aan de dag als sociaal geëngageerd burger. In het verlengde van enkele initiatieven om in de jaren tachtig de ergste materiële nood te lenigen lag in de daarop volgende jaren zijn aandacht voor de onderwijskundige problematiek van zijn tijd en de volksgezondheid in het bijzonder. Juist door deze activiteiten en niet het minst door het jarenlang minutieus bijhouden van zijn beroepsjournaal kan volgens de promovendus Johan Hers moeilijk als de doorsnee plattelandsarts van zijn tijd worden geportretteerd.

Promotor: prof.dr. M.J. van Lieburg , Geschiedenis der geneeskunde

Noot voor de pers:
Promotie woensdag 11 oktober 2000, 15,45 uur
Plaats: Hoboken, collegezaal 7
De handelseditie van dit proefschrift is verschenen bij uitgeverij Erasmus Publishing te Rotterdam.
ISBN 90 5235 149 X.
Info: bij de promovendus, tel. 078 676 3223;
e-mail (p.gperneel@freeler.nl)
of bij de afdeling Interne en Externe Betrekkingen, tel. 010 408 1777; e-mail (ieb@daz.eur.nl)

(INLINE] (INLINE]

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie