Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Tentoonstelling 'Strijd om de ruimte in kaart' UB UvA

Datum nieuwsfeit: 02-11-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten


Strijd om de ruimte in kaart

* Tentoonstellingszaal

* Agenda

* Vorige tentoonstellingen



Van 2 november 2000 tot en met 19 januari 2001

Duitse karikatuurkaart van het strijdtoneel in Europa, 1915 Aan de hand van kaarten en afbeeldingen kunt u in de tentoonstellingszaal van de UB de eeuwige strijd om de ruimte zien vanuit de drie invalshoeken 'stad', 'grondgebied' en 'water'. Oude en nieuwe prenten over diverse gebieden en onderwerpen zijn in de tentoonstelling tegenover elkaar geplaatst.

Door de eeuwen heen hebben mensen met elkaar gestreden om de toegang tot schaarse goederen en om macht over stukken grondgebied met belangrijke kwaliteiten. Nog steeds maakt de strijd om de ruimte zichtbaar dat verschillende groepen vaak tegengestelde belangen hebben. Binnen de grenzen die de natuur stelt, probeert de mens al eeuwenlang de hem toegewezen ruimte zo efficiënt mogelijk in te richten, rekening houdend met steeds veranderende (ook politieke) opvattingen en inzichten.
In oude en nieuwe kaarten worden deze opvattingen en inzichten vaak op indringende wijze in beeld gebracht.

Armoedegetto's en goudkusten
De strijd om de stad wordt tegenwoordig vaak geformuleerd als een opgave om 'tweedeling' tegen te gaan. Daarbij wordt gedoeld op de ruimtelijke scheiding naar etniciteit, samenhangend met de komst van immigranten, die in het bijzonder de (grote) steden als plaats van bestemming kiezen en vaak enigszins afgescheiden van autochtonen komen te wonen.
Maar er wordt ook gedoeld op de sociaal-economische tweedeling, waarin armoedegetto's tegenover goudkusten staan. Tegenstellingen arm en rijk in São Paulo De behoefte aan afzondering is al zichtbaar in de ommuring van de middeleeuwse stad. Deze behoefte is in moderne vorm terug te vinden in de gated communities, compleet met prikkeldraad en particuliere bewaking. Maar afzondering is niet altijd een vrije keuze. In de middeleeuwse steden waren de joden vaak verplicht om in een speciaal daarvoor aangewezen gebied te wonen. De zwarte getto's van de Noord-Amerikaanse steden vormen daarvan een moderne tegenhanger.
Segregatie hangt niet alleen samen met verschillen in ras en huidskleur: ook verschillen in rijkdom en religie geven mensen vaak aanleiding om in gescheiden gebieden te gaan wonen. In dergelijke gevallen leidt de strijd om de ruimte tot opvallende verschillen in het verzorgingsniveau van wijken en buurten, en zelfs in hypotheek- en kredietverlening. De security-map van Baltimore uit 1937 is daarvan een opmerkelijk voorbeeld. Maar ook in latere tijd werden dergelijke kaarten nog gemaakt en gebruikt.
De expositie laat ook de zogenaamde burgerwijkkaarten zien: kaarten van Amsterdamse wijken die voornamelijk in de 18e eeuw werden gemaakt ten dienste van de burgerwacht. Het zijn zeer grootschalige kaarten met perceelsindeling, die ons meer vertellen dan de gebruikelijke stadsplattegronden, met name over de sociale verschillen: grote, dure panden aan de grachtzijde, de eenvoudige woningen, stallen en werkplaatsen in de straten erachter. Er zijn zelfs de brandspuiten en
-emmers op aangegeven.

Karikatuurkaarten
De aanhoudende strijd om het grondgebied blijkt in Europa duidelijk uit de ingrijpende verschuivingen van de politieke grenzen. Het Weens congres van 1815 heeft de grenzen van veel Europese staten voor langere tijd vastgelegd. De Eerste Wereldoorlog leidde tot de val van drie keizerrijken: Duitsland, Oostenrijk en Rusland. De staatkundige onrust die daarvan het gevolg was werd nog versterkt door etnische tegenstellingen, waarvan we nog steeds getuige zijn. De strijd om het territorium is nog wel eens op humoristische en satirische wijze in beeld gebracht, in spotprenten en landkaarten. Een bekende Duitse karikatuurkaart van Europa uit 1915 toont bijvoorbeeld hoe luchtig men in die fase nog naar de oorlog kon kijken. In de jaren na de Eerste Wereldoorlog, toen iedereen doordrongen was geraakt van de gruwelijkheden en zinloosheid van deze oorlog, was dat nauwelijks meer denkbaar.
In Afrika is bij de politieke opdeling van het continent in de 19e eeuw nauwelijks rekening gehouden met etnische structuren en ook daar strijden staten en stammen tot op de dag van vandaag om veiligstelling van hun grondgebied. Zo blijkt uit een kaart van 1850 dat de Europeanen alleen belangstelling hadden voor de Afrikaanse kuststreken, waar zich de cruciale handelsposten bevonden. De grenzen bij het 'verdelen' van dit continent werden haaks op de kustlijn, niets ontziend, het binnenland ingetrokken. Zonder enig respect of kennis van zaken zijn de verschillende etnische groeperingen willekeurig opgedeeld dan wel samengevoegd.

Gebrek of overmaat aan water
Zee zonder water: havenmeester Sergei Lipatovitsj en het wrak van 'De Zwaan' op de droge bedding van het Aralmeer (foto: Dieter Tielemans) Ook de strijd om het water brengt tegengestelde belangen aan het licht. Dat geldt zowel voor droge gebieden, waar water een onmisbare voorwaarde is voor menselijk en dierlijk leven, als voor gebieden waar een overmaat aan water een bedreiging vormt. Waar water een schaars goed is, wordt er gestreden om de toegang tot de waterbronnen. Gebrek aan water wordt veroorzaakt door de toenemende vraag naar drink-, industrie- en irrigatiewater. Dit hangt weer samen met de groei van de wereldbevolking en haar economische ontwikkeling. Gebrek aan water kan ook politieke spanningen geven, zoals in het Midden-Oosten. Het verstoren van wankele hydrologische evenwichten kan ecologisch rampen tot gevolg hebben, zoals de opdroging van het Aralmeer. In ons eigen land hebben we vaker last van te veel dan van te weinig water. Tot ver in de 20e eeuw stonden grote delen regelmatig onder water. De overlast van 1993 en 1995 heeft echter duidelijk gemaakt dat de strijd tegen het water nog niet gewonnen is. Niet alleen dijkverzwaring maar ook ontgronding en natuurontwikkeling spelen een rol bij het beheersen van hoge waterstanden in de rivieren. Kaarten speelden en spelen nog altijd een belangrijke rol bij het waterstaatkundige beheer van de rivieren. Nu worden de bestanden digitaal onderhouden, vroeger was menige herziening op papier nodig om de stand van zaken bij te houden.

Computertoepassingen
De tentoonstelling laat vooral kaarten en afbeeldingen zien. De meest actuele vorm van 'cartografie van de strijd om de ruimte' wordt echter gepresenteerd in de vorm van computertoepassingen en video's. Op basis van eigen keuzen kunnen bezoekers op de computer kaarten samenstellen (en printen) van de verspreiding van etnische groepen in Amsterdam.

Catalogus
Bij de tentoonstelling verschijnt een boeiende catalogus (88 pagina's en o.a. 59 afbeeldingen in kleur).
Verkoopprijs: f 40,- (tijdens de tentoonstelling f 32,50). ISBN-nummer: 906125105 2.



Terug naar boven

Laatste wijzigingen: 20 oktober 2000
Tekst: Jan Werner
Redactie: Monique Kooijmans
Nadere inlichtingen: Mieke Beumer, tentoonstellingscoördinator

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie