Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

'Nieuw wetsvoorstel haalt euthanasie uit het strafrecht'

Datum nieuwsfeit: 21-11-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten

Rubriek : Bio-ethiek
Titel: stroopt u de mouw maar op...
ondertitel: nieuw wetsvoorstel haalt euthanasie uit het strafrecht Door: Jeroen Breekveldt medewerker NoGen/LAB (linkse analyse biopolitiek)

stroopt u de mouw maar op...
Voor het eind van het jaar - waarschijnlijk eind november- vervolgt de Tweede Kamer haar debat over het in 1999 ingediende wetsvoorstel om euthanasie uit het strafrecht te halen. Tevens wil de regering dementen euthanasie toe staan als ze voor hun dementie daartoe een wilsverklaring hebben ondertekend. Dit vergaande wetsvoorstel verbrak de consensus over euthanasie binnen de smaakmakers in Nederland een beetje. Jarenlang was euthanasie een stokpaardje van progressief en ontkerkelijkt Nederland, maar nu klinkt ook uit deze hoek kritiek (1).

Bezorgd over de praktijk
Het nieuwe wetsvoorstel voor regeling van euthanasie haalt 'zorgvuldig toegepaste euthanasie' uit het strafrecht. De euthanasie melden bij de lijkschouwer is een van de voorwaarden. Niet melden geldt als onzorgvuldig en blijft dus strafbaar. Vijf regionale toetsingscommissies beoordelen aangemelde gevallen van euthanasie. De daarin zitting hebbende arts, jurist en ethicus bekijken of de arts terecht en volgens de regels van een zorgvuldigde procedure, een patient gedood heeft. Zo niet, dan kan het Openbaar Ministerie alsnog vervolging instellen. Bij de laatste -geanonimiseerde- telling in 1995 bleek dat artsen slechts 40% van de >medische beslissingen rond het levenseinde= meldden (2). De overheid hoopte dat door het instellen van de toetsingscommissies het percentage meldingen zou stijgen Uit het eerste jaarverslag van de toetsingscommissies blijkt dat het aantal meldingen niet is gestegen. Weinigen vragen zich af hoe het OM niet gemelde euthanasie op het spoor zou moeten komen. Allerlei artsen zeggen het melden te veel rompslomp te vinden. De bekende Amsterdamse huisarts Van Oyen, die voor de camera euthanasie pleegde -te zien in de internationaal opschudding wekkende documentaire Dood op Verzoek - , zei enige jaren terug soms "geen tijd" te hebben voor "dergelijke onzin". (3) De vraag is of het model met toetsingscommissies euthanasie tot een gewone medische handeling maakt - waarin fouten erbijhoren - of dat euthanasie een uitzonderlijke handeling blijft. Prof dr. G.A. den Hartogh, ethicus in een van de vijf toetsingscommissies vindt het een geweldige vooruitgang dat het in Nederland artsen juridisch is toegestaan euthanasie te verrichten, mits ze zich aan de zorgvuldigheidseisen houden. Toch is Den Hartogh ook bezorgd over de praktijk: >Maar nu dit al geruime tijd het geval is en patienten vele duizenden malen per jaar om euthanasie vragen, dreigt het gevaar dat het voor artsen een routine wordt om op dat verzoek in te gaan Als lid van een toetsingscommissie krijg ik nu en dan meldingen onder ogen die deze vrees tot op zekere hoogte voeden=. (4)

Wilsverklaring
Werd euthanasie in 1973 voor het eerst gedoogd als het in de stervensfase werd uitgevoerd, inmiddels is euthanasie, onder voorwaarden, toegestaan op mensen die daarom niet kunnen vragen (mensen in coma, wilsonbekwame geestelijk gehandicapten en pasgeborenen). Sinds 1994, met het zogenaamde Chabot-arrest van de Hoge Raad, wordt euthanasie ook gedoogd bij mensen die psychisch lijden. Het nieuwe wetsvoorstel voor regeling van euthanasie is toepasbaar op nieuwe categorien: kinderen van 1216 jaar zouden euthanasie kunnen krijgen, zo werd door de Raad van State aan het wetsvoorstel toegevoegd, en de geschreven wilsverklaring maakt euthanasie op demente mensen mogelijk. Door sterke reacties uit de maatschappij zag Borst zich gedwongen nog voor de eerste behandeling in de Kamer toe te zeggen deze kinder-euthanasie uit het wetsvoorstel te schrappen. Euthanasie op dementen is zeker zo dubieus. Hoe stelt u zich dat eigenlijk voor, vroeg verpleeghuisarts Bert Keizer in 1995 aan minister Borst, toen zij tegen journalisten had gezegd dat ze euthanasie zou willen als ze dement werd. Keizer, bepaald geen tegenstander van euthanasie en een groot voorstander van versterving, vroeg Borst of hij haar op een goede dag van de gang moest halen, kamertje in, deur dicht en zeggen: U hebt jaren geleden deze wilsverklaring getekend en daar gaan we nu gevolg aan geven. Stroopt u de mouw maar op... Euthanasie bij dementen gaat echt te ver, vindt de Nederlandse Vereniging van Verpleeghuis Artsen (NVVA). De NVVE (Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie) is daarentegen juist sterk voor de erkenning van de wilsverklaring in de nieuwe wet: "ook al is die wilsverklaring twintig jaar oud", aldus NVVE directeur Rob Jonquiere (5). Frank Koerselman, hoogleraar Psychiatrie in Utrecht, vindt de wilsverklaring een onding: Je kunt niet anticiperen op narigheid die je te wachten staat. Je weet nooit hoe je zoiets later beleeft. En wat is vrijwillige euthanasie, als ouderen bang zijn hun kinderen tot last te zijn? Koerselman bepleit dat er meer wordt geinvesteerd in stervensbegeleiding, palliatieve zorg en pijnbestrijding. Dan kan het natuurlijke proces vrijwel altijd zijn beloop hebben en is zo`n dodelijk spuitje echt niet nodig, aldus de Utrechtse hoogleraar (6).

Leven bedreigd
De vrijwillige dood als 'oplossing= kan de draagkracht van de patient, maar ook van de partner, familie, vrienden en de zorgverleners verminderen. Met de mogelijkheid euthanasie te vragen zal de zieke zich meer verantwoordelijk voelen voor het verdriet van hen die met hem meeleven. Zo wordt de beslissing om er dan maar uit te stappen beinvloed door andere motieven dan het lichamelijk lijden van de patient. Psychiater Koerselman betreurt de hele klimaatverandering in de gezondheidszorg: >ik ben bang dat de zorg en liefde waarmee patienten vroeger werden omringd verder worden uitgehold. De motivatie van verpleegkundigen en artsen om mensen erbovenop te helpen wordt ondergraven. Iedereen laat zich meeslepen door de besmettelijkheid van de wanhoop= (7). De dood als oplossing vermindert mogelijk ook de motivatie van het verplegend personeel, zo schreef verpleeghuisarts Veelenturf in de Volkskrant (8). Als gewerkt moet worden met te weinig middelen en menskracht is de motivatie een kwetsbaar goed. Euthanasie wordt veelal in verband gebracht met zelfbeschikkingsrecht en vrije keuze. Het is echter maar de vraag hoe vrij die keuze werkelijk is'.

Vaccinatie tegen vergrijzing?
Journalist Frits van Veen schreef in de Volkskrant (9) over het wetsvoorstel: Door de vergrijzing wordt dementie een groeiend probleem. Om vervolgens te vermelden dat het uitzicht op dementie volgens de NVVE voor veel mensen een reden is om een euthanasieverklaring te tekenen. Daarvan zijn er zeker honderdduizend in omloop. Laten we dit even op ons inwerken. Vergrijzing. Een telkens terugkerend `probleem': of het gaat om de AOW of de gezondheidszorg die onbetaalbaar wordt, of .... (vult u maar wat in). Vergrijzing wordt nu in verband gebracht met het afschrikwekkend geschildere fenomeen dementie en vervolgens komt de NVVE met een oplossing: Vaccinatie tegen dementie. Overdreven! Maar hoe erg? Is het aan de andere kant ook niet een gemis dat in de discussies over vergrijzing en over euthanasie (op een enkele uitzondering na) genegeerd wordt dat de vergrijzing steeds meer als een demografisch probleem te boek staat, wat kan overgaan in het benoemen van >overbevolking=? En dat in de beide discussies maar al te vaak genegeerd wordt dat onproductieve, demente ouderen voor een kapitalistische economie objectief weinig van belang zijn? En daardoor kwetsbaar zijn, dus dat een discussie die vergrijzing, dementie en euthanasie samenbrengt objectief bedreigend is of op z`n minst kan zijn? Verrassend is dan ook het redactioneel commentaar van de Volkskrant over dementie, euthanasie en vergrijzing, op 19-6-1999. De Volkskrant kapittelt psychiater Van Dantzig, die enthousiast was over het gedogen van euthanasie op basis van een wilsverklaring van een 71-jarige man in het beginstadium van dementie. >Het is een beangstigend vooruitzicht, een schatrijk land dat niet genoeg over heeft voor de verzorging van kwetsbare ouderen. Van burgers die dementie >mensonwaardig= vinden en aftakelende bejaarden liever zien verdwijnen. En van bejaarden zelf die hun omgeving niet willen ontrieven en massaal hun wilsverklaring tekenen. Een land kortom, waar alles wordt geweerd wat ziek, lelijk en lastig is=.

makkelijke oplossing bestaat niet
De dramatische situaties waarin mensen om euthanasie vragen zijn zo individueel, dat een wet -die immers voorschrijft hoe alle mensen in een situatie moeten handelen - eigenlijk geen gepaste oplossing kan bieden. Er kunnen situaties zijn dat euthanasie echt de enige mogelijkheid is voor een persoon. Dit zal echter bij hoge uitzondering zijn, zo blijkt ook uit gegevens over palliatieve zorg. Artsen toestaan euthanasie op verzoek te plegen lijkt mensen meer vrijheid en autonomie te geven. Het kan echter in een steeds harder en individueler wordende samenleving uitpakken als een bedreiging voor mensen die zich doodziek, zwaar depressief of alleen op de wereld voelen. Als euthanasie normaal wordt en een van de medische handelingen, zal de vanzelfsprekendheid afnemen om te blijven zoeken naar een behandeling om uit de dramatische situatie - die leidde tot de vraag om euthanasie- te geraken. Het gevaar is reeel dat lichtzinniger omgesprongen zal worden met mensenlevens, met name van onproductieve mensen of lastige patienten. Zonder strafbaarheid van euthanasie valt een extra bedenking weg bij de arts: Ben ik bereid desnoods gevangenisstraf te ondergaan om deze patient te helpen? De arts hoeft zonder strafbaarheid van euthanasie alleen te denken: De patient heeft er zelf om gevraagd. Ook de 900 gevallen per jaar waarin levensbeeindigend wordt gehandeld zonder dat de geeuthanaseerde erom gevraagd heeft (10), - bijvoorbeeld geestelijk gehandicapten (11) of mensen in coma waarover anderen besluiten dat behandeling geen zin heeft -, geven te denken over het uit het strafrecht halen van euthanasie. Een makkelijke oplossing is er niet. Echter, werken aan veel betere toegankelijkheid van palliatieve en psychische zorg, pijnbestrijding (12) en verbetering van verpleeghuis- en thuiszorg als concrete maatregelen en het tegengaan van vervreemding en werken aan een gevoeligere opstelling bij artsen tegenover gevoelens van 'uitzichtloos lijden' bij patienten zouden het euthanasiasme in Nederland kunnen remmen.

Jeroen Breekveldt, medewerker NoGen

(1) Trouw 23 -11-1999, 'GroenLinks worstelt met euthanasie' (2) Sdu uitgevers, 1996, 'Euthanasie en andere medische beslissingen rond het levenseinde' (3) Zembla, 1997
(4) Medisch Contact van 27-8-1999, 'Doodmaken is niet gewoon' (5) Trouw, 15-7-2000
(6) Volkskrant 10-8-1999, 'wilsverklaring bij dementie wekt verwarring' (7) zie 6
(8) Volkskrant 28-8-1999, 'Euthanasiewet drukt op patient' (9) zie 6
(10) zie 2
(11) Volkskrant 22-2-1997, 'Arts speelt rol bij dood helft zwakzinnigen' (12) GeldersDagblad 23-11-1999, 'Pijnbestrijding zou vraag om euthanasie verminderen' (13)

In het NoGen Archief zitten, naast enkele opnames van radio & TV, circa duizend artikelen uit dag- vak- en opiniebladen over het euthanasiedebat in Nederland.

=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=+=

AUTONOOM POLITIEK INFOCENTRUM

Burgtstraat 3
NL-6701 DA Wageningen
(infocent@wnet.bos.nl)
Giro 3464211
tel: 0317- 423 588
fax 0317- 450144

Autonoom Politiek Infocentrum is een kantoorruimte voor organisaties die achtergronden van politieke besluitvorming belichten. Het Infocentrum is gespecialiseerd in problematiek rond
* medische biotechnologie (NoGen en Werkgroep Xenotransplantatie Vraagstukken)
* Inheemse volken (documentatiecentrum De Ekster en De Olifant)
* illegaal verklaarde vluchtelingen (Vluchteling Onder Dak)
en verzet tegen vrijhandel.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie