Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

De Euro-top in Nice en de bestrijding van racisme

Datum nieuwsfeit: 12-12-2000
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Anti Racisme Informatie Centrum

Nieuws

De Euro-top in Nice en de bestrijding van racisme

Van 7 toen met 9 december werd in het Franse Nice de Europese Raad gehouden. Op deze topontmoeting van de Europese regeringsleiders is met een plechtige proclamatie het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie aangenomen. Het LBR plaatst een aantal kanttekeningen bij het Handvest en zegt dat het, ondanks de fraaie woorden, niet bijdraagt aan de bestrijding van racisme in Europa. Lees hier verder.

Bescherming van grondrechten in Europa
Ontwerp Handvest grondrechten verschaft non-discriminatie een wankele basis

Dick Houtzager

Voor de uitbreiding van de Europese Unie bestaat behoefte aan een catalogus van grondrechten. De gemeenschappelijke waarden van een verenigd Europa moeten hierin weerspiegeld worden. De lidstaten discussiëren over de vraag of het Handvest van de Grondrechten bindende kracht moet krijgen of alleen een plechtige verklaring moet zijn. De tekst van het ontwerp-Handvest bezorgt de strijd tegen discriminatie in ieder geval geen sterke basis, betoogt Dick Houtzager.

Behoefte aan grondrechtenbescherming
De uitbreiding van de Europese Unie met nieuwe lidstaten gaat gepaard met veranderingen van de politieke en institutionele structuur. In de discussie die daarover binnen de Unie plaatsgevonden heeft, is geroepen om een grondwet voor de Unie. Een set grondrechten zou de uitdrukking moeten zijn van gemeenschappelijke Europese waarden. Door die waarden te onderschrijven, kunnen toekomstige lidstaten aanschuiven en meedoen.
Als aanloop naar een grondwet voor de Europese Unie hebben de lidstaten gekozen voor datgene wat de Nederlandse Grondwet in het eerste hoofdstuk regelt: de bescherming van de grondrechten. Hiervoor is een Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie ontworpen. De grondrechten van één groep komen er nogal bekaaid vanaf: onderdanen van niet-Europese landen. Daarnaast valt er het nodige af te dingen op de non-discriminatiebepaling in de ontwerptekst. Of de bestrijding van discriminatie daarom gebaat is bij dit Handvest, valt te betwijfelen.

Bindende kracht of niet
Sinds december 1999 heeft een commissie van wijze vrouwen en mannen uit de lidstaten gewerkt aan de tekst van het Handvest voor de Grondrechten van de Europese Unie. De commissie, officieel Conventie genoemd, bestond uit 62 leden, gerecruteerd uit de nationale regeringen en parlementen en uit het Europees parlement. In september 2000 bracht de Conventie de ontwerptekst naar buiten. In de preambule van het ontwerp is de achtergrond voor het Handvest beschreven. De waardigheid van de menselijke persoon, vrijheid, gelijkheid en solidariteit vormen de grondvesten voor een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid. Naar verwachting wordt onder het voorzitterschap van Frankrijk in december 2000 in Nice een akkoord over de tekst bereikt. Een van de belangrijkste onderwerpen die daar besproken wordt is de verbindendheid van het Handvest. Krijgt het Handvest bindende kracht en groeit het zo uit tot een grondwet voor de Unie, of wordt het een principeverklaring, die alleen de intentie voor een grondrechtenbescherming uitspreekt? Aan een plechtige verklaring lijkt de Unie niet veel te hebben, om de kans te vermijden dat zon niet-bindende verklaring schouderophalend ter kennisname wordt aanvaard. Toch bestaat veel bezwaar tegen het bindend verklaren van het Handvest, met name omdat over de handhaving veel onduidelijkheid bestaat.

Handvest en mensenrechtenverdrag
Een andere discussie is ook van wezenlijke aard. Grondrechten zijn op Europees niveau al geregeld in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM). Alle huidige en alle toekomstige lidstaten van de Unie zijn ondertekenaars van dat verdrag. Daarnaast heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg in zijn jurisprudentie een heldere uitleg van het EVRM neergezet. Het ligt daarom voor de hand dat de Europese Unie ook lid wordt van het EVRM. Daar zijn juridische bezwaren tegen, waaronder het feit dat het EVRM niet openstaat voor verbanden van staten. Verandering van het Verdrag, waarbij de Unie ook ondertekenaar kan worden, is echter geen onoverkomelijk obstakel. Desondanks was er onder de grote lidstaten een voorkeur voor het opstellen van een eigen Handvest. Daarmee is een mogelijke tegenstelling in huis gehaald tussen het Europese Hof van Justitie in Luxemburg, dat rechtsmacht heeft over datgene wat in de Unie gebeurt, en het mensenrechtenhof in Straatsburg. Het Hof in Luxemburg zal na de aanvaarding van een bindend Handvest uitleg geven aan de bepalingen ervan. Hoewel de tekst van veel artikelen in het Handvest gelijk is aan de tekst van het EVRM, kan de Luxemburgse rechter toch een andere interpretatie geven aan een bepaling dan de Straatsburgse rechter aan een soortgelijke bepaling in het EVRM. Daar is, behalve een schare juristen, niemand mee gebaat.
Ook de Raad van State valt over de reikwijdte van het Handvest en de verhouding met andere mensenrechtenverdragen. Hij adviseert het kabinet dan ook om het Handvest geen bindende kracht te geven. Om de verhouding met het EVRM te regelen, is een horizontale bepaling opgenomen in het Handvest. De bepaling stelt dat de rechten die corresponderen met die in het EVRM, dezelfde inhoud en reikwijdte hebben als in dat verdrag, tenzij het Handvest een betere bescherming biedt. Volgens de Raad van State kan zelfs het opnemen in het Handvest van deze horizontale bepaling niet voorkomen dat de rechtspraak van de beide Europese hoven geleidelijk uiteen zal lopen.

Klassieke, politieke en sociale rechten
In het Handvest zijn niet alleen de klassieke grondrechten, die ook in het EVRM geregeld zijn, terechtgekomen. Ook politieke en sociale grondrechten zijn opgenomen in het ontwerp. De klassieke rechten, zoals onder meer het recht op waardigheid en integriteit, op de bescherming van de privacy, de vrijheid van gedachte en van vereniging, de vrijheid van meningsuiting en het recht op eigendom zijn alle opgenomen in het eerste hoofdstuk van het ontwerp-Handvest. Ook het gelijkheidsbeginsel is uitgewerkt, waaronder de rechten van het kind, de eerbiediging van culturele en religieuze verscheidenheid. Het verbod op discriminatie is uitgewerkt in twee artikelen. In artikel 21 wordt elke discriminatie op grond van geslacht, ras, kleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, handicap, leeftijd of seksuele voorkeur verboden. Discriminatie naar nationaliteit is alleen verboden binnen de werkingssfeer van het Europees verdrag. Wat dit betekent voor de positie van onderdanen van derde landen, komt verderop aan de orde. De waarborg voor de gelijkheid tussen mannen en vrouwen komt in een apart artikel aan de orde, evenals de integratie van gehandicapten.
Een apart hoofdstuk wordt gewijd aan de solidariteit, waarin de rechten van werknemers, de milieubescherming en de bescherming van de consumenten aan de orde komen. Politieke rechten, waarbij aan burgers van de Unie het kiesrecht in gemeenteraads- en Europese verkiezingen wordt toegekend, krijgen een aparte plaats, evenals het recht op de toegang tot een onpartijdig gerecht.

Onvoldoende bescherming tegen discriminatie
In een flink aantal artikelen krijgen burgers van EU-lidstaten rechten toebedeeld, die niet toekomen aan de zogenaamde derdelanders, onderdanen van staten die niet tot de Unie behoren. EU-burgers worden beter beschermd op het terrein van het uitoefenen van een beroep dan derdelanders en ze hebben meer rechten op het terrein van de sociale zekerheid. Derdelanders hebben niet het recht om te stemmen voor het Europees Parlement en de gemeenteraden, ze vallen niet onder het vrije verkeer van werknemers en kunnen geen beroep doen op de Europese Ombudsman. Dit onderscheid tussen verschillende bewoners van de Unie is verklaarbaar, omdat onderscheid op grond van nationaliteit ten aanzien van onderdanen van derde landen toegelaten is. Of dit vanuit het beginsel van non-discriminatie wenselijk is, is een andere zaak. Voor bijvoorbeeld een Turkse die geruime tijd in Nederland woont en hier ingeburgerd is, zal het moeilijk te begrijpen zijn dat zij minder rechten heeft dan een Spanjaard, die zodra hij zich in ons land gevestigd heeft, rechten op sociale zekerheid heeft, mag stemmen en andere gelijke rechten als Nederlanders heeft. Het ligt daarom voor de hand om derdelanders, die vijf jaar legaal in een lidstaat hebben verbleven, gelijke rechten te geven als burgers van de Unie. Het verlenen van gelijke rechten aan derdelanders geeft bovendien uitdrukking aan de verantwoordelijkheid die de Unie op zich heeft genomen om discriminatie te bestrijden.

In de ontwerptekst is een algemeen verbod op discriminatie vastgelegd. Daarnaast wordt, in een apart artikel, de gelijkheid van mannen en vrouwen gewaarborgd. In dit artikel is ook bepaald dat het beginsel van gelijkheid van mannen en vrouwen niet in de weg staat aan het voeren van voorkeursbeleid. Hiermee is uitdrukking gegeven aan bepalingen in het EG-Verdrag en aan de door het Europese Hof van Justitie ontwikkelde jurisprudentie. Het wekt echter bevreemding, dat een dergelijke bepaling niet is opgenomen onder het eerdergenoemde algemene non-discriminatieartikel. In de onlangs aangenomen EU-Richtlijn 2000/43/EG inzake ras en etniciteit en in de kaderrichtlijn inzake werkgelegenheid en beroep is het voeren van voorkeursbeleid toegelaten. Niet in te zien valt waarom in het ontwerp-Handvest nu onderscheid wordt gemaakt tussen de discriminatiegrond sekse en andere gronden. Het lijkt er nu op dat wat met de ene hand gegeven is, door de andere hand weer ontkracht wordt.
Ondanks de fraaie woorden in de preambule lijkt het er niet op dat het Handvest bijdraagt aan de bestrijding van discriminatie.

Dit artikel verscheen eerder in Zebra Magazine

Andere links:
Europa interactief
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie