Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

PvdA over de toekomst van de mantelzorg

Datum nieuwsfeit: 13-03-2001
Vindplaats van dit bericht
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Partij van de Arbeid

De toekomst van de mantelzorg, een handvest 12 maart 2001 PvdA

Inleiding

Iedereen kent in zijn omgeving dochters, schoondochters, zonen, buren, partners en ook kinderen die voor hun naasten zorgen, maar we horen ze niet. Het gaat om bijna anderhalf miljoen mensen (!) die mantelzorg aan hulpbehoevende verwanten, geliefden of vrienden geven, bij ziekte, handicap of hoge ouderdom. Het verschil met vrijwilligerswerk is dat mantelzorg nooit ophoudt en niet in georganiseerd verband wordt gegeven. Mantelzorgers zorgen voor hun naasten uit liefde, plichtsgevoel of vanzelfsprekendheid. Zij zijn niet georganiseerd en werken hard zonder afgesproken "arbeidstijden" en salaris. Maar zij overtreffen het aantal professionele thuiszorgers met een factor 4 à 5! Anders gezegd: 80% van de zorg in de thuissituatie wordt door mantelzorgers verricht, tegen 20% door de formele zorg.

Soms bestaat de hulp die mantelzorgers geven uit incidentele en niet-intensieve zorg, zoals boodschappen doen. Deze zorg kunnen mensen doorgaans zonder problemen inpassen in hun maatschappelijk leven. Een derde deel van de mantelzorgers is echter langdurig én intensief bezig met de verzorging van een ander, zoals partners van dementerenden of ouders van een gehandicapt kind. Ze geven deze hulp vaak in de beslotenheid van vier muren, weliswaar officieel op vrijwillige basis, maar wel min of meer gedwongen door plichtsgevoel, door het beleid om patiënten zo snel mogelijk weer naar huis te sturen en onder druk van gebrek aan professionele zorg.

De groep mantelzorgers bestond lange tijd voor het overgrote deel uit vrouwen tussen de 50 en 65 jaar. Deze groep vrouwen neemt nog steeds het leeuwendeel van de mantelzorg voor haar rekening, maar ondertussen zijn er ook meer mannen en jongere vrouwen tussen de 35 en 50 jaar die zorg verlenen. Zij verzorgen gemiddeld acht uur per week. De meeste van hen behoren tot de lagere inkomensgroepen. Het merendeel van hen heeft geen of een kleine deeltijdbaan. Niet-werkenden en werkenden met een kleine deeltijdbaan besteden drie keer zo veel tijd aan mantelzorg dan andere werkenden.

De beschikbaarheid en bereidheid van de traditionele "zorgers" neemt af omdat steeds meer vrouwen de arbeidsmarkt betreden of meer uren gaan werken, terwijl mannen en jongeren de zorg niet in dezelfde mate overnemen. Bovendien wonen familieleden verder uit elkaar dan voorheen en nemen sociale netwerken in omvang af. De kring wordt dus kleiner. Tegelijkertijd neemt de zorgvraag de komende twintig jaar toe als gevolg van de vergrijzing van de bevolking en de groeiende groep alleenstaanden. Ook het aantal gehandicapten, chronisch zieken en psychiatrische patiënten groeit. De zorgbehoefte zal dus sterk toenemen, terwijl het aanbod van mantelzorg afneemt. Hierdoor dreigt een `zorgvacuüm' te ontstaan.

Er doen zich nu al knelpunten in de mantelzorg voor. Veel mantelzorgers ervaren hun taak als bijzonder zwaar terwijl ze weinig ondersteuning krijgen. Ze geven 24-uurs zorg en hebben nooit vrij. Door de tekorten in de professionele (thuis)zorg drukken de lasten sterk op de schouders van de slinkende groep mantelzorgers. Dat maakt de zorg nog zwaarder en minder aantrekkelijk. De helft van de mantelzorgers kampt zelf met gezondheidsproblemen. Het is tekenend dat de helft van de opnames in een verpleeghuis minder verband houdt met de slechte conditie van de zorgvrager, dan met de uitputting van de mantelzorger. Tot nu toe is de mantelzorg in uren nog niet gedaald, maar wel in aantal personen dat de zorg verricht. Met andere woorden: steeds minder mantelzorgers maken meer uren per persoon en compenseren zo de dalende deelnamecijfers.

De knelpunten nu zullen alleen maar groter worden. Rond 2020 zijn de babyboomers hoogbejaard en zullen veel (informele) zorg nodig hebben. Het potentieel aan mantelzorgers zal verder afnemen. Gerekend vanaf 1975 leidt dat in 2020 tot een halvering van het aantal beschikbare uren mantelzorg per oudere. Volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) zal het tekort aan informele zorg in 2020 oplopen tot 7,3 miljoen uren per week.(1)

Als we nu niets ondernemen hebben we straks geen mantelzorg meer. Terwijl de behoefte dan juist extra groot is.

Het kan ook anders. Mantelzorg - naast professionele zorg - is waardevol en verdient waardering en ondersteuning. Dat moeten we faciliteren. Als we nu maatregelen nemen, kunnen ook over twintig jaar mensen voor elkaar blijven zorgen. Een stijgende arbeidsparticipatie op zich hoeft niet automatisch te leiden tot afname van mantelzorg. De WRR concludeert dat de bereidheid tot het verlenen van mantelzorg groot blijft onder werkenden, zolang het niet conflicteert met betaalde arbeid. Bereidheid ontstaat als mantelzorg een vrijwillige activiteit is, naast het werk, die ruimte laat voor andere activiteiten. Dat betekent dat het gezondheidszorgbeleid en het arbeidsmarktbeleid beter op elkaar afgestemd moeten worden. De gezondheidszorg moet zorgen voor voldoende professionele zorg en een goede, effectieve ondersteuningsstructuur. Het arbeidsmarktbeleid moet erop gericht zijn gelegenheid te scheppen om arbeid en zorg te combineren, voor vrouwen én mannen.

Hoe het anders kan: een handvest voor mantelzorgers De PvdA vindt dat mantelzorgers waardevol en onmisbaar zijn. Zij geven vorm aan het sociale cement van de samenleving. Hun zorg kan nooit door professionele organisaties worden overgenomen. Maar de vrijwillige solidariteit van mantelzorgers dient wel te worden ondersteund door geïnstitutionaliseerde solidariteit. Dat moet tot uitdrukking komen in de professionele zorg: de aanwezigheid van goede professionele zorg is een voorwaarde om het vrijwillige karakter van mantelzorg te behouden. Die solidariteit moet ook tot uitdrukking komen in het arbeidsbestel: de PvdA streeft een ontspannen arbeidsbestel na, waar arbeidsparticipatie goed te combineren is met onbetaalde activiteiten en maatschappelijke verantwoordelijkheden, zoals mantelzorg. Daarbij gelden de volgende uitgangspunten:


*Mantelzorg is maatschappelijk van grote waarde en verdient het zichtbaar gemaakt en ondersteund te worden. Niet via professionalisering maar via gerichte facilitering.
*Mantelzorg is een vrije keuze. Niemand kan gedwongen worden mantelzorg te verlenen. Te vaak is dat nu nog het geval en ervaren mantelzorgers morele of maatschappelijke druk.
*Professionele zorg en mantelzorg moeten elkaar aanvullen en zijn geen vervanging voor elkaar.

*Mantelzorg moet te combineren zijn met betaalde arbeid. Door gebrek aan voorzieningen zien veel mantelzorgers zich thans genoodzaakt hun baan op te zeggen.
Deze uitgangspunten zijn niet terug te vinden in het huidige beleid. Daarom komt de PvdA met een plan komt waarin voorstellen worden gedaan om de positie van mantelzorgers te verbeteren en hen te ondersteunen. Met deze voorstellen wil de PvdA bereiken dat er voor nu en de toekomst voldoende mensen bereid zijn en de gelegenheid krijgen om mantelzorg te verlenen. Bovendien willen we bereiken dat mantelzorgers de erkenning en aandacht krijgen die ze verdienen.
Voor mantelzorgers moet duidelijk zijn wat zij kunnen verwachten van verzekeraars, thuiszorg, werkgevers, arbeidsbureaus en van de overheid. Zij moeten weten wat hun rechten zijn en op welke ondersteuning ze kunnen rekenen. In Ierland en het Verenigd Koninkrijk zijn de rechten van mantelzorgers vastgelegd in respectievelijk de Carers Charter en de Carers Act. Zo ver zijn we hier nog niet. Wij stellen voor om te komen tot een Handvest voor Mantelzorgers. Daarin moeten de volgende punten worden vastgelegd. 1.Mantelzorg moet vrijwillig zijn
De PvdA is van mening dat mantelzorg een vrije keuze is en aanvullend moet zijn op professionele, betaalde zorg. Mantelzorg moet altijd op vrijwillige basis worden gegeven, zonder morele of maatschappelijke druk. Dit betekent dat er voldoende professionele, betaalde zorg beschikbaar moet zijn. Uitbreiding van de professionele zorg om de druk op mantelzorgers weg te nemen en tekorten aan informele zorg in de toekomst op te vangen, is noodzakelijk.
Eigen verantwoordelijkheid van gezinsleden(2) om elkaar te helpen mag meegewogen worden bij de indicatiestelling, maar de maatschappelijke participatie van gezinsleden mag nooit in het gedrang komen. Via verduidelijking van het protocol dat gebruikt wordt bij de indicatiestelling, en dus de toegang tot professionele zorg regelt, moet voorkomen worden dat mantelzorg wordt afgedwongen. Mantelzorgers moeten goed worden voorgelicht over hun rechten op dit punt. Verder moet er goede controle komen op de naleving van het protocol door de indicatiestellers. 2.Uitbreiding van betaalde verlofvoorzieningen voor mantelzorgers De PvdA wil de zorgkring bij het kortdurend betaald zorgverlof uitbreiden. Niet alleen de (mantel)zorg voor partners en inwonende kinderen horen eronder, maar ook die voor ouders bijvoorbeeld. Verder wil de PvdA dat de regering vaart zet achter het ontwerpen van een regeling voor langdurig betaald verlof voor ernstige en langdurige situaties. Natuurlijk moet het daarbij ook kunnen gaan om deeltijdverlof. Dit verlof moet gebaseerd zijn op de solidariteitsgedachte en op een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid, werkgevers en werknemers. Het zal enige tijd duren voordat zo'n nieuwe wet in werking treedt. Voor nu wil de PvdA daarom de Wet financiering loopbaanonderbreking aanpassen. De PvdA vindt dat in geval van verlof voor verzorging van een ernstig ziek gezins- of familielid voor de eerste drie maanden van het verlof de vervangingseis moet vervallen, net als bij het palliatief verlof..
3.Uitbreiding mogelijkheden voor mantelzorgers met een uitkering en van het persoonsgebonden budget
Het persoonsgebonden budget (PGB) biedt de mogelijkheid voor de patiënt om zelf zorg in te kopen en zo hun mantelzorger te gaan betalen voor zorg die anders door een professional gedaan zou worden. Deze mogelijkheid, die ook voor de partner van de patiënten geldt, is nauwelijks bekend. De PvdA wil een wettelijke verankering van het PGB. Bovendien moet actief voorlichting worden gegeven aan mantelzorgers over de mogelijkheden van het PGB. De PvdA vindt dat het verrichten van mantelzorgtaken een serieus argument is om uitkeringsgerechtigde mantelzorgers een (tijdelijke en gedeeltelijke) vrijstelling van de sollicitatieplicht te verlenen. In de praktijk blijkt dat niet altijd het geval. Daarom willen we dat er een circulaire uitgaat van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid waarin duidelijk en helder wordt aangegeven wat de algemene uitvoeringsregels zijn in het geval van mantelzorg. Wanneer uitkeringsgerechtigde mantelzorgers kleine kinderen hebben, moeten ze in aanmerking kunnen komen voor kinderopvang. Dat ontlast de mantelzorger.
4.Regionale ondersteuningscentra voor mantelzorgers Om de draag- en veerkracht van de mantelzorgers te vergroten vindt de PvdA de beschikbaarheid van samenhangende ondersteunende activiteiten noodzakelijk. De PvdA vindt dat er meer en toegankelijke regionale centra moeten komen voor informele zorg die samen met de professionele zorg zorgen voor een passend aanbod. Naast regionale centra moet er een landelijk expertisecentrum mantelzorgondersteuning komen. Het landelijk centrum kan onder meer dienen voor onderzoeken, projecten en als vindplaats voor kennis, expertise en informatie. 5.Uitbreiden van vormen van respijtzorg
Respijtzorg is nodig om de mantelzorgers tijdelijk te ontlasten en hen de mogelijkheid te geven een eigen leven te leiden. Het kan gaan om respijtzorg buitenshuis én thuis. Zorg op maat is hier essentieel, dus vindt de PvdA dat er een breed en gevarieerd aanbod moet komen van respijtzorg.
Mantelzorgondersteuning, inclusief respijtvoorzieningen, moeten als product worden erkend van de professionele zorgaanbieders, waarover met de verzekeraars afspraken worden gemaakt en waar een budget tegenover staat. Dit aanbod dient eveneens toegankelijk te worden gemaakt voor mantelzorgers die steun geven aan mensen die geen professionele hulp ontvangen.
6.Uitbreiden vergoedingsmogelijkheden mantelzorgers en gratis coaching
Mantelzorgers hebben recht op een goede onkostenvergoeding voor bijvoorbeeld reis- en telefoonkosten, die zij maken bij het verlenen van zorg. Momenteel hebben mantelzorgers slechts een beperkt aantal mogelijkheden. Zo is er bijvoorbeeld wel in bepaalde gevallen de mogelijkheid om reiskosten af te trekken, maar de drempel ligt hoog. Daarom wil de PvdA dat er gewerkt wordt aan een systeem waarbij onkostenvergoedingen worden uitgebreid en goed toegankelijk worden voor alle mantelzorgers. De eigen bijdrage voor de mantelzorgers die begeleiding en coaching ontvangen van de professionele thuiszorgorganisatie dient afgeschaft te worden. De eigen bijdrage werpt een hoge drempel op voor het vragen van deze ondersteuning en wordt als zeer onrechtvaardig ervaren.
7. Stem in besluitvorming
De gesubsidieerde landelijke organisaties voor belangenbehartiging moeten structureel van voldoende middelen worden voorzien. De medezeggenschap van deze organisaties moet worden versterkt door ze tot partij te maken bij de totstandkoming van de meerjarenafspraken verpleging en verzorging, alsmede door mantelzorg als onderwerp aan de meerjarenafspraken toe te voegen. Ook op regionaal niveau moet de inspraak van mantelzorgers bij de planning van de zorg worden versterkt.
2Allochtone mantelzorgers en jonge mantelzorgers De toegankelijkheid van zorginstellingen voor allochtone cliënten/patiënten laat doorgaans veel te wensen over. We bepleiten daarom projecten voor allochtone mantelzorgers waarbij materiële en emotionele ondersteuning centraal staan. Binnen de regionale steunpunten moet meer aandacht komen voor de behoefte van allochtone mantelzorgers, o.a. via betere voorlichting in eigen taal en via eigen mediakanalen. Ook de toegankelijkheid voor jonge mantelzorgers moet worden verbeterd. Soms raken kinderen die de zorg voor (een van hun) ouders op zich nemen zowel fysiek als emotioneel zwaar belast. Meer kennis is nodig om te kijken hoe deze groep het best ondersteund kan worden. 3Erkenning van ervaringen van mantelzorgers Mantelzorgers doen tijdens hun zorgtaken kennis en ervaring op. Daarnaast volgen ze vaak nog cursussen. Deze competenties mogen niet verloren gaan en moeten meetellen bij hun werkervaring. Dit kan dan bijdragen tot beter maatwerk in werk en scholing. De regering richt een evc-kenniscentrum op om beleid over eerder verworven competenties te ontwikkelen op het niveau van branches en sectoren. Het is van belang dat (onbetaalde) zorgtaken daarin een erkende plaats krijgen. In de kinderopvang wordt op dit moment al zo'n systeem ontwikkeld. De PvdA wil dat voor mantelzorgers ook zo'n systeem wordt geïntroduceerd. Dat kan ertoe bijdragen dat mantelzorgers gemakkelijker een baan vinden en de tekorten aan beroepskrachten in de gezondheidszorg helpen op te lossen. Den Haag, 12 maart 2001
Partij van de Arbeid Tweede-Kamerfractie
Khadija Arib en Jet Bussemaker

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie