Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Parlementaire brief stand van zaken in Balkan

Datum nieuwsfeit: 14-03-2001
Bron: Ministerie van Buitenlandse Zaken
Zoek soortgelijke berichten
Ministerie van Buitenlandse Zaken

www.minbuza.nl/content.asp?Key=411329



Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Ministerie van Buitenlandse Zaken Directie Europa Taakgroep Zuid-Oost Europa Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag

Datum 14 maart 2001 Auteur Dr. N.V. Both

Kenmerk DEU-116/01 Telefoon (0)70-348 5749

Blad /6 Fax (0)70-348 5329

Bijlage(n) E-mail (Deu@minbuza.nl)

Betreft Balkan: stand van zaken

Zeer geachte voorzitter,

Met het oog op het Algemeen Overleg met de Vaste Kamercommissies voor Buitenlandse Zaken en Defensie op 15 maart aanstaande, ontvangt u hierbij mede namens de Minister van Defensie een overzicht van de recente ontwikkelingen in Zuid-Servië, Macedonië, Kosovo en Bosnië-Herzegovina.

Zuid-Servië

Op 12 maart ondertekenden de FRJ/Servië en het bevrijdingsleger voor Presevo, Medvedja en Bujanovac (UCPMB) identieke
wapenstilstandovereenkomsten onder toezicht van de Nederlander Pieter Feith, persoonlijk vertegenwoordiger van de SG NAVO. Beide partijen hebben zich door de ondertekening akkoord verklaard met een wapenstilstand in en rondom (lees: inclusief de gehele Presevo-vallei) de Ground Safety Zone (GSZ), de 5 kilometer brede bufferzone rondom Kosovo. Hieraan ten grondslag ligt het plan-Covic en een aantal vertrouwenwekkende maatregelen die door Belgrado zijn aangekondigd en deels reeds zijn uitgevoerd. Het plan-Covic voorziet in het herstel van vertrouwen van de lokale etnisch Albanese bevolking in het Servische bestuur door middel van grotere politieke verantwoordelijkheid en verbeterde economische integratie. Tevens heeft Belgrado zich bereid verklaard tot een wapenstilstand met etnisch Albanese rebellen, de zware wapens uit het gebied rond Bujanovac teruggetrokken en gecompromitteerde commandanten van het Pristina Corps, dat in 1999 verantwoordelijk was voor de etnische zuiveringen in Kosovo, vervangen. Daarnaast heeft Belgrado beloofd om voor eind maart de resterende Kosovo-Albanese politieke gevangenen vrij te laten. Inmiddels zijn reeds gevangenen vrijgelaten op basis van een nieuwe amnestiewet die ook Servische dienstweigeraars ontslaat van rechtsvervolging.

De NAVO heeft bij de totstandkoming van de wapenstilstand een belangrijke en succesvolle faciliterende rol gespeeld. Binnen het NAVO-bondgenootschap bestaat overeenstemming over de uiteindelijke geleidelijke uitfasering van de GSZ, mits de omstandigheden zulks toelaten.

Over de geleidelijke gefaseerde opheffing van de GSZ werd binnen de NAVO op 7 maart overeenstemming bereikt. De openstelling van de GSZ voor VJ en MUP betreft in eerste instantie alleen de oostelijke sector grenzend aan Macedonië. De eventuele toekomstige toegang tot andere sectoren blijft afhankelijk van besluiten van de Noord-Atlantische Raad (NAR). Bovendien behoudt de commandant van KFOR zijn bevoegdheid om het Joegoslavische leger en de Servische militaire politie (VJ/MUP) de toegang (alsnog) te ontzeggen. De eerste VJ/MUP-eenheden zijn inmiddels de GSZ binnengetrokken. Voor paramilitaire eenheden die niet onder het commando van VJ en MUP vallen blijft de toegang tot de GSZ verboden.

De Europese Unie heeft zich bereid verklaard bij de verdere zoektocht naar een structurele oplossing van de kwestie Zuid-Servië een faciliterende rol te spelen en de dialoog tussen Serviërs en Albanezen te bevorderen. Inmiddels is besloten de aanwezigheid van de EU-Monitormissie (EUMM) uit te breiden tot ongeveer 30 personen. Vanaf 15 maart bevindt zich in het Presevo-gebied een Nederlandse militaire waarnemer voor de EUMM. Een verdere uitbreiding tot 50 personen vormt thans in EU-verband onderwerp van bespreking.

Commissaris Patten heeft aangekondigd de humanitaire hulp van de Europese Commissie voor de regio Zuid-Servië te verdubbelen tot bijna 2 miljoen euro. Hij is ook voornemens om uit het Balkanprogramma CARDS substantieel te putten ten behoeve van economische ontwikkeling en politiesamenwerking in de regio. Nederland financiert via Ambassade Belgrado een kleinschalig democratiseringsproject in het dorp Bujanovac. Overigens leverde Nederland in de FRJ in 2000 en 2001 een forse humanitaire hulpinspanning van tot nog toe 50 miljoen gulden, die deels ten goede komt aan ontheemden in Zuid-Servië.

Macedonië

In Noord-Macedonië manifesteren zich kleine gewapende etnisch Albanese strijdgroepen, die zich beroepen op de verdediging van de belangen van de etnisch Albanese bevolkingsgroep in Macedonië, maar zich in feite schuldig maken aan terroristische c.q. criminele acties die door de meerderheid van de etnisch Albanese bevolking worden afgekeurd. (Volgens schattingen bezit ongeveer dertig procent van de totale bevolking van Macedonië de Albanese etniciteit.) De strijders zijn deels afkomstig uit Zuid-Servië en Kosovo en ten dele uit Macedonië zelf. Bij de door deze groeperingen veroorzaakte gewelddadigheden is recentelijk een tiental Macedonische leger- en politiemensen gedood. De Europese Unie en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) hebben de gewelddadigheden veroordeeld en de gematigde reactie van de Macedonische autoriteiten geprezen.

Zowel door de Macedonische regering als door KFOR en de bredere internationale gemeenschap worden maatregelen genomen om de gewelddadigheden in Noord-Macedonië te beëindigen. De Macedonische regering heeft daartoe leger- en politie-eenheden ingezet, die trachten met de nodige voorzichtigheid ten aanzien van lokale bevolking de ongewenste elementen te isoleren en te bewegen een einde te maken aan de vijandelijkheden. De NAVO heeft, naast maatregelen ter intensivering van de grensbewaking tussen Kosovo en Macedonië, met instemming van de Macedonische regering communicatieadviseurs en voorlichtingsdeskundigen naar Macedonië gezonden, die het negatieve beeld van KFOR in Macedonië moeten helpen bijstellen en de onderlinge communicatie tussen de Macedonische veiligheidsinstanties, die niet optimaal verloopt, moeten helpen verbeteren.

De etnisch
Albanese bevolking blijft zich overigens in meerderheid scharen achter de gematigde etnisch Albanese regeringspartij DPA. Eerste ondergetekende sprak op 13 dezer in Skopje met de tweede man van deze partij, Menduh Thaci. Dezer dagen zag een nieuwe etnisch Albanese partij het licht, de Nieuwe Democratische Partij, die een radicaler etnisch Albanees programma voorstaat dan de DPA. Hoofdpunt daaruit is erkenning in de Macedonische grondwet van een etnisch-Albanese constituerende entiteit in Macedonië. Deze nieuwe partij probeert met name onder ontevreden etnisch Albanese jongeren te werven, maar lijkt vooralsnog niet te kunnen rekenen op grootschalige steun.

Om de etnisch Albanese bevolking in Macedonië te behouden voor het gematigde kamp is verdere culturele, politieke en economische emancipatie van deze bevolkingsgroep van belang. Dit is steeds kernpunt in de Nederlandse OS-inspanning in Macedonië geweest. Een recent voorbeeld is het beschikbaar stellen van ruim 12 miljoen gulden voor de start van de 'South East European (SEE) University', een private instelling voor hoger onderwijs in de Albanese taal, die de politieke steun geniet van de regering.

De regering van Albanië speelt een constructieve rol in deze kwestie. Tirana heeft publiekelijk aangegeven de Macedonische soevereiniteit en territoriale integriteit te erkennen. Voor de opstelling van de Albanese regering uitte de Macedonische minister van Buitenlandse Zaken, Srdjan Kerim, in de NAVO-Raad van 9 maart dan ook waardering. Voorzitter Romano Prodi van de Europese Commissie heeft op 12 maart in een telefoongesprek met de Albanese premier, Ilir Meta, de terughoudende Albanese opstelling eveneens geprezen. Iedere suggestie omtrent de ondersteuning van activiteiten van etnisch Albanese extremisten of het nastreven van Groot Albanië wordt door de Albanese regering expliciet tegengesproken.

Kosovo

Onder voorzitterschap van de Nederlander Johan van Lamoen is recent de 'Kosovo Working Group on the Legal Framework' van start gegaan. Deze groep heeft tot taak een wettelijk kader te formuleren dat als basis kan dienen voor de algemene verkiezingen. Als basis voor de discussie geldt een onder verantwoordelijkheid van SV SGVN Hans Haekkerup opgesteld concept-kader. De werkgroep bestaat uit zeven internationale leden en zeven Kosovaren, te weten vijf Albanezen, een Bosniak en een Serviër. Haekkerup heeft onlangs verklaard dat de organisatie van de algemene verkiezingen onmiddellijk na voltooiing van het wettelijk kader van start kan gaan. De lokale missie van OVSE, verantwoordelijk voor de organisatie van de verkiezingen, stelt de voorbereidingstijd op ongeveer zes maanden. Dit betekent dat de verkiezingen nog dit jaar zouden moeten kunnen plaatsvinden.

Nederland volgt ten aanzien van de algemene verkiezingen in Kosovo een 'tweesporenbeleid': enerzijds acht Nederland het van belang nog dit jaar tot algemene verkiezingen te komen; tegelijkertijd moet het duidelijk zijn waar deze verkiezingen over gaan. Er moet dus helderheid zijn over de bevoegdheden van de politieke instellingen die via deze verkiezingen worden ingevuld. Idealiter vindt hierbij goede afstemming plaats met Belgrado, zij het zonder dat Belgrado een vetorecht kan opeisen.

De verkiezingen dienen in de Nederlandse visie te leiden tot een grotere lokale betrokkenheid bij, en verantwoordelijkheid voor, de wederopbouw van Kosovo. Het is in het belang van de internationale gemeenschap dat in Kosovo politieke vertegenwoordigers worden gekozen die de steun hebben van de lokale bevolking en dus als legitieme politieke vertegenwoordigers de dialoog over de finale status te zijner tijd kunnen aangaan met Belgrado. De internationale gemeenschap en de FRJ-autoriteiten zijn het eens over het belang van deelname aan de verkiezingen door de Kosovo-Serviërs.

Bosnië-Herzegovina

Sinds twee weken heeft Bosnië-Herzegovina een nieuwe nationale regering van niet op etnische basis gevormde partijen, die gemotiveerd de verdere opbouw van het land ter hand lijkt te willen nemen. Dit is een positieve ontwikkeling, zij het dat de in de oppositie gedrongen nationalistische partijen zich niet bij deze nieuwe stand van zaken lijken te willen neerleggen. Als reactie op de verkiezingsuitslag hebben zich de volgende ontwikkelingen voorgedaan die reden tot enige zorg geven.

Tijdens het op 3 maart gehouden 'Kroatisch Nationaal Congres' kondigde het Bosnisch Kroatische lid van het Presidentschap, Ante Jelavic, aan dat de grootste Bosnisch Kroatische partij, de HDZ, zich uit alle regeringsstructuren en - functies op het niveau van de staat en de Moslim/Kroatische Federatie met onmiddellijke ingang zou terugtrekken. Tevens werd besloten het Bosnisch Kroatische leger (HVO) te ontbinden, hetgeen de vrees voor paramilitaire activiteiten doet toenemen. Ten slotte werd aangegeven dat de resultaten van de parlementsverkiezingen niet werden erkend. De internationale gemeenschap werd twee weken de tijd gegeven deze beslissingen terug te draaien. Zo dit niet zou gebeuren, dan zouden de HDZ-geleide kantons en gemeenten zich aaneensluiten tot iets dat, weliswaar onuitgesproken, moeilijk anders kan worden verstaan dan een Bosnisch Kroatische entiteit. Het Nederlandse SFOR-bataljon, waarvan het inzetgebied in het grotendeels door Bosnische Kroaten bevolkte Kanton 6 ligt, heeft in opdracht van de commandant van de Multinationale Divisie Zuid-West de patrouillegang bij de wapenopslagplaatsen van het Bosnisch-Kroatische leger geïntensiveerd. SFOR heeft de militaire situatie onder controle, maar de verwachting is dat de maatschappelijke onrust zal aanhouden.

In reactie op deze ondermijning van het Dayton vredesproces zijn Jelavic en andere hooggeplaatste politici van de HDZ uit hun functie ontheven. Mogelijke aanvullende sancties vormen thans zowel bij de internationale instellingen in Bosnië-Herzegovina als in EU-verband onderwerp van discussie. Nederland bepleit daarbij dat niet alleen aan eventuele gerichte sancties tegen de leiders van de Bosnische Kroaten wordt gedacht, maar ook positieve aandacht wordt geschonken aan de Bosnisch Kroatische bevolkingsgroep. Het is immers zaak dat de Bosnische Kroaten aan boord van het Dayton-vredesproces worden gehouden. Bovendien is Nederland van mening dat zich ook binnen de nationalistische partijen in Bosnië-Herzegovina gematigde krachten bevinden die van belang zijn voor het Dayton-vredesproces en dus niet moeten worden geïsoleerd.

In de Republika Srpska (RS) wordt het nieuws beheerst door de recente overeenkomst tussen de FRJ en de RS. Deze overeenkomst dreigde een aantal elementen te bevatten, zoals een regeling over dubbele nationaliteit, die duidelijk op staatsniveau dienden te worden geregeld en die niet in een akkoord van een staat met de regio van een andere staat thuishoren. De regering van Bosnië-Herzegovina werd geheel buiten de voorbereidingen van de overeenkomst gelaten, terwijl de nieuwe Bosnische minister van Buitenlandse Zaken, Zlatko Lagumdzija, voor de ondertekening in Banja Luka door FRJ-President Kostunica en RS-Premier Mirko Sarovic niet was uitgenodigd. Wel heeft Hoge Vertegenwoordiger Wolfgang Petritsch tijdens een persoonlijk onderhoud met Kostunica een aantal belangrijke wijzigingen in de tekst weten aan te brengen. Daarmee is de overeenkomst weliswaar in overeenstemming gebracht met de letter van Dayton, maar naar de geest in strijd gebleven met het sindsdien ontwikkelde 'acquis': de verdere vorming van een Bosnische staat en een goede werkverdeling tussen de nationale regering en de regeringen van de twee entiteiten.

Eerste ondergetekende zal tijdens het Algemeen Overleg van 15 maart een mondelinge toelichting geven op de uitkomsten van zijn recente bezoek aan Belgrado en Skopje op 12 en 13 dezer.

de Minister van Buitenlandse Zaken

J.J. van Aartsen

de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking

Eveline Herfkens

Kenmerk
Blad /6

===

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie