Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Bijdrage PvdA overleg privatisering netwerken energiesector

Datum nieuwsfeit: 21-03-2001
Bron: Razende Robot Reporter
Zoek soortgelijke berichten
Partij van de Arbeid

Den Haag, 21 maart 2001

BIJDRAGE VAN FERD CRONE (PVDA) AAN HET ALGEMEEN OVERLEG OVER DE PRIVATISERING NETWERKEN ENERGIESECTOR

Vooraf
De minister van Economische Zaken wil de privatisering van de stroomsector versnellen.


* Productie(centrales) is (zijn) - met onze instemming - de laatste jaren reeds onder vrije concurrentie gebracht (liberalisering) en tevens door lagere overheden verkocht (privatisering). Ook handel (in- en verkoop) van stroom zal vrij worden.

* Grootverbruikers kunnen ook reeds vrij stroom inkopen; vanaf 1 januari a.s. komen daar nog eens 60.000 middelgrote gebruikers bij.
* Kleinverbruikers (gezinnen, midden- en kleinbedrijf) wil de minister per 1 januari 2004 ook volledig vrijmaken, zo mogelijk zelfs al per 1 januari 2003. Wij hebben daar geen bezwaar tegen mits aan voorwaarden is voldaan zodat burgers echt te kiezen hebben (de evaluatie in 2002 wijst dat uit).

* Het debat gaat nu nog over eventuele verkoop door gemeenten en provincies van de netwerken die een monopolistisch karakter hebben en houden.

Het oorspronkelijke plan van de vorige minister was dat de laatste liberaliseringsstap pas in 2007 zou plaatsvinden. Tevens was de eensgezinde opvatting onder Paars I dat privatisering pas mag plaatsvinden nadat liberalisering (marktwerking) goed functioneert. Anders krijg je private monopolies. Wij stellen voor aan deze lijn vast te houden omdat nog lang niet is voldaan aan de voorwaarden zoals hieronder toegelicht.

1. De wetsgeschiedenis

Voor een geordende overgang van nut naar markt is in de wet in 1998 (gas en stroom) vastgelegd dat de minister van EZ toestemming moet verlenen voor privatisering door middel van een amendement van D66, VVD (!) en PvdA (maart 1998). Dit amendement is als volgt toegelicht: Daarmee kan voorkomen worden dat privatisering vooruitloopt op liberalisering. Oorspronkelijk was dat tot het moment van liberalisering (2007 of eerder), maar door het amendement Crone/Witteveen is de toestemming nu niet meer aan een datum gebonden maar onbeperkt geldig (aangenomen in november jl. met alleen VVD tegen).

De Tweede Kamer vraagt al vanaf 1998 in hetzelfde amendement de precieze criteria die bij toestemming voor (gedeeltelijke) privatisering zouden moeten gelden. Het duurde lang voor de minister en zijn opvolger daartoe voorstellen deden.

Pikant is dat de gemeente Hoofddorp als eerste in 1999 in beeld kwam met de verkoop van zijn distributiebedrijf. Dat heeft geleid tot een spoeddebat op ons initiatief en een (unaniem) aangenomen motie Crone (najaar 1999): bij eventuele verkoop zal moeten voldoen aan nog vast te stellen criteria en anders zal de verkoop zonodig met terugwerkende kracht ongedaan moeten worden gemaakt. Minister Jorritsma heeft deze boodschap toen zelfs in een speciale brief gestuurd aan alle gemeenten/provincies, wat een uniek feit is. Overigens maakt dit nog eens duidelijk dat gemeenten/provincies al jaren weten dat ze rekening moeten houden met criteria die regering en parlement nog zouden vast stellen

Conclusie: dat de Tweede Kamer de criteria voor (gedeeltelijke) privatisering expliciet vaststellen - met de minister - is altijd duidelijk geweest; niemand kan zich verrast tonen. Alternatieven van de PvdA (concessiesysteem, specifieke vennootschappen en coöperaties evenals het onderbrengen van de netwerken in juridisch en economisch zelfstandige bedrijven - al of niet ondergebracht bij institutionele beleggers - zijn, ondanks toezeggingen van de minister, niet serieus onderzocht noch besproken met de lagere overheden.

2. De criteria van de PvdA

A. Er moet een sterke toezichthouder zijn (Dte) met voldoende bevoegdheden en menskracht. Minister Jorritsma geeft nu toe dat 15 mensen te weinig is en heeft vorige week 25 toegezegd. Inmiddels heeft de DG Energie uit Engeland aangegeven dat Nederland er minimaal 50-75 nodig heeft (zie NRC). Ook in de VS zijn er grote en sterke toezichthouders per staat; ik heb daarover laatst gesproken met Amerikaanse consultants Zij benadrukken dat een toezichthouder in veel deskundigheden goed moet zijn, van juridisch tot technisch tot bedrijfseconomisch, voor groot- en kleinverbuikers (het klachtenbureau dat de minister nu ook bij Dte wil onderbrengen) enz. Mij lijkt dit ook wenselijk gelet op het enorme aantal klachten dat er nu reeds is en het feit dat de 'oude' netbedrijven letterlijk ieder besluit van Dte voor de rechter aanvechten. Dat waren/zijn vorig jaar 125 en dit jaar 250 besluiten, met dus even veel juridische procedures. Alleen wie naïef is, kan zich hier over verbazen. Het gaat overal zo waar monopolistische bedrijven opereren: het dure geld voor advocaten is een investering om de monopoliewinst te kunnen binnenhalen, concurrenten van het net te houden enz.

Opta heeft precies dezelfde ervaring. Het begon als een toezichtbureautje van acht mensen onder de vleugels van het departement van (toevallig?) deze minister, met de gedachte 'onze KPN doet dit toch niet'. Maar nee hoor, lees de aanhoudende klachten van de concurrenten van KPN. Bijzondere aandacht vergt ook internationale samenwerking van de toezichthouders omdat ze anders heel zwak staan tegenover de wel internationaal opererende concerns. Alleen meer menskracht, een grote toezichthouder werkt niet, het probleem is niet juridisch op te lossen. Het probleem is dat een organisatie een monopolistisch netwerk bezit dat het zelf kan - en dus wil - gebruiken tegen rechtstreekse concurrenten. De toezichthouder zal dus een permanente strijd moeten voeren met de distributiebedrijven om misbruik te voorkomen. Alleen een papieren afscheiding van netwerkdochters blijkt niet genoeg (Eneco-dochter heeft slechts acht mensen in dienst en moet dus voor alles naar de moeder); het is beter als de netwerken niet in verkeerde handen zijn. Dan vond de minister toch ook altijd: geen strategische beïnvloeding van de netwerken? Kan zij dan nu commentaar geven op de uitspraken van REMU topman Visser dat Endesa de cashflow van de netwerkdochter wil benutten voor het opbouwen van een risicodragende commerciële dochter? Er is dan toch geen cashflow meer voor investeren in het net? En dan betaalt de Utrechtse burger nu al een te hoge prijs, die later nog eens omhoog moet als de commerciële activiteit tegenvalt. Woont mevrouw Jorritsma in Utrecht?

B. Er is maar een echte oplossing: verdere bundling, verzelfstandiging van de netwerken, juridisch en economisch.. De minister moet een verdere onafhankelijkheid, zelf en via Dte, afdwingen (personeel en financieel, onafhankelijke balans enz). Waarom kiest de minister hier niet de Schiphol variant? Daar schrijft het Kabinet: Zolang Schiphol de landingsbanen en de grond bezit, is de regering in een afhankelijkheidsrelatie, en kan de vergunning niet snel en effectief worden ingetrokken zonder medewerking van de exploitant. Wil de minister uitleggen waarom ze wel bij stroomkabels de beheerder er zomaar vanaf kan gooien als die ook eigenaar is?

Een betere oplossing is de kabelbedrijven verder af te splitsen en in zelfstandige dochterondernemingen onder te brengen. Die kunnen, zo is mij gebleken in gesprekken met grote banken en de Bank voor Nederlandse Gemeenten, eventueel worden ondergebracht in een regionaal of landelijk aandelenfonds waarna het beheer in (tijdelijke) concessies kan worden verkocht aan de NUONs, Essents en Endesa's van deze wereld. Uiteindelijk zullen institutionele beleggers bereid zijn hierin ook te participeren zodat gemeenten/provincies hun participatie kunnen terugbrengen (het Britse model).

C. De prijs mag niet door de netmonopolist zelf worden vastgesteld, dat doet Dte. Dit is eveneens goed geregeld met het vaststellen van een maximumprijs voor het kabelgebruik voor de consument, maar nog niet voor wie de investerings-//aansluitkosten betaalt (zie hierna).

D. De netbeheerder moet blijven investeren in onderhoud en in nieuwe netten [nieuwbouwwijken, nieuwe bedrijven, voor windmolens en andere milieuvriendelijke installaties (WKK)]. Dit punt blijkt nog niet goed geregeld te zijn. Juist omdat er een maximumprijs is, blijkt het aantrekkelijk - namelijk kostenverlagend en winstvergrotend - om zuinig te zijn met investeringen. Bedrijven geven dat ook toe. Om naar de beurs te gaan letten ze nu reeds op hogere rendementsdoelstellingen en die worden behaald door de goedkoopste investeringsvarianten te kiezen en de aansluitkosten zo veel mogelijk op de klanten af te wentelen. Een toenemend aantal gemeenten stuurt mij daarover nu klaagbrieven. De minister heeft dit punt toegegeven en heeft een brief gestuurd maar niet met nadere regels voor investeringen en de kostenverdeling daarvan, zodat iedereen weer houvast krijgt en milieusparende investeringen niet het kind van de rekening zijn. Sterker, de minister geeft ronduit toe dat Eneco vanwege hogere rendementseisen (markt) in Zoetermeer minder in CO2-besparing wil investeren dan eerder toegezegd. Maar ze legt zich daar gewoon bij neer. Is de minister bereid juist de kostenverdeling anders te regelen zodat de markt zijn werk doen? Moet het niet-meer-dan-anders-principe anders worden ingevuld? Is zij bereid het Duitse model te overwegen: een hogere teruglever-vergoeding voor WKK en duurzaam, te betalen uit een omslag over het transporttarief? Het is nu door Brussel geaccepteerd (geen staatssteun)?

E. De energiebedrijven gedragen zich nu buitengewoon arrogant naar kleine klanten. Zelfs over de maandafrekeningen krijgt men geen toelichting meer, ook niet naar herhaald aandringen. Voor zo ver uitleg wordt gegeven durft men - in strijd met de feiten - de schuld aan overheidsmaatregelen te geven. Ik vraag nogmaals om een modelrekening, met boven de streep de commerciële prijsveranderingen en eronder die van de fiscus. Daarnaast, conform de richtlijn van de Europese Commissie, inzicht geven in wat voor stroom klanten eigenlijk kopen (wel of geen kernstroom bijvoorbeeld). Gaat de minister deze richtlijn snel uitvoeren?

3.

De problemen in California hebben niet direct met privatisering te maken. Wel is inmiddels duidelijk dat het niet om louter theoretische problemen gaat. Ook in New York en Zweden doen overheden nu grote investeringen om capaciteit te bouwen c.q. te leasen/kopen om de capaciteit voor desinvesteringen te behoeden. In Engeland is er een aparte markt gecreëerd voor reservecapaciteit. Mijn suggestie dat de nationale netwerkbeheerder met Dte een periodieke capaciteitstoets moet kunnen doen en zonodig de markt moet opdragen reservecapaciteit in stand te houden (mottenballencapaciteit) moet dan ook verder worden uitgewerkt. De minister heeft mijn analyse niet onderschreven, laat staan beleid aangekondigd en alleen onderzoek toegezegd. Maar het gaat ons om beleid. Ik ben dan ook blij dat de Europese Commissie wel beleid wil voeren, volgens de nieuwe voorstellen van vorige week.

4. De politieke situatie

De wet en regelgeving is bijna rond, zeker als er een expliciete regeling voor investeringen komt. Maar de vraag is of er niet eerst weer enige tijd ervaring mee moet worden opgedaan.

De twijfels over de toezichthouder kunnen beleidsmatig worden weggenomen als het Kabinet met een personele versterking instemt. Echter dan blijft de vraag wanneer Dte werkelijk effectief is; dat kan 1 tot 2 jaar duren. Er doen zich nu twee opties over privatisering voor.

Eerste optie: nadat de regels over investeringen zijn vastgesteld, zeg in het najaar, mogen de bedrijven gedeeltelijk worden geprivatiseerd (15, 33 of 49%?). De minderheid mag geen blokkerende besluiten nemen, zodat de zeggenschap bij huidige aandeelhouders blijft. Meerderheidsprivatisering mag pas nadat de liberalisering I(incl. de nieuwe investeringsregels) en Dte zich bewezen hebben, dus pas in 2004 of 2005. Feitelijk een go no go beslissing in 2003.

Nadeel is dat er in de eerste jaren toch iets kan misgaan, wat niet denkbeeldig is. Want bedrijven laten zich nu al te enthousiast uit over buitenlandse expansie waarbij het netbedrijf feitelijk als onderpand gaat functioneren.

Tweede optie: thans niet instemmen met privatisering, ook geen minderheid, en Intussen tot 2003 werken aan verdere liberalisering. Voordeel is dat er zich weinig publieke risico's voordoen. Bedrijven zullen zich verder als marktpartij kunnen ontwikkelen, zeker met de handelspoot en nog niet met het hele concern. Deze aanpak kan aansluiten bij de trend in Engeland dat handels- en netbedrijven zelfstandig worden en beide een ander type beleggers trekken. Daar tekent zich een verdere 'unbundling' af, niet vanwege aanwijzingen van de regulator. Die stuurt alleen op transparantie en tarieven en prestaties. Maar daardoor moeten bedrijven wel efficiënter worden en dwingt vervolgens de markt tot splitsing: het zijn niet risico-zoekende beleggers die vervolgens in de netten gaan, maar institutionele die het beheer, de operationele taken enz uitbesteden door concessies aan gespecialiseerde bedrijven. Die kant gaat de echte marktwerking.

Bovendien kan intussen worden gewerkt aan varianten waarbij ze wel worden uitgekocht door een combinatie van institutionele beleggers en de centrale overheid waarbij uiteraard de laatste de zeggenschap krijgt (eventueel met blijvende minderheidsdeelneming van lagere overheden). Gemeenten zullen kunnen klagen dat ze nog niet mogen verkopen maar er zijn er ook steeds meer die de risico's, die wij zien, onderschrijven en best een paar jaar willen wachten.

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie