Nieuwsbank

Schrijft, screent en verspreidt persberichten voor journalistiek, search en social media. Hét startpunt om uw nieuws wereldkundig te maken. Ook voor follow-ups, pitches en korte videoproducties.

Buitenlandse Zaken brief over Macedonië

Datum nieuwsfeit: 07-09-2001
Vindplaats van dit bericht
Bron: Ministerie van Buitenlandse Zaken
Zoek soortgelijke berichten
Ministerie van Buitenlandse Zaken




Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Europa Task Force Zuid-oost Europa Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag
Datum 7 september 2001 Auteur Drs G.P.M.H. Steeghs Kenmerk DEU-846/01 Telefoon 070 - 348 5415
Blad /1 Fax 070 - 348 5329
Bijlage(n) 1 E-mail (gpmh.steeghs@minbuza.nl)
Betreft Macedonië

Zeer geachte Voorzitter,

Graag bied ik u mede namens de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en de Minister van Defensie een brief aan over Macedonië.

De Minister van Buitenlandse Zaken

Macedonië

Algemeen

Met het politiek akkoord van 13 augustus jl. en de daaropvolgende afspraken over amnestie voor en ontwapening van de NLA werd een eerste belangrijke stap gezet in de richting van een vreedzame, politieke oplossing voor de crisis in Macedonië die februari 2001 aanving. Alle bij het conflict betrokken partijen bleken bereid water bij de wijn te doen. Voor de Macedonische regering van nationale eenheid staat de terugkeer naar een situatie van vrede en stabiliteit voorop, opdat weer voortgang kan worden geboekt met het streven naar economische groei en verdere aansluiting bij euro-atlantische structuren (EU en NAVO). Het akkoord biedt de mogelijkheid voor het etnisch Albanese bevolkingsdeel om met behoud van de eigen culturele identiteit als gelijkwaardig burger te functioneren.

Op papier is een goede uitgangspositie bereikt voor de toekomst van het land, waarbij zowel de territoriale integriteit van het land als het multi-etnisch karakter van de samenleving zijn gegarandeerd.

Een tweede belangrijke stap in de stabilisering van Macedonië was het NAVO-besluit van 22 augustus tot ontplooiing van Taskforce Harvest (TFH). Immers, de nauwe koppeling tussen de ontwapening van de NLA enerzijds en het proces van goedkeuring van het Framework Agreement door het Macedonische Parlement anderzijds betekent dat een goed verloop van Operatie Essential Harvest een essentiële bijdrage levert aan de uitvoering van een politieke oplossing voor het conflict. Met de wapenstilstand, het begin van de ontwapening van de NLA en de komst van de NAVO naar Macedonië is in ieder geval de kans op een hernieuwd uitbreken van gewelddadigheden afgenomen. Zorgwekkend is echter het toegenomen wantrouwen tussen de slavisch Macedonische en de etnisch Albanese bevolkingsgroepen. De NAVO wordt in de huidige situatie door veel slavisch Macedoniërs gezien als beschermer van etnisch Albanezen.

Kernproblemen bij de uitvoering van de overeengekomen afspraken zijn dan ook genoemd wantrouwen tussen slavisch Macedoniërs en etnisch Albanezen - gevoed door een gepolariseerde pers -, ruim 100.000 vluchtelingen en ontheemden, beschadigde dorpen en slechte staat van de economie in het algemeen. Een dergelijke omstandigheid vraagt om tijdige actie van de internationale gemeenschap zowel op het gebied van monitoring (veilige terugkeer van vluchtelingen en ontheemden), rehabilitatie en reconstructie en economische wederopbouw in het algemeen. Nederland heeft zich de afgelopen tijd sterk gemaakt voor spoedige en goed voorbereide actie op deze terreinen. Zichtbare acties van de internationale gemeenschap kunnen bijdragen aan de voortgang van het politieke proces (internationale steun is nadrukkelijk gekoppeld aan instemming met het Framework Agreement) en het wegnemen van onderling wantrouwen en angst voor de toekomst bij de verschillende bevolkingsgroepen. De reis van Minister Herfkens van 2 tot en met 4 september naar Macedonië werd mede in dat kader ondernomen.

Nederland zal zich met betrekking tot Macedonië ook met name inzetten voor internationale coherentie van de conflictpreventie. Het vredesproces dient niet gecompliceerd of zelfs onmogelijk gemaakt te worden door elkaar uitsluitende plannen en mogelijkheden. Daarvoor is met name een verbetering van afstemming tussen politieke besluitvorming en financieel-economische besluitvorming van bij de Macedonische conflictpreventie betrokken leden van de internationale gemeenschap noodzakelijk (o.m. in kader van Bretton Woods-instellingen). Een dergelijke afstemming is evenzeer van belang binnen als buiten de EU. De leidende rol van de EU en Commissie zal nauwlettend gevolgd en in de praktijk waargemaakt dienen te worden. Conflictpreventie als thans nodig in Macedonië verdraagt geen (bureaucratisch) uitstel.

De situatie in Macedonië kan niet los gezien worden van de ontwikkelingen in de regio. Zowel in de nabije toekomst, als ook op de langere termijn zullen de inspanningen van de internationale gemeenschap gericht moeten zijn op het duurzaam en coherent oplossen van de problemen in de wijdere regio. De situatie in en opstelling van buurlanden Albanië en Joegoslavië, maar ook ontwikkelingen rond Kosovo zullen directe invloed hebben op de kans van slagen van het Macedonische vredesproces.

Veiligheidssituatie

Verloop Operatie Essential Harvest

Op 23 augustus arriveerden de Nederlandse kwartiermakers in Skopje. Zij begonnen met de inrichting van een compound in een fruitfabriek ten zuidoosten van de Macedonische hoofdstad. Hierbij constateerde de Nederlandse Hygiëne en Preventieve Gezondheidszorg (HPG) functionaris op twee plaatsen de aanwezigheid van hechtgebonden asbest. De nodige voorzorgsmaatregelen zijn genomen, zodat het geen gevaar oplevert voor het personeel. Zondag 26 augustus arriveerde de rest van de hoofdmacht. Op 2 september was de Nederlandse compagnie uiteindelijk volledig ontplooid, inclusief per schip aangevoerd materieel waaronder de Patria-wielvoertuigen.

De ontplooiing van de Task Force Harvest (TFH) als geheel is eveneens voorspoedig verlopen. Thans zijn er ruim 4500 NAVO-militairen in het operatiegebied. Op 27 augustus bepaalde de NAVO al dat er voldoende militairen waren om de operatie te laten beginnen; op die dag zijn de eerste wapeninzamelingen gehouden. Daarmee is ook de termijn van dertig dagen voor de totale operatie ingegaan.

Van 27 tot en met 29 augustus zijn ook de Nederlandse militairen voor de eerste maal ingezet. Het merendeel van de Nederlandse compagnie (118 militairen) heeft samen met een Engelse eenheid een 'Weapon Collection Point' (WCP) ingericht in de omgeving van het plaatsje Brodek, ten noordwesten van Skopje, dicht bij de Albanese grens. De infanteristen van de compagnie werden ingezet ter beveiliging van de buitenste ring van de WCP. De militairen van het Korps Commando Troepen vormden de Quick Reaction Force (QRF) en waren gestationeerd in de binnenste ring. De specialisten van de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) hebben geassisteerd bij het innemen van de wapens en met name toegezien op de veiligheid en staat van de ingeleverde wapens. De NLA heeft 350 wapens ingeleverd bij het WCP. Het totaal aantal ingeleverde wapens tot nu toe is ruim 1200. Na de goedkeuring in het Macedonische parlement van de behandeling van het Framework Agreement, is de tweede fase van operatie Essential Harvest ingegaan. Op 7 september zijn Nederlandse en Britse militairen weer begonnen met de wapeninzameling.

De ontplooiing van de TFH heeft zeker geleid tot een verdere handhaving van het staakt-het-vuren en de militaire situatie in het operatiegebied is rustig te noemen, alhoewel er nog steeds sprake is van beperkte lokale incidenten. Verder zijn er aanwijzingen dat zowel het UCK(M) als het Macedonische regeringsleger rekening houden met een eventueel mislukken van het vredesproces.

Bij delen van de bevolking bestaat echter onvrede over het vredesakkoord, de onmacht van de Macedonische regering en de aanwezigheid van de NAVO. Er werd van tevoren al rekening mee gehouden, zoals gemeld in de Kamerbrief van 17 augustus, dat deze vijandigheid zou kunnen leiden tot plaatselijke obstructie. Door middel van blokkades wordt bijvoorbeeld geprobeerd de terugtrekking van het Macedonische leger de verhinderen. Een blokkade bij Blace, op de weg van Skopje naar Kosovo, hield tot voor kort het NAVO-verkeer tegen. Tevens werden stenen gegooid naar voertuigen van de TFH. Op 27 augustus overleed een Britse militair aan zijn verwondingen nadat onbekenden een steen door de voorruit van zijn voertuig gooiden. Naar aanleiding van dit voorval heeft de brigade-commandant de 'alert-state' verhoogd: de verplaatsingen worden geminimaliseerd, bestaan in voorkomend geval uit minstens twee voertuigen waarin naast de chauffeur een bijrijder zit. De Nederlandse voertuigen zijn bovendien voorzien van folie achter de ramen (ter versteviging) en van kevlar-platen. De Nederlandse militairen dragen bij verplaatsingen altijd een scherfvest en helm. Het aantal incidenten is sinds de dood van de Britse militair aanzienlijk afgenomen.

Verder is er een aantal slavisch-Macedonische splintergroeperingen actief dat het vredesproces trachten tegen te werken. Deze groeperingen hebben in sommige gevallen een paramilitair karakter. Het 'Macedonian World Congress' wil via een referendum het parlementaire proces frustreren. De 'Macedonian Lions' hebben recent enige uren enkele OVSE-waarnemers vastgehouden, die overigens na onderhandelingen weer werden vrijgelaten.

De blokkades en de uitingen van onvrede van delen van de bevolking vormen vooralsnog geen belemmeringen voor de uitvoering van de operatie. Er is nog steeds sprake van een acceptabel militair risico, al is oplettendheid geboden.

Behoefte aan verlengde internationale presentie

Binnen de Macedonische samenleving, zowel onder etnisch Albanezen als slavisch Macedoniërs, is de angst groot dat na beëindiging van Operatie Essential Harvest, zonder garantie van onafhankelijke waarnemers het geweld weer zal oplaaien. Bij velen bestaat de indruk dat weinig nodig is om de vlam weer in de pan te doen slaan. Er is een zeer gepolariseerde pers, paramilitaire slavisch Macedonische groeperingen nemen in aantal toe en de indruk bestaat dat zich onder de etnisch Albanese bevolking grote hoeveelheden wapens bevinden. Daarnaast is een klimaat van veiligheid nodig om de terugkeer van de vluchtelingen en ontheemden mogelijk te maken. Op dit vlak bestaan reeds problemen, zoals ook geconcludeerd door UNHCR.

Monitoring

Het Framework Agreement blijft vaag over de rol van OVSE en EUMM ten aanzien van monitoring. Het blijft beperkt tot een uitnodiging aan de internationale gemeenschap om vluchtelingen en ontheemden te assisteren bij de terugkeer naar hun huizen. Het is echter duidelijk dat de aanwezigheid van monitors een belangrijke voorwaardenscheppende maatregel kan zijn bij het terugbrengen van een gevoel van veiligheid onder de bevolking. Zoals bekend vormt monitoring van het staakt-het-vuren geen onderdeel van het takenpakket van Task Force Harvest. Daarom wordt gewerkt aan vergroting van de presentie van EUMM en OVSE-monitors.

Door de EU is op 24 augustus besloten het aantal EUMM'ers uit te breiden van 19 naar 29. Dit gebeurt vooral door herschikking van EUMM'ers die elders werkzaam zijn. Voor eventuele verdere uitbreiding zal een nieuw besluit nodig zijn. Er nemen thans drie Nederlanders deel aan de EUMM missie.

De OVSE heeft besloten in te gaan op de uitnodiging van de Macedonische regering om een extra 25 monitors te zenden. De OVSE Spillover Monitor Missie heeft op dit moment al 26 man in Macedonië. Het gaat dus om een verdubbeling van dat aantal. Na overleg van de vertegenwoordigers van de EU, president Bush, en van het Roemeens OVSE-voorzitterschap Léotard, Pardew en Van der Stoel met de Russische autoriteiten, stemde ook de Russische Federatie in met de uitbreiding van het aantal OVSE-monitors.

De uitbreiding van de OVSE-missie zal grotendeels kunnen geschieden door middel van herschikking van waarnemers uit andere landen in de regio. Er zijn thans geen Nederlandse OVSE-monitors in Macedonië werkzaam.

Op langere termijn zullen grotere aantallen nodig zijn (zo denkt de VS aan een OVSE-missie van 200 personen, waarvan overigens een groot deel zich zal bezighouden met voorbereiding verkiezingen, training politie etc.). Nederland beziet thans wat de mogelijkheden zijn voor Nederlandse deelname aan een vergrote OVSE- en EUMM-missie. Hiertoe zal meer duidelijkheid moeten bestaan over het mandaat, de afbakening van de taken tussen OVSE, EU en NAVO en met name ook de veiligheid. Het gaat voor wat betreft dat laatste niet alleen over de veiligheid thans, maar zeker ook over de periode waarin Task Force Harvest haar activiteiten in Macedonië heeft beëindigd.

Primair is de veiligheid van de monitors een verantwoordelijkheid van de Macedonische regering. Het is echter van belang dat daarnaast aanvullende regelingen worden getroffen ter beveiliging van de waarnemers in noodsituaties, waarin de Macedonische regering niet kan of wil optreden. In de NAVO zullen de militaire autoriteiten de komende dagen bezien welke rol het Bondgenootschap (b.v. via KFOR) zou kunnen spelen.

Bezoek Minister van Defensie De Grave aan Macedonië (5 september)

De minister van Defensie heeft op 5 september, in gezelschap van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten, een werkbezoek gebracht aan de Nederlandse militairen die thans deelnemen aan de operatie Essential Harvest. De algemene indruk over de Nederlandse compound was positief; op professionele en gedegen wijze was zeer snel een kampement ingericht. Het moreel van de troepen was goed en de samenwerking tussen de verschillende onderdelen uitstekend. Ook de samenwerking met de Britten verliep naar wens.

Verder was er een gesprek met de Force Commander van TFH, de Deense generaal-majoor G. Lange. De commandant deelde mee dat TFH geen grote problemen ondervond bij de uitvoering van de operatie. Wel uitte hij in zijn gesprek zijn zorgen over het veiligheidsvacuüm dat zou ontstaan na de terugtrekking van de TFH. Ook onderstreepte hij dat de wapeninzameling parallel diende te blijven lopen met het tijdstraject in het Macedonische parlement. Verder wees hij op de sleutelrol van de nationale politici ten aanzien van de houding van de Macedonische bevolking.

Politiek proces

Parlement

Het verloop van Operatie Essential Harvest en de behandeling van het Framework Agreement in het Macedonische parlement zijn aan elkaar gekoppeld. Voor de stemmingen over wijziging van artikelen van de grondwet is een tweederde meerderheid nodig (minimaal 81 leden).

Het parlement kwam eerst bijeen nadat President Trajkovski had bevestigd dat eenderde van het aantal door het NLA in te leveren wapens was ingeleverd. De sessie op 31 augustus moest echter zes uur worden uitgesteld, omdat honderden demonstranten de ingangen naar het parlement blokkeerden. Er werden vlaggen meegedragen met opschriften" VS en Macedonië verlaat Macedonië binnen 48 uur" en "Geen albanisering van het land". Op 6 september ging het parlement met 91 stemmen voor akkoord met de tweede fase, de behandeling van het Framework Agreement (agendering). Volgens afspraak zal dan het tweede derdedeel van wapens door de NLA ingeleverd moeten worden. Daarna volgt bepaling van de tekst van de concept-amendementen (aantal benodigde stemmen : 61). Dan volgt een publieke discussie over de teksten gevolgd door een samenvatting van het Committee voor grondwetsaangelegenheden. De derde fase, en laatste parlementaire sessie is voorzien drie dagen nadat het afgesproken aantal wapens ingezameld is. In deze sessie zullen besluiten genomen kunnen worden over de grondwetsherziening.

President Trajkovski waarschuwde op 31 augustus in zijn openingsrede de parlementsleden dat tenzij zij het vredesplan zouden goedkeuren er een guerilla-oorlog dreigde. Hij noemde het akkoord niet volmaakt, maar het beste alternatief. Premier Georgievski sprak zich ook voor goedkeuring uit, zij het met een aantal kritische kanttekeningen. Verwerping van het akkoord was de meest zekere weg om het land te doen uiteenvallen en de transformatie in een protectoraat te bevorderen.

Gesprekken minister Herfkens

In gesprekken die minister Herfkens tijdens haar bezoek van 2 tot en met 4 september (zie voorts onder het kopje "Financiële assistentie en wederopbouw") voerde met de President en andere regeringsvertegenwoordigers bleken allen zich te willen committeren aan het door het parlement krijgen van de overeenkomst. Met name bij Georgievski viel bitterheid te beluisteren over de rol van de internationale gemeenschap: die had nog maar zes maanden geleden het Macedonische model als "voorbeeldig" bestempeld, maar liet nu toe dat gewapende terroristen enorme veranderingen in grondwet en andere wetgeving afdwongen. Leden van zijn VMRO-DPMNE-fractie hebben aangekondigd amendementen op de in Ohrid overeengekomen teksten in te gaan dienen. Ook is het houden van een referendum over de grondwetswijzingen door hen bepleit.

In het gesprek van minister Herfkens met parlementsvoorzitter Andov gaf deze aan dat de parlementaire goedkeuring binnen 45 dagen van grondwetswijzigingen en de wet op lokaal bestuur geen sinecure was. Een vertaalslag van politiek naar correct juridisch kon nog aardig wat tijd kosten, en het parlementair debat compliceren. Ook de leider van een meer gematigde partij was niet geheel gerust op een goede afloop en schetste een beeld van politiek leiderschap in de regering dat hinkte op twee, elkaar uitsluitende gedachten. Enerzijds trachtte de premier door een kritische houding ten aanzien van het Framework Agreement en de internationale gemeenschap die deze 'afdwong' de nationalistische kiezers te paaien met het oog op de in januari komende verkiezingen. Anderzijds wilde men internationale geloofwaardigheid zeker stellen door lippendienst aan de in Ohrid gesloten overeenkomst te bewijzen. Dit was een gevaarlijk dubbelspel dat bij een eenvoudige misrekening tot dramatische consequenties kon leiden.

Ook van etnisch Albanese zijde werd een somber beeld geschetst door zowel Imeri (PDP) als Djaferi (DPA). De eerste concludeerde dat veel elementen van het Framework Agreement nu al niet naar de geest werden nageleefd, en dat er zelfs sprake was van toegenomen druk op Albanezen qua deelname aan economische en politieke processen en zelfs qua persoonlijke veiligheid. Djaferi stelde dat vertrouwen tussen de etnische groepen op een dieptepunt was aangeland. Albanezen werden in politieke en economische zin gemarginaliseerd. Beide Albanese leiders zagen een terugkeer naar geweld alleen maar vermijdbaar door een langere aanwezigheid van (NAVO-)troepen. Desondanks hadden beide het idee dat de eigen rol correct werd gespeeld: men wenste slechts uitvoering van hetgeen overeengekomen was. Djaferi noemde daarbij als wapenfeit dat hij persoonlijk NLA-leider Ahmeti overtuigd had van het belang van behoud van de territoriale integriteit en soevereiniteit van Macedonië. Minister Herfkens drong er in haar gesprekken met deze en andere politieke leiders op aan om vooral ook de invloed bij de eigen achterban aan te wenden om het politiek proces binnen en buiten parlement in goede banen te leiden.

Politiek klimaat

Recente opiniepeilingen duiden op dramatisch verlies aan steun onder de kiezers voor slavisch Macedonische regeringspartijen. Parlementsverkiezingen dienen plaats te vinden voor januari 2002.

De afgelopen weken hebben regelmatig blokkades plaatsgevonden door slavisch Macedonische groepen (al dan niet georganiseerd door het World Macedonian Congress - met veel sympathisanten uit de VMRO-DPMNE), gericht tegen het vasthouden door het NLA van mededorpsbewoners. Met name de blokkades aan de grens met Kosovo verhinderen vluchtelingen terug te keren naar hun woonplaatsen. Ook etnisch Albanese burgers hebben inmiddels naar de methode van wegblokkade gegrepen uit protest o.a. tegen het optreden van slavisch Macedonische paramilitaire groepen.

Onder de etnisch Albanese burgers neemt de vrees toe dat wanneer de NAVO vertrekt het Macedonische leger een nieuw militair offensief zal lanceren (gevoed door berichten over voorgenomen wapenaankopen bij Oekraïne, RF). Onder de slavisch Macedonische bevolking neemt de vrees toe dat na vertrek van de NAVO veel NLA-strijders de wapens weer zullen opnemen

De pers in Macedonië blijft sterk gepolariseerd. De Macedonische regering is zich bewust van het belang van goede geobjectiveerde voorlichting aan de bevolking over het Framework Agreement en de gevolgen ervan voor de individuele burger. Pogingen om die voorlichting via een campagne gestalte te geven, onder andere met Amerikaanse financiële en organisatorische steun, hebben nog niet tot concrete resultaten geleid. Minister Herfkens heeft haar bezoek aan Macedonië daarom ook gebruikt om in de Macedonische media, o.m. middels interviews voor schrijvende pers en televisie in zowel de Albanese als Macedonische taal, uit te dragen dat bij een voortvarende parlementaire goedkeuring en implementatie van het Framework Agreement de internationale gemeenschap klaar staat om het vredesproces metterdaad te ondersteunen. In dat kader is ook de verdubbeling van bilaterale hulp, gekoppeld aan finalisering van het parlementaire proces, aangekondigd.

Financiële assistentie en economische wederopbouw

Bezoek minster Herfkens (2 tot en met 4 september)

Het bezoek van minister Herfkens had allereerst tot doel kennis te nemen van de situatie ten aanzien van wederopbouw en de financiëel-economische gevolgen van de Framework Agreement die op 13 augustus te Ohrid werd ondertekend. Tevens heeft minister Herfkens met haar bezoek willen aangeven dat de inspanningen voor het uitvoeren van de overeenkomt metterdaad ondersteund zullen worden door de internationale gemeenschap, en dat er een "vredesdividend" is wanneer het vredesproces omarmd wordt. Zij sprak tijdens het twee dagen durende bezoek met president Trajkovski, premier Georgievski, minister van buitenlandse zaken Mitreva, minister van financiën Gruevski, parlementsvoorzitter Andov en president van de centrale bank Trpeski. Daarnaast sprak minister Herfkens met vertegenwoordigers van de belangrijkste politieke partijen: van etnisch Albanese zijde met Djaferi van DPA en Imeri van PDP en van slavisch-Macedonische zijde met Crvenkovski. Tevens werd gesproken met Léotard, de vertegenwoordiger van HV Solana en op diens aanraden met de eveneens Skopje bezoekende ministers van buitenlandse zaken Védrine en Fischer.

De economische schade van het in februari jl. in volle hevigheid losgebarsten gewelddadige conflict is aanzienlijk. De verwachting is dat de economie fors zal krimpen (verwachting voor het uitbreken van het geweld was 6 % groei). De verhoogde uitgaven voor defensie en nationale veiligheid hebben voor een opwaartse druk op de inflatie gezorgd.

Medio september zal een IMF-missie duidelijkheid moeten bieden over de financing gap voor 2001. Aangenomen wordt dat die boven US$ 150 miljoen zal liggen.

Minister Herfkens heeft tijdens haar bezoek actief uitgedragen dat de internationale gemeenschap bereid is, na parlementaire goedkeuring van de grondwetswijzigingen en de wet op lokaal bestuur uit de Ohrid-overeenkomst, zowel te assisteren bij de implementatie van de overeenkomst, als ook bij herstel van de oorlogsschade en lange termijn economische wederopbouw.

Coherentie bij conflictpreventie

Minister Herfkens heeft tijdens haar verblijf geconstateerd dat conflictpreventie voor de internationale gemeenschap in de eerste plaats ook coherentie dient te betekenen. Daar ontbreekt het op dit moment aan in Macedonië. Het kan niet zo zijn dat op politiek vlak een vredesovereenkomst wordt aangemoedigd door ministers van buitenlandse zaken van de internationale gemeenschap, terwijl de budgettaire consequenties daarvan genegeerd worden door ministers van financiën van diezelfde internationale gemeenschap. Probleem is dat in maart het IMF Macedonië nog "off track" verklaarde wegens te traag verlopende kortingen op het aantal ambtenaren, terwijl in augustus op aandrang van dezelfde landen, tevens dominante aandeelhouders van IMF, via ministers van BZ werd aangedrongen op maatregelen die inhouden dat meer Albanezen in overheidsdienst aangenomen dienen te worden. Als dit alleen maar ten koste van slavisch-Macedonische arbeidsplaatsen zou moeten gaan, is verdere destabilisatie het gevolg: de huidige werkloosheid bedraagt reeds 40 %.

In dit kader werd met de Macedonische minister van Financiën besproken dat door de crisis het land kredietwaardigheid bij de IBRD (het 'harde' loket van de Wereldbank) heeft verloren, en slechts mondjesmaat kan lenen tegen de zachtere voorwaarden van IDA (het concessionele loket van de Wereldbank). Dit heeft tot gevolg dat - juist op het moment dat de financiële nood het hoogst is vanwege schadeposten door de gewelddadigheden en extra uitgaven in het kader van de vredesregeling - de geldstroom vanuit de Bretton Woods-instellingen sterk terugloopt. In de daardoor dreigende financieel-economische rampsituatie kan niet geloofwaardig vorm worden gegeven aan verbetering van interetnische politieke betrekkingen in Macedonië. Minister Herfkens gaf daarom in haar gesprekken met zowel regeringsvertegenwoordigers als partijleiders aan dat zij internationaal zal ijveren voor een coherente aanpak, daarin begrepen duidelijke instructies aan de vertegenwoordigers van de internationale gemeenschap in de bewindvoerdersraden van IMF en Wereldbank (waar zij de belangrijkste aandeelhouders zijn) om te pleiten voor grotere flexibiliteit van leningsvoorwaarden en omvangrijkere netto geldstromen. Eveneens is van belang dat ministers van financiën inzicht hebben in de noodzaak voor bilaterale bijdragen. In de - overigens korte - gesprekken met resp. Védrine en Fischer heeft minister Herfkens er bij hen op aangedrongen de resp. collega's van financiën voor dit aspect daadwerkelijk te betrekken bij de conflictpreventie-exercitie.

Overigens is minister Herfkens van plan om het probleem van coherentie bij conflictpreventie voor Macedonië aan de orde te stellen op een (hopelijk tijdens de jaarvergadering bijeen te roepen) High Level Steering Group for Southeastern Europe, waarvan naast Nederland de G-7, Commissie, Stabiliteitspact en de Bretton Woodsinstellingen, EIB en EBRD deel uitmaken.

Donorconferentie

Minister Herfkens zegde namens Nederland voorts toe het zo spoedig mogelijk houden van een donorconferentie aan te zullen moedigen. Mocht dit daarbij behulpzaam zijn, dan was zij ook bereid deze conferentie in Nederland te doen plaats vinden. Ze wees er daarbij op dat de Nederlandse minister van financiën reeds zijn EU-collega's om steun had gevraagd, en dat zij zelf reeds schriftelijk bij EU-commissaris Patten op spoedige actie op dit punt had aangedrongen. Op deze conferentie zouden drie hoofdonderwerpen aan de orde moeten komen: macro-economische steun, financiering en uitvoering van het rehabilitatieplan voor getroffen gebieden en de budgettaire consequenties van het Framework Agreement. Zij deelde mee dat Nederland, op voorwaarde van parlementaire goedkeuring van grondwetswijzigingen en de wet op lokaal bestuur, bereid is nu al toe te zeggen de huidige allocatie voor Macedonië van 50 miljoen gulden voor 2001, 2002 en 2003 te verdubbelen tot 100 miljoen gulden.

Minister Herfkens sprak tegenover haar gesprekspartners de hoop uit dat dit
- door Nederland nu al ingevulde - "vredesdividend" van de internationale gemeenschap een aansporing voor politieke leiders zou vormen om hun achterban aan te moedigen tot goedkeuring en implementatie van het Framework Agreement voortvarend ter hand te nemen. Zonder dat zou de internationale gemeenschap ook de helpende hand niet kunnen toesteken, en resteerde slechts een weg terug naar geweld en mogelijk burgeroorlog. Bij een dergelijk scenario, zo stelde minister Herfkens, viel er ook voor de internationale gemeenschap niets te investeren in Macedonië.

Met name premier en president, maar ook andere gesprekspartners toonden zich aangenaam verrast door de aankondiging van minister Herfkens de bilaterale hulp te verdubbelen meteen na voltooiing van de parlementaire goedkeuring van grondwetswijzigingen en wet op lokaal bestuur. Volgens premier Georgievski was Nederland hiermee het eerste land dat sinds de aanvang van de crisis daadwerkelijk 'nieuw' geld committeerde voor Macedonië. De noodzaak voor een coherente aanpak van de zijde van de internationale gemeenschap, waarbij de politieke, financieel-economische en andere aspecten alle hun rol dienden te spelen, werd door alle regeringsvertegenwoordigers beaamd.

De premier liet zich echter kritisch uit over de vele (ook financiële) beloftes die internationaal waren gedaan en de geringe mate waarin daaraan gestand werd gedaan. Ook volgens minister van financiën Gruevski was vaak sprake van 'recycling' van oude commitments, en werd zelden gereageerd op de ontstane buitengewone financiële problematiek.

Humanitaire situatie

Het ICRC heeft een goed zicht op de humanitaire situatie en levert als enige humanitaire organisatie in Macedonië assistentie aan ontheemden en de getroffen bevolking die in dorpen is achtergebleven. Met name voedsel en medische zorg wordt verstrekt.

De VN-organisaties zijn bezig taken van het ICRC over te nemen (WFP, UNHCR). Op dit moment ziet het ernaar uit dat er voldoende capaciteit is bij de humanitaire organisaties om terugkeer en zorg voor de getroffen bevolking op zich te nemen.

De terugkeer van de bevolking naar de oorspronkelijke woongebieden verloopt traag. Onzekerheid over de huidige politieke en militaire situatie speelt daarbij een belangrijke rol. De totale omvang van de getroffen bevolking (achterblijvers die huis en haard kwijtraakten) ontheemden en vluchtelingen wordt geschat op 130.000. Hiervan bestaat 75.000 (60% slavisch Macedonisch, 40 % etnisch Albanees)uit ontheemden en 59.000 uit vluchtelingen (voor het merendeel uitgeweken naar Kosovo).

Een punt van zorg is dat bij het terugkeerproces een etnisch-demografische verschuiving voltrokken lijkt te worden: mensen keren veelal terug naar gebieden van eigen etnische achtergrond.

Rol Europese Unie

Binnen de EU bestaat consensus over een leidende rol voor de EU bij de ondersteuning door de internationale gemeenschap bij het weer op koers krijgen van de Macedonische samenleving in de richting van een democratische multi-etnische staat. De EU heeft op grond van artikel 1 van Annex C van het Framework Agreement een coördinerende taak met betrekking tot de activiteiten van de diverse internationale organisaties die betrokken zijn bij de ondersteuning van de Macedonische implementatie van het gestelde in het Framework Agreement en zijn annexen.

De EU heeft bij herhaling laten weten Macedonië nadrukkelijk te beschouwen als deel van de Europese familie; het SAO-proces vormt het kader. De EU ziet zich thans geplaatst voor een aantal vragen: hoever moet de EU gaan, hoe zichtbaar zal de EU-rol moeten zijn, welke consequenties heeft de leidende rol voor de positie van de EU in de rest van de regio (Kosovo, Bosnië-H), hoe kan het SAO-proces gebruikt worden om de implementatie van het Framework Agreement van 13 augustus jl. te bevorderen, welke financiële en personele middelen kunnen ter beschikking worden gesteld ?

De Nederlandse inzet in is erop gericht geweest de rol van de EU, met bij behorende verantwoordelijkheden, concreter vorm te geven en er op toe te zien dat bureaucratische processen en tekort aan vaardigheden en mensen snelle actie niet in de weg staan.

Kernpunten:

nadere invulling van de coördinerende rol van de EU binnen de internationale gemeenschap ten aanzien van hulpactiviteiten (onverlet de rol van specifieke leading organisaties als UNHCR, IMF en WB) vraagt om additionele hulp en een andere samenstelling van het EU-team in Skopje en het urgent vrijmaken van capaciteit en skillmix in Brussel;

organisatie van een donorconferentie door de Europese Commissie ( in samenwerking met de Wereldbank) niet later dan medio oktober. De conferentie is een signaal dat internationale gemeenschap zich zal inzetten voor de wederopbouw van Macedonië, wanneer het parlement zal hebben ingestemd met het Framework Agreement);

bevorderen van consistentie en coherentie van beleid tussen de verschillende ministeriële raden en individuele EU ministers (buitenlandse zaken, financiën);

belang van monitoring (mede in verband met terugkeer vluchtelingen en ontheemden) en veiligheid van waarnemers.

Het Framework Agreement deelt de Europese Commissie ook een centrale rol toe ten aanzien van de opstelling van een Rehabilitatie en Reconstructieplan dat medio september gereed zou moeten zijn . De Commissie heeft laten weten dat activiteiten bemoeilijkt worden, doordat er veel onontplofte mijnen liggen in sommige van de betrokken gebieden, die eerst opgeruimd moeten worden.

Europees Commissaris Patten en Hoge Vertegenwoordiger Solana zullen voor Gymnich afreizen naar Skopje om een financieel ondersteuningspakket te finaliseren. Daarvoor zal een nieuw besluit van de Raad nodig zijn. De Commissie gaat er van uit dat nieuw geld voor Macedonië gevonden kan worden binnen het regionale programma voor de Balkan.

Kenmerk
Blad /1

===

reageer via disqus

Nieuwsbank op Twitter

Gratis persberichten ontvangen?

Registreer nu

Profiteer van het gratis Nieuwsbank persberichtenfilter

advertentie