Evaluatie Bestuurlijke Arrangementen Antillianengemeenten 2005 ­ 2008

Datum nieuwsfeit: 13-07-2010

Vindplaats van dit bericht

Bron: Ministerie van VROM

Printversie

	Zoek soortgelijke berichten

 
Tabel 1.1:     Opkomst groepsgesprekken naar thema en cluster 
Cluster                                     Thema                                           Opkomst projecten 
Ondersteuning                               Toeleiding Antillianen naar school en werk      5 
Schooluitval                                    5 
Opvoeding                                       3 
Bereiken doelgroep                          Ontmoeting, sport en spel                       3 
Hulpverlening                                   8 
Huisvesting                                 Huisvesting                                     4 
Werk                                        Werk                                            3 
Repressie                                   Repressie                                       4 
Totaal                                                                                      35 


 
Doordat in de groepsgesprekken medewerkers van verschillende projecten met 
eenzelfde soort activiteit bijeen werden gebracht was er ruimte om in te gaan op 
de hoofdvraag van de evaluatie. Wij hebben hen laten reflecteren op de succes- 
en faalfactoren van de organisatie en uitvoering van hun projecten. Een 
bijkomend voordeel van deze opzet was dat in de groepsgesprekken de 
projectleiders direct onderling kennis konden uitwisselen. 


 
Bij de procesevaluatie is ingegaan op de wijze waarop projecten zijn opgezet en 
uitgevoerd, met name op de kwaliteit van de organisatorische aanpak en 
uitvoering. In feite gaat het om de mate waarin het project is uitgevoerd zoals 

                              4

 



 
Inleiding

 
beoogd in het plan. Bij de evaluatie zijn we ingegaan op de volgende 
onderwerpen:

         -  De organisatie van het project (doelen, beleidskaders, werking 
mechanismes van het project)

         -  De opzet en uitvoering van het project (tussentijdse aanpassingen) 

         -  Succes- en faalfactoren van de opzet en uitvoering van het project 

         -  Resultaat (uitkomsten van het project, evaluatie van het project) 

         -  Tips voor andere projecten

         -  Onderbelichte problemen

         -  Nodige inzet projecten nabije toekomst. 


 
Idealiter worden procesevaluaties uitgevoerd vanaf de start en gedurende de 
uitvoering (ex ante). In het onderhavige onderzoek is dat niet mogelijk geweest 
en is de evaluatie ex post uitgevoerd. In dergelijk onderzoek is het van belang 
alle stappen in het proces zo feitelijk mogelijk te reconstrueren, en dit op 
dezelfde manier te doen voor alle projecten. 
Gesprekken met jongeren
 
Om ook de doelgroep zelf aan het woord te laten over de hulpverlening van 
Antilliaanse risicojongeren zijn er tien jongeren geïnterviewd. Vier jongeren zijn 
face to face geïnterviewd, zes jongeren telefonisch. In totaal zijn er zeven 
jongens en drie meisjes gesproken van twee projecten. Er is met hen 
gesproken over de inhoud van het project waaraan ze deelnemen, waarom ze 
deelnemen, wat ze eraan hebben, wat ze van het project vinden, etc. Daarnaast 
is met hen gesproken over algemenere zaken zoals wat volgens hen belangrijk 
is bij de hulpverlening aan Antillianen, welke problemen er spelen, of het 
volgens hen nodig is dat de hulpverlener van de Antillen komt, etc. De 
gesprekken met de tien jongeren dienen ter illustratie van de 
onderzoeksresultaten die in dit rapport aan de orde komen. 

1.3.3    Effectevaluatie
 
Naast een planevaluatie en een procesevaluatie hebben we in dit onderzoek 
een poging gedaan om een effectevaluatie uit te voeren. De effectevaluatie 
moet duidelijk maken of de interventies resultaat hebben gehad op de 
prestatieafspraken tussen het Rijk en gemeenten op de terreinen schooluitval, 
werkloosheid en criminaliteit. Zij laat zien of de waargenomen veranderingen 
daadwerkelijk aan de projecten/maatregelen mogen worden toegeschreven. De 
door ons uitgevoerde effectmeting probeert de effecten op twee niveaus in kaart 
te brengen. Ten eerste hebben we een algemene effectmeting over alle 

         5

 



 
Hoofdstuk 1

 
projecten heen gedaan. Concreet hebben we daarbij gekeken of de 
doelstellingen in het Bestuurlijke Arrangement zijn behaald. Ten tweede is voor 
de geselecteerde projecten onderzocht of de effecten al in kaart waren 
gebracht, dan wel of effecten met de beschikbare informatie over die projecten 
alsnog in kaart konden worden gebracht.

1.4     Opbouw van het rapport
 
De opbouw van deze rapportage ziet er als volgt uit. In hoofdstuk 2 volgt een 
beschrijving van de aanleiding tot het instellen van de Bestuurlijke 
Arrangementen, gevolgd door recente ontwikkelingen die geleid hebben tot 
aanpassing van het beleid en de inzet voor de komende jaren. Afgesloten wordt 
met een inventarisatie van de projecten die uitgevoerd zijn in het kader van de 
Bestuurlijke Arrangementen, de planevaluatie. Hoofdstuk 3 gaat in op de 
succes- en faalfactoren van de projecten voor Antilliaanse risicojongeren (de 
procesevaluatie) aan de hand van de groepsgesprekken en de gesprekken met 
de jongeren. De effectevaluatie volgt in hoofdstuk 4 waarin we, op basis van 
beschikbare data, inzicht willen geven in de resultaten van de uitgevoerde 
interventies op de drie terreinen van schooluitval, werkloosheid en criminaliteit. 
In het laatste hoofdstuk geven we de conclusies weer. 


 

        6

 



 
Hoofdstuk 2     Planevaluatie

 

        2.1     Inleiding
 
In 2005 zijn er met 21 Antillianengemeenten Bestuurlijke Arrangementen 
afgesloten om de problemen die gemeenten met Antilliaanse risicojongeren 
kennen, te verminderen. De planevaluatie in dit hoofdstuk behandelt de 
achtergronden van de totstandkoming van de Bestuurlijke Arrangementen, 
relevante onderzoeken en relevante Kamerstukken en ­discussies. Verder 
wordt een analyse gegeven van de soorten projecten en activiteiten die in het 
kader van de Bestuurlijke Arrangementen uitgevoerd zijn. Hierbij worden de 
gedigitaliseerde plannen die door Regioplan in een database zijn gezet nader 
verkend. Er wordt ingegaan op de hoofd- en nevendoelstellingen van de 
projecten, hoe deze doelstellingen zijn geformuleerd (SMART of niet), de 
gedachte (working mechanisms) achter deze projecten en enkele andere 
kenmerken.

        2.2     Geschiedenis van de Bestuurlijke Arrangementen 
In de jaren '90 werden de eerste problemen met Antilliaanse jongeren zichtbaar 
in Nederland. Om deze problemen op te lossen maakte het ministerie van 
Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 1994 een programma voor scholing en 
arbeidsmarkttoeleiding voor Antilliaanse jongeren. Zeven gemeenten maakten 
gebruik van deze regeling. Deze regeling werd in 2001 vervangen door een 
rijksbijdrageregeling voor gemeenten met relatief veel Antillianen waar sprake 
was van een groeiende overlast door een deel van deze groep. In totaal deden 
negentien gemeenten en corporaties aan de regeling mee. De middelen waren 
expliciet bedoeld voor woonbegeleiding van jongeren, beter bekend onder de 
naam Direkshon. Alle regelingen gingen uit van een beperkte looptijd, maar 
werden uiteindelijk ­ zij het in gewijzigde vorm ­ vervangen door een nieuwe 
tijdelijke regeling. De regelingen richtten zich alleen op de aanpak binnen 
gemeenten.

                7

 



 
Hoofdstuk 2

 
Geleidelijk aan werd steeds meer duidelijk dat een samenhangende aanpak 
nodig was, waarbij Rijk en gemeenten samen op moesten trekken. Op initiatief 
van de gemeente Rotterdam verenigden de zogenaamde Antillianengemeenten 
zich daarom. Alle gemeenten waarvan minimaal twee procent van de inwoners 
van Antilliaanse/ Arubaanse herkomst was, werden uitgenodigd aan dit overleg 
deel te nemen. De toen achttien Antillianengemeenten riepen het Rijk te hulp 
om gezamenlijk de problemen met Antilliaanse jongeren aan te pakken. 


 
Op 4 oktober 2004 verscheen de notitie Antilliaanse risicojongeren (Tweede 
Kamer 2004, 26 283, nr.19) van de toenmalige minister van 
Vreemdelingenzaken en Integratie (Verdonk) als antwoord op de motie 
Leerdam (Tweede Kamer 2004, 29 200 IV, nr.6).Hierin gaf zij aan een 
voorstander te zijn van een daadkrachtige aanpak. Het kabinet besloot tot een 
aanpak langs drie hoofdlijnen:

1.  Het Rijk sloot Bestuurlijke Arrangementen af met de achttien 
Antillianengemeenten over de te behalen meetbare doelen op de 
resultaatgebieden voortijdig schoolverlaten, jeugdwerkloosheid en 
criminaliteit. Vooral gezinsondersteuning, begeleid wonen en de verbetering 
van informatievoorziening tussen verschillende instanties werden als 
speerpunten genoemd.

2.  Daarnaast wilde men inzicht krijgen in meer specifieke aspecten van de 
problematiek en wilde men bovenlokale en innoverende initiatieven 
stimuleren.

3.  Tot slot was het de bedoeling om deskundigen van gemeenten, 
wetenschappelijke instellingen, projecten en de Antilliaanse gemeenschap 
bij elkaar te brengen ten behoeve van de verdere gedachtevorming over 
een effectieve gezinsondersteuning, vormen van begeleid wonen en 
internaatachtige voorzieningen.

 
Uiteindelijk resulteerde dit in 2005 tot afspraken met het Rijk om een 
grootschalig programma te ontwikkelen met als doel voortijdig schoolverlaten, 
jeugdwerkloosheid, criminaliteit en overlast onder Antilliaanse risicojongeren te 
verminderen. In deze zogeheten Bestuurlijke Arrangementen Antilliaanse 
Risicojongeren maakten de Antillianengemeenten en het Rijk voor de periode 

2005-2008 afspraken waarbij het bevorderen van een stabiele leefsituatie van 
Antilliaanse jongeren centraal stond.

 
Het uitgangspunt bij de Bestuurlijke Arrangementen was dat Rijk en gemeenten 
samen zouden werken aan het terugdringen van de oververtegenwoordiging 

8

 



 
Planevaluatie

 
van Antilliaanse jongeren op het terrein van criminaliteit, voortijdig 
schoolverlaten en werkloosheid. De gemeenten konden projectplannen 
indienen waarin ze aangaven op welke manier zij hier naartoe zouden werken. 
Op die manier konden zij rekening houden met lokale omstandigheden, 
specifieke lokale kenmerken van de doelgroep, de bestaande infrastructuur en 
eerder opgedane kennis. Bovendien kon men op lokaal niveau de meest 
effectieve manier ontwikkelen om de doelstellingen te halen. 
Het voordeel hiervan was dat de Antillianengemeenten gemakkelijker op lokale 
ontwikkelingen konden inspelen en daarmee de mogelijkheid kregen projecten 
in te richten naar de eigen problematiek en een verbinding te maken met 
andere beleidsterreinen.

2.3     Relevante onderzoeken onder Antillianen, reacties van 
Antillianengemeenten, Kamerstukken en -discussies 
Antillianenbeleid in zeven gemeenten tussen 2001 en 2004 
In 2005 kwam Bureau Doca (Muskens, 2005) met een eindverslag van het 
Antillianenbeleid 2001 tot 2004 in zeven gemeenten (Amsterdam, Dordrecht, 
Den Haag, Den Helder, Groningen, Nijmegen en Rotterdam). Belangrijke 
conclusies hierin waren:

        -        De gemeenten onderkennen hun problemen met Antilliaanse 
risicojongeren.

        -        Een succesvolle en sluitende aanpak van Antilliaanse risicojongeren 
omvat alle fasen en stadia van vinden, binden en begeleiden. Bij de 
aanpak zijn veel verschillende instellingen en instanties betrokken die 
toegankelijk zijn voor de Antilliaanse risicojongeren in kwestie. Voor de 
uitvoering zijn professionals in de eerste lijn nodig met de benodigde 
kwalificaties en een stevige Antilliaanse culturele bagage. 

        -        De gemeenten moeten in ketens op geoliede wijze met elkaar 
samenwerken. De ketensamenwerking is in de praktijk erg moeilijk en 
is voor veel verbetering vatbaar. 

        -        Succesfactoren die onderdeel zijn van het beleidsproces zijn de 
kwaliteit van de uitvoerende instellingen en hun professionals in de 
eerste lijn van de aanpak van Antilliaanse risicojongeren. De aanpak 
omvat vinden, binden en begeleiden van risicojongeren. 

        -        De inbreng van de plaatselijke Antilliaanse gemeenschap in de aanpak 
is voor verbetering vatbaar.

        9

 



 
Hoofdstuk 2

 

-         Risicofactoren voor de aanpak zijn de onbekendheid met de 
doelgroepen, de moeizame ketensamenwerking, de 
informatievoorziening en personele wisselingen van de projectleiding. 
Change the Mind-set
 
In mei 2007 bracht het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN) het 
adviesrapport Change the mind-set uit. Daarin werd een antwoord gegeven op 
de vraag waarom het huidige beleid niet het gewenste effect had. Er werd 
geconcludeerd dat het beleid zich richtte op een te beperkte aandachtsgroep, 
op te beperkte thema's en niveaus en te veel gericht was op symptomen. De 
bron van problemen als werkloosheid, schooluitval, criminaliteit en sociaal- 
economisch gebonden migratie lag volgens het OCaN in armoede en sociale 
uitsluiting.
 
Een aantal elementen lag hier volgens hen aan ten grondslag. Zo is onder 
de doelgroep naast een tekort aan geld ook sprake van een subcultuur van 
armoede. Dat is een levensstijl, voortgekomen uit (persoonlijke) 
omstandigheden, waarbij mensen berusten in hun lot en geld de drijfveer wordt 
voor het verwerven van status en erkenning. Stress en overlevingsstrategieën 
van uitgeslotenen zijn een gevolg van deze levensstijl. Verder ervaart een deel 
van de Antillianen een collectief trauma uit het slavernijverleden. Dit is een 
ongeheelde en ongedeelde psychische verwonding, die generaties aan elkaar 
overdragen. Het trauma kan van slachtoffers 'daders' maken. Dit trauma kan 
volgens OCaN grote gevolgen hebben voor het onderlinge vertrouwen, het 
gezinsleven en de manier van opvoeden. Verder draagt een tekort aan 
overheidsbeleid en negatieve beeldvorming ook bij aan het achterblijven van 
gewenste effecten.
 
Voor een effectief beleid was het volgens OCaN nodig dat de aandacht 
verschuift van de symptomen van de aansluitingsproblematiek naar de 
oorzaken van die problemen en daaraan gerelateerde oplossingen. De 
oplossingen liggen op meerdere terreinen, namelijk onderwijs en opvoeding, 
emancipatie en cultuur, gezondheid, woon- en leefomstandigheden, stimuleren 
van zelfstandig ondernemerschap / werk, beeldvorming en beleidsontwikkeling. 
Als laatste dient het beleid zich niet alleen te richten op jongeren maar op een 
bredere doelgroep en moeten beleidsmakers hun aandacht ook richten op de 
Nederlandse Antillen en Aruba.
 
Taskforce Antilliaanse Nederlanders
 
Gemeenten rapporteerden jaarlijks over de voortgang van projecten en de 
besteding van de aan hun toegekende middelen. Medio 2007 verscheen een 

10

 



 
Planevaluatie

 
voortgangsrapportage (Regioplan, 2007) waaruit onder andere bleek dat 2005 
een opstartjaar was geweest waarin sommige projecten (nog) niet van de grond 
waren gekomen en andere projecten waren gewijzigd. Volgens de analyse van 
Regioplan werd van de helft van de projecten eind 2006 de eigen projectdoelen 
(nog) niet gehaald (zie verder over projecten paragraaf 2.4). Naar aanleiding 
van deze outputrapportage werd door de minister van Wonen, Wijken en 
Integratie aan de ondertussen 21 Antillianengemeenten (AG-21) gevraagd na te 
gaan waar en hoe verbetering nodig en mogelijk was. Allereerst oordeelden zij 
dat Regioplan in haar rapportage slechts een gefragmenteerd beeld gaf, 
vervolgens gaven zij aan hoe de uitvoering van de Bestuurlijke Arrangementen 
verbeterd zou kunnen worden.
 
Volgens de AG-21 was bij een aantal projecten extra intensivering nodig, 
een aantal projecten behoefde aanpassing en een aantal zou moeten worden 
heroverwogen1. Ook signaleerden zij forse knelpunten die een bestendig 
resultaat in de weg stonden. Genoemd werden de complexiteit van de 
problemen van de doelgroep, de noodzaak van een integrale aanpak, het zeer 
moeilijk bereikbaar en aanspreekbaar zijn van Antilliaans-Nederlandse 
jongeren, de aanzienlijke vertrouwensrelatie die voor een effectieve interventie 
noodzakelijk is en het gebrek aan outreachend werken bij diverse instellingen, 
die bovendien onvoldoende Antilliaanse expertise in huis hadden. De 
complexiteit, omvang en intensiteit van de problemen onder Antillianen vroegen 
om een langdurige, integrale inzet en vereisen volgens de AG-21, categoraal 
beleid.
 
Bovenstaande constateringen gaven op 1 februari 2008 (mede) de 
aanleiding voor de toenmalige ministers van Wonen Wijken en Integratie 
(Vogelaar) en Justitie (Hirsch Ballin) en de staatssecretaris van Binnenlandse 
Zaken en Koninkrijksrelaties (Bijleveld-Schouten) om "(...) af te willen van een 
aanpak via een veelheid aan kleine, kortlopende en vaak geïsoleerde projecten. 
Daarvoor in de plaats moet een meer professionele, integrale en meerjarige 
aanpak komen waarin een goede balans wordt gevonden tussen preventie en 
repressie, tussen korte en lange termijn, tussen creëren van kansen en hard 
optreden tegen onacceptabel gedrag en tussen persoon- en systeemgerichte 
interventies (Tweede Kamer 2008, 26 283, nr. 31)." Tegen deze achtergrond 
werd het niet zinvol geacht te wachten op de afloop van de Bestuurlijke 
Arrangementen (eind 2008) om vervolgens te constateren dat de resultaten 
onbevredigend waren. Er werd dan ook besloten, met instemming van de AG- 

21, een gezamenlijke onafhankelijke Taskforce in te stellen die de opdracht 

11

 



 
Hoofdstuk 2

 
kreeg de Bestuurlijke Arrangementen van meer focus te voorzien, beter op 
gang te brengen en voorstellen te doen voor de verdere operationalisering (bij 
Rijk en gemeenten) voor de periode vanaf 1 januari 2009. Daarbij ging het om 
voorstellen over de prioritaire thema's en doelgroepen, de kwantitatieve 
onderbouwing, de te bereiken resultaten, de daarvoor in te zetten activiteiten, 
de aanwijzing van partijen die daarvoor verantwoordelijk waren, de wijze van 
monitoring van processen, de wijze van effectbeoordeling en de wijze waarop 
de Antilliaanse gemeenschap daarbij betrokken was. 
Het in september 2008 uitgebrachte rapport Antilliaanse probleemgroepen in 
Nederland van de Taskforce Antilliaanse Nederlanders had als belangrijkste 
conclusies dat er meerjarige structurele programma's ingezet moesten worden 
bovenop de reguliere voorzieningen met name in zes grote steden2, die de 
volgende richtlijnen kent:

1.  scherpe kwantitatieve en kwalitatieve probleemomschrijving en ­analyse 
van de doelgroep in de desbetreffende gemeente 

2.  een outreachende werkwijze voor het vinden en binden van de doelgroep 

3.  een persoons- en groepsgerichte benadering om multiproblemen integraal 
aan te kunnen pakken

4.  een repressieve aanpak van overlastgevende en criminele groepen en 
personen

5.  een duidelijke bestuurlijke regie.

 
Voor een dergelijke operatie meenden zij dat de overheid in de periode 2010 ­ 

2017 jaarlijks negen miljoen aan cofinancieringsmiddelen diende in te zetten. 
Van deze middelen zou dan tachtig procent ingezet worden voor de zes grote 
steden en de overige twintig procent voor een meerjarige structurele 
projectaanpak in elf gemeenten3.
 
Naast deze aanbevelingen noemde de Taskforce in haar rapport een aantal 
waarschijnlijk succesvolle methodische interventies: 

·  mentoraten en coaches van Antilliaanse Nederlanders 

·  gezinsaanpak in diverse gradaties met in het bijzonder aandacht voor 
vormen van opvoedingsondersteuning

·  "onorthodoxe methoden" om hulpverleningsinstanties beter toegankelijk te 
maken.

 

1    Reactie 21 Antillianen gemeenten naar aanleiding van de outputrapportage van Regioplan, 27 
september 2007 en (gedeeltelijk) notitie ambtelijk overleg AG-21, 4 juli 2007 

2   Te weten: Rotterdam, Den Haag, Amsterdam, Tilburg, Almere en Dordrecht 

3   Te weten: Groningen, Eindhoven, Arnhem, Zoetermeer, Nijmegen, Capelle a/d IJssel, 
Schiedam, Spijkenisse, Lelystad, Vlaardingen en Den Helder. 

12

 



 
Planevaluatie

 
De AG-21 lieten in een reactie4 weten grotendeels positief te zijn over het 
rapport van de Taskforce. Zij zagen ook een meerwaarde in de voorgestelde 
methodische aanpak met onderscheid tussen een programmatische en 
projectmatige aanpak afhankelijk van de omvang van de problematiek. Dat 
vroeg volgens hen om een structurele, meerjarige integrale inzet. 
Samenwerken aan samenwerking
 
Op 6 september 2006 besloot de toenmalige minister van Vreemdelingenzaken 
en Integratie (Verdonk) tot het instellen van een Team Ondersteuning 
Participatie in Antillianengemeenten (TOPA). Uitgangspunt voor TOPA was het 
stimuleren en ondersteunen van de participatie van de Antilliaanse en 
Arubaanse gemeenschap bij de ontwikkeling en uitvoering van de Bestuurlijke 
Arrangementen. Deze TOPA liep tot 31 december 2008. 
Op 26 juni 2009 werd bij besluit van de minister voor Wonen, Wijken en 
Integratie (Van der Laan) TOPA 2009 ingesteld, als vervolg op TOPA 2006- 

2008. Aan TOPA 2009 werd gevraagd voorstellen te presenteren die aangaven 
op welke wijze de samenwerking en ondersteuning tussen de 
Antillianengemeenten en de Antilliaanse gemeenschappen in de periode 2010 ­ 

2013 concreet vorm moesten krijgen.

 
In november 2009 kwam TOPA met haar rapport (TOPA, 2009). Het team 
onderschreef de conclusie van de Taskforce dat er bij de uitvoering van het 
Antillianenbeleid 2010 ­ 2013 behoefte bleef bestaan aan een externe advies- 
en ondersteuningspartner in relatie tot de realisatie, verbetering en 
optimalisering van de lokale samenwerking tussen gemeenten en de 
Antilliaanse gemeenschap. Dit alles vanuit de visie en ervaring dat een 
succesvolle samenwerking een essentiële randvoorwaarde was voor de 
slagingskansen van het lokale beleid (TOPA, 2009, p. 17). 
Een goede samenwerking vereiste, volgens hen, een structureel karakter en 
daarin was de Antilliaanse gemeenschap als structureel participatieorgaan 
onontbeerlijk. Daarbij stelde TOPA de volgende verbeterpunten voor de 
beleidsperiode (2010 ­ 2013):

·      Eén of meer ambtenaren zijn specifiek belast met de ondersteuning van 
het bestuur in de communicatie met de vertegenwoordiging van de 
Antilliaanse gemeenschap inzake de ontwikkeling en uitvoering van de 
beleidsmaatregelen.

 

4   Reactie 21 Antillianen gemeenten op het rapport van de Taskforce `Antilliaanse 
probleemgroepen in Nederland. Een oplosbaar maatschappelijk vraagstuk'. Rotterdam, 7 
oktober 2008.

13

 



 
Hoofdstuk 2

 

·     De participatieorganen (Antilliaanse gemeenschappen) zorgen samen met 
de gemeente voor professionalisering van hun besturen zodat, waar nodig, 
de omslag wordt gemaakt van een activiteitencommissie naar een 
adviesorgaan voor gemeente en gemeenschap.

·     De participatieorganen (Antilliaanse gemeenschappen) vergroten hun 
representativiteit door meer activiteiten te organiseren om de doelgroep te 
activeren, bijvoorbeeld via thema-avonden met Antilliaanse Nederlanders 
en beleidsmedewerkers, en door leden te zoeken uit verschillende 
leeftijdsgroepen en verschillende Antilliaanse organisaties. 
Verder concludeerde TOPA dat Antillianengemeenten vanaf 2010 een overgang 
moesten maken naar een meer samenhangende aanpak van projecten, die 
gecoördineerd en ingebed moesten worden binnen reguliere instellingen. Dit 
diende wel geleidelijk te gebeuren, want reguliere instellingen waren volgens 
hen nog onvoldoende in staat Antilliaanse risicojongeren te bereiken. 
Afspraken voor 2009 en 2010 ­ 2013
 
Op 31 december 2008 is de uitvoering van de Bestuurlijke Arrangementen 
Antilliaanse Risicojongeren geëindigd. Om een soepele overgang van de 
Bestuurlijke Arrangementen naar de volgende periode te waarborgen, gaf de 
toenmalige minister van WWI aan dat 2009 een financieel overbruggingsjaar 
was. In een brief van oktober 2009 (Tweede Kamer 2009, 26 283, nr. 52) aan 
de Tweede Kamer gaf hij aan wat kabinet en gemeente, naar aanleiding van de 
onderzoeken, gingen doen. Daarbij werden niet alle aanbevelingen van de 
Taskforce opgevolgd, waarvan de belangrijkste was om niet negen miljoen euro 
aan cofinanciering in te zetten (werd 4,5 mln) (Tweede Kamer 2010, 26 283, nr. 

55). Besloten werd de financiële inzet van de Bestuurlijke Arrangementen in de 
periode 2010 ­ 2013 voort te zetten. Op die manier konden goed lopende 
projecten zonder problemen gecontinueerd worden. Concrete afspraken 
zouden nog gemaakt worden. Met de voortzetting kon zo alvast voortgebouwd 
worden op de positieve ontwikkelingen op de terreinen schooluitval, 
werkloosheid en criminaliteit. Daarbij was het de bedoeling om deze inzet 
(kennis en deskundigheid) meer en meer onder te brengen bij reguliere 
instanties. Overigens heeft het ministerie de mogelijkheid open gelaten voor 
verdere aanpassingen, mochten deze in de loop der tijd noodzakelijk geacht 
worden.

 
De Antillianengemeenten maakten plannen voor de periode 2010 ­ 2013 waarin 
de adviezen van de Taskforce over coördinatie, focus in de aanpak en de keuze 
voor methodieken werden verwerkt. De gemeenten hadden daarbij, net als in 

14

 



 
Planevaluatie

 

        2005, de vrijheid om eigen prioriteiten afhankelijk van de lokale context te 
kunnen stellen. Het kabinet vond het belangrijk dat de komende aanpak goed 
gecoördineerd en samenhangend werd. Dat betekent een nieuwe fase van 
beleid waarin in plaats van vele losse projecten naar een samenhangende 
aanpak werd gestreefd die beter gebruik maakte van de bijdrage die reguliere 
instanties leverden bij de vermindering van de problematiek. Zij wilden 
uiteindelijk af van specifiek beleid voor bepaalde groepen (zoals Antillianen). 
Dat vraagt van instellingen dat ze goed zijn uitgerust om met verschillende 
soorten aanpakken te kunnen werken.
 
Het belang van `vinden-en-binden' werd verder benadrukt. Bepaalde 
Antilliaanse jongeren zijn lastig te bereiken en vragen om een intensief contact 
en begeleiding om ze na het `vinden' ook te kunnen `binden'. Het kabinet 
hamerde erop dat er voldoende coaches en begeleiders kwamen, waarvan vele 
met een Antilliaanse achtergrond. Verder gaf zij aan samenwerkingsverbanden 
op lokaal niveau te ondersteunen en de samenwerking tussen gemeenten en 
de Antilliaanse gemeenschap met de adviezen van TOPA verder te verbeteren 
(Tweede Kamer 2010, 26 283, nr. 55).
 
Vanaf 2010 sloten de gemeenten Spijkenisse en Hellevoetsluis zich aan bij 
de Bestuurlijke Arrangementen en maakte Arnhem geen verdere 
vervolgafspraken met het Rijk, omdat de omvang van de groep volgens de 
gemeente daar niet langer categoraal beleid rechtvaardigde. Daarmee is vanaf 

        2010 het totaal aantal Antillianengemeenten uitgekomen op 22. Na 2013 is het 
de bedoeling de Rijksbijdrage geleidelijk af te bouwen en te streven naar een 
integratie van specifiek beleid in regulier beleid waarbij ook samenwerking met 
lokale gemeenschappen verder ontwikkeld wordt. 

2.4     De projecten binnen de Bestuurlijke Arrangementen 
Projecten en activiteiten
 
Regioplan heeft een database aangelegd waarin projecten, uitgevoerd in het 
kader van de Bestuurlijke Arrangementen 2005 ­ 2008, zijn opgenomen. In 

        2005 is men begonnen in 21 gemeenten met een totaal aan 126 projecten die 
Regioplan weer heeft onderverdeeld in 166 soorten activiteiten. In 2008 treffen 
we een totaal aan van 131 projecten en 171 activiteiten. De meeste projecten 
(112) zijn begonnen in 2005. Zij worden gekenmerkt door overkoepelende 
doelstellingen op een drietal thema's: terugdringen van voortijdig 
schoolverlaten, werkloosheid en vermindering van criminaliteit. 

        15

 



 
Hoofdstuk 2

 
De projecten hebben verschillende soorten doelstellingen die niet direct te 
relateren zijn aan de overkoepelende doelstellingen. Deze projectdoelstellingen 
hangen af van de op gemeentelijk niveau gemaakte afspraken met de 21 
Antillianengemeenten. De aard van deze doelstellingen verschilt sterk per 
project. Zo is er bijvoorbeeld sprake van het contact leggen met honderd 
jongeren als voornaamste doelstelling tot aan het opsporen van tien criminele 
jongeren, die toegeleid moeten worden naar school en/of werk. De meeste 
gemeenten voeren vier tot zes projecten uit. Den Haag en Amsterdam voeren 
de lijst aan met respectievelijk 36 en 23 projecten. Vlaardingen heeft één 
project gehad en Zwolle twee. Er is een enorme diversiteit aan soorten 
projecten.
 
Kanttekeningen
 
De keuze voor het aanleggen van een projectenmonitor heeft als voordeel dat 
snel overzichten naar clusters, behaalde doelstellingen, type projecten etc. 
kunnen worden gemaakt, maar heeft als belangrijk nadeel dat de dynamiek en 
veranderingen in opzet en uitvoering van projecten niet meegenomen kunnen 
worden. Deze dynamiek en de samenhang in de uitvoering is op lokaal niveau 
wel aanwezig geweest, zoals uit jaarrapportages van gemeenten te lezen valt. 
Vier jaar Bestuurlijke Arrangementen betekent namelijk niet vier jaar dezelfde 
uitvoering en invulling van projecten. Zo hebben er tijdens de uitvoering van de 
Bestuurlijke Arrangementen veranderingen in het beleid plaatsgevonden, 
bijvoorbeeld verruiming van de leeftijdsgrens, waardoor doelen van projecten 
ineens verruimd werden. Dit is niet in een statische projectmonitor op te 
vangen. Daarnaast hebben projecten opstartproblemen gekend of zijn 
vervangen door nieuwe of verbeterde versies van projecten. Het meten van 
resultaten is derhalve geen eenvoudige optelsom. In deze paragraaf zullen de 
kenmerken van projecten besproken worden en zullen, waar dat nodig bleek, 
nuanceringen aangebracht worden.
 
Clusters
 
Regioplan (2005) heeft een clustering van zeven categorieën gemaakt. Als we 
de activiteiten onderverdelen naar deze categorieën dan zien we dat ongeveer 
een derde valt in `bereiken doelgroep' en een derde in `ondersteuning' (zie tabel 

2.1).

 

16

 



 
Planevaluatie

 
Tabel 2.1:      Clustering project
 
N                                           % 
Bereiken Doelgroep                                       49                                          29 
Huisvesting                                              16                                           9 
Ondersteuning                                             59                                         34 
Organisatie                                               19                                         11 
Overig                                                     7                                          4 
Repressie                                                  8                                          5 
Werk                                                      13                                          8 
Totaal                                                   171                                        100 


 
In bijlage 1 wordt uitgebreid ingegaan op de selectiecriteria van deze activiteiten 
naar acht clusters. Als we kijken naar de verschillende soorten activiteiten dan 
zijn die ook geclusterd terug te vinden in de database (zie tabel 2.2). 


 
Tabel 2.2:      Type activiteit
 
N                                     % 
Activering                                                      11                                     6 
Begeleiding Uitstroom                                            4                                     2 
Begeleiding vsv'ers                                             10                                     6 
Bereiken outreachment                                           11                                     6 
Bereiken voorziening                                            20                                    12 
Brug naar instellingen                                           4                                     2 
Communicatie en informatie                                       6                                     4 
Empowerment                                                      9                                     5 
Handhaving leerplicht                                            3                                     2 
Huisvesting met woonbegeleiding                                  9                                     5 
Huisvesting Tienermoeders                                        2                                     1 
Huiswerkbegeleiding                                              2                                     1 
Inspraak                                                         2                                     1 
Mentoring door vrijwilligers                                     8                                     5 
Mentoring met vrijwilligers                                      1                                     1 
Mentoring met beroepskrachten                                   17                                    10 
Nieuwkomers                                                      3                                     2 
Opvoedingsondersteuning                                          9                                     5 
Organisatievorming                                              10                                     6 
Overig                                                          10                                     6 
Regie                                                            3                                     2 
Repressie                                                        5                                     3 
Trajecten opzetten                                               3                                     2 
Vrijetijdsbesteding                                              9                                     5 
Total                                                          171                                  100 


 
Het uiteenrafelen van projecten in afzonderlijke activiteiten kan zinvol zijn om 
van groot opgezette projecten te bekijken welke terreinen deze bestrijken. 
Echter, er valt weinig te zeggen over de werking van die activiteiten, want het is 
vaak de combinatie van activiteiten in één project dat bijdraagt aan het 
realiseren van een doel. Het meten van een eventueel synergie-effect (het 
geheel is meer dan de som der delen) is niet mogelijk door de afzonderlijke 
activiteiten te bekijken. 

                                    17

 



 
Hoofdstuk 2

 
SMART doelen en resultaat 
Eén van de eisen in de subsidieregeling was dat projecten SMART beschreven 
zouden worden. Van de 171 activiteiten is dat in 77 procent van de gevallen ook 
zo.

 
Tabel 2.3:      Omschrijving specifieke doelstellingen van project 
N                                  % 
Beschreven en SMART                                             132                                  77 
Beschreven maar niet SMART                                        20                                 12 
Niet beschreven                                                    7                                  4 
Nvt                                                               11                                   7 
Totaal                                                          171                                  100 


 
Zoals eerder beschreven verschillen projectdoelen zeer van elkaar in aard, 
omvang en specificiteit. Een vergelijking van deze doelen met elkaar heeft dan 
ook geen zin. In de tussenrapportage van Regioplan (2007) wordt aangegeven 
of projecten hun doelstelling hebben gehaald tot 2006. Als we dat verder 
complementeren tot aan 2008 ontstaat tabel 2.4. Echter nuanceringen zijn hier 
op zijn plaats. Zoals onder het kopje kanttekeningen aangegeven is dit nogal 
een zwart-witte beoordeling. Hier is geen rekening gehouden met wijzigingen in 
de opzet en uitvoering van projecten. Bovendien zijn er enkele projecten 
vervangen door verbeterde versies. Er kunnen hier dan ook geen harde 
conclusies aan worden verbonden. Als we het sec bekijken dan kunnen we wel 
over het algemeen zeggen dat het steeds meer projecten is gelukt om hun 
doelstellingen te halen. 


 
Tabel 2.4:      Voldaan aan jaarlijkse projectdoelstelling 
DOELSTELLING                                2005                     2006                 2007                  2008 
N           %              N        %          N         %          N           % 
Meer gehaald                      22         26%              23     23%         33       31%         42        43% 
gehaald                           16         19%              23     23%         14       13%         22        22% 
Niet gehaald                      35         42%              35     36%         32       30%         30        31% 
Onbekend                          51         14%              18     18%         27       26%          4         4% 
Totaal                            85       100%               99    100%        106      100%         98       100% 
NVT                               39            -             25        -        18          -        20            - 


 
Kijkend naar de hoofddoelstellingen, zien we dat driekwart van de projecten 
zich op alle drie de hoofddoelstellingen (voortijdig schoolverlaten, werkloosheid 
en criminaliteit) richten. Daarom is bij elk project bekeken wat de belangrijkste 
doelstellingen zijn. Te zien in tabel 2.5 is dat van een kwart van de projecten, 
het onbekend is en dat de meerderheid zich richt op het bestrijden van 
schooluitval en criminaliteit. 


 

                                   18

 



 
Planevaluatie

 
Tabel 2.5:      Belangrijkste doelstelling
 
N                                      % 
Criminaliteit                                                 30                                      26 
Onderwijsuitval                                               39                                      34 
Werkloosheid                                                  16                                      14 
Allen                                                          1                                       1 
Onbekend                                                      28                                      25 
Totaal                                                       114                                     100 
Context
 
De activiteiten vinden plaats in diverse contexten. Negen procent vindt plaats in 
het buurtcentrum, zes procent op straat, vijf procent op school en ongeveer vier 
procent thuis (en ook zelforganisatie etc.). Een kwart van de activiteiten vindt 
plaats in meerdere omgevingen en voor een kleine twintig procent is er een 
specifiek gecreëerde omgeving. 
Tabel 2.6:      Context activiteit
 
N                               % 
Anders                                                                    12                              7,0 
Buurtcentrum                                                              16                              9,4 
Meerdere omgevingen                                                       42                             24,6 
Nvt                                                                       19                             11,1 
Onbekend                                                                  24                             14,0 
Op straat                                                                 11                              6,4 
School                                                                      8                             4,7 
Specifiek gecreëerde omgeving voor project                                32                             18,7 
Sportclub                                                                   1                              ,6 
Thuis                                                                       4                             2,3 
Thuis en bij de zelforganisatie                                             1                              ,6 
Thuis en op locatie                                                         1                              ,6 
Totaal                                                                   171                            100,0 
Financiën
 
De volgende bedragen waren beschikbaar in de 21 Antillianengemeenten. 


 

                                    19

 



 
Hoofdstuk 2

 
Tabel 2.7: Totale budget Antillianen projecten per gemeente 2005 ­ 2008 (cijfers april 2008) 
Opbouw budget 
Gemeente                                              Gemeente geld                   Rijksgeld                Totale budget5 

1     Almere                                                       1.079.270                 878.735                     1.958.005 

2     Amersfoort                                                      329.400                323.250                       652.650 

3     Amsterdam                                                    2.094.000               2.094.000                     4.188.000 

4     Arnhem                                                          103.000                103.000                       206.000 

5     Breda                                                           366.680                340.620                       707.300 

6     Capelle aan den IJssel                                          373.080                373.080                       746.160 

7     Den Haag                                                     2.296.928               2.296.928                     4.593.856 

8     Den Helder                                                   1.326.526                 349.000                     1.675.526 

9     Dordrecht                                                    2.398.066                 800.000                     3.198.066 

10    Eindhoven                                                    1.446.000                 550.000                     1.996.000 

11    Groningen                                                    1.794.000                 724.000                     2.518.000 

12    Leeuwarden                                                      954.000                230.000                     1.184.000 

13    Lelystad                                                        313.073                313.075                       626.148 

14    Nijmegen                                                     1.447.501                 407.501                     1.855.002 

15    Rotterdam                                                    8.764.000               4.690.000                    13.454.000 

16    Schiedam                                                        610.000                385.000                       995.000 

17    Tilburg                                                      1.030.000               1.030.000                     2.060.000 

18    Vlaardingen                                                     220.000                220.000                       440.000 

19    Vlissingen                                                      184.000                190.000                       374.000 

20    Zoetermeer                                                      324.000                324.000                       648.000 

21    Zwolle                                                          318.250                318.250                       636.500 


 
Uit deze cijfers blijkt dat in de steden Rotterdam, Den Haag en Amsterdam het 
grootste budget besteed is aan Antillianenprojecten. Rotterdam steekt, wat 
betreft de inzet van eigen gemeentelijke gelden, ver boven de rest uit. Wellicht 
heeft dit te maken met hun programmatische aanpak van de 
Antillianenproblematiek. De Rijksbijdrage in 2005 -2008 was een specifieke 
uitkering.

 

                                  5   Alle genoemde bedragen zijn exclusief financiële inzet van gemeentelijke diensten (en 
deelgemeenten). 

                                  20

 



 
Hoofdstuk 3     Procesevaluatie

 
Een van de hoofddoelen van het onderzoek is om meer inzicht te krijgen in de 
succes- en faalfactoren van de projecten voor Antilliaanse risicojongeren die in 
het kader van de Bestuurlijke Arrangementen zijn opgezet. Hiervoor hebben we 
acht groepsgesprekken georganiseerd met projectleiders en medewerkers van 
verschillende projecten. Vergelijkbare projecten hebben we gegroepeerd aan de 
hand van de volgende thema's;

 

                ·  Toeleiding Antillianen naar school en werk 

                ·   Schooluitval

                ·   Opvoeding

                ·  Ontmoeting, sport en spel

                ·   Hulpverlening

                ·   Huisvesting

                ·   Werk

                ·   Repressie

 
Doordat in de groepsgesprekken stakeholders van verschillende projecten met 
eenzelfde soort activiteit bijeen werden gebracht, was er ruimte om van 
gedachten te wisselen over de hoofdvraag van de evaluatie. Bovendien konden 
de aanwezigen zelf zaken aandragen en vond kennisuitwisseling plaats. De 
bijeenkomsten werden derhalve nuttig gevonden door de respondenten zelf. In 
totaal zijn 35 projecten op de bijeenkomsten vertegenwoordigd. Voor een 
overzicht van de groepsgesprekken zie tabel b3.1 in de bijlagen. 
Verder is er nog een groepsgesprek gehouden met de coördinatoren van de 
Antillianengemeenten over het gevoerde beleid en zijn tien Antilliaanse 
jongeren gesproken over twee projecten. 


 
In het onderstaande verslaan we wat in de verschillende gesprekken naar voren 
gekomen is. In de gesprekken zijn veel succesfactoren en tips genoemd die 
volgens de respondenten belangrijk zijn om de hulpverlening aan Antillianen 
succesvol te laten zijn. Daarnaast zijn een aantal faalfactoren ter sprake 
gekomen. Uiteraard is een dergelijke visie bepaald door de context waarin 
projectmedewerkers verkeren en geeft het geen totaal beeld van de 

                21

 



 
Hoofdstuk 3

 
gemeentelijke aanpak. In het onderstaande worden de succes- en faalfactoren 
uiteengezet.

 3.1      Succesfactoren

3.1.1     Laagdrempelige, outreachende, warme aanpak waarin tijd is voor het 
opbouwen van vertrouwen
 
Een goede relatie met de cliënt wordt door veel projectmedewerkers als 
vereiste gezien voor een goede hulpverlening. Het contact moet niet vluchtig en 
sporadisch zijn, maar diepgaand. Velen geven aan dat het werken met 
Antillianen geduld en een lange adem vergt. Er moet eerst contact worden 
gelegd voordat er aan de slag gegaan kan worden. Bij sommige projecten 
vinden bijvoorbeeld in het begin van het hulpverleningstraject frequent 
huisbezoeken plaats om zo een relatie op te kunnen bouwen tussen de 
hulpverlener en de cliënt.
 
Het werkt het beste om het eerste contact te leggen op een laagdrempelige 
manier en vervolgens de cliënt bepaalde mogelijkheden aan te bieden. 
"De ervaring is dat je mensen niet moet overvallen van kom koffie drinken en 
dan meteen vragen ga je werken? Laat het open voor de mensen. Niet 
iedereen staat open om geholpen te worden. Dat duurt even. (G2)6" 
Wat niet blijkt te werken is dat mensen gepusht en geparkeerd worden bij 
een hulpverlener. De vertrouwensband met Antillianen is volgens de 
respondenten zo belangrijk omdat het een groep is met trots en schaamte en 
de neiging heeft niet de vuile was buiten te willen hangen. 
Echter een van de respondenten waarschuwt voor het ontstaan van blinde 
vlekken en een kokervisie wanneer een hulpverlener te lang met een cliënt of 
een gezin werkt. Ook voor de hulpverlening kan het volgens de medewerker 
goed zijn dat met een nieuwe blik naar een geval wordt gekeken. 
Meerdere medewerkers geven aan dat, indien men voor de keus staat, het 
beter is voor kwaliteit in plaats van kwantiteit te kiezen. Oftewel met een kleiner 
aantal cliënten een intensief traject in te gaan, dan met een groot aantal een 
oppervlakkig traject te bewandelen. Een medewerker zegt hier het volgende 
over: "Echte duurzaamheid in relaties is belangrijk. Misschien is het beter vijftig 
mensen echt goed te helpen, dan iedereen een beetje. (G5)" 


 

          6   De citaten in dit rapport zijn ten behoeve van de leesbaarheid en om privacyredenen in 
sommige gevallen aangepast.

          22

 



 
Procesevaluatie

 
Uit de gesprekken met de jongeren blijkt dat vertrouwen het kernwoord is in de relatie tussen de 
hulpverlener en de jongere. De meeste van de respondenten hebben een sterke behoefte aan 
iemand om mee te praten en hun problemen te uiten. Sommige van de jongeren laten expliciet 
weten de vertrouwensband als speciaal te ervaren.

 
Richandly: "Hij                        is iemand met wie je kan praten en kan vertrouwen. En dat is 
wel iets bijzonders. Dat kan niet met iedereen in je omgeving". 


 
Rhonda: "Als ik hem bel om een afspraak te maken dan kan hij vrij snel een plekje in zijn agenda 
vinden. Met de brieven helpt hij mij goed. Ik kan hem altijd bellen voor advies. Vanaf de eerste dag 
dat ik hem over mijn probleem heb verteld, dat ik was afgewezen voor een woning, had hij meteen 
tijd om mij te helpen."

 
Outreachend
 
Om de doelgroep te bereiken, moeten hulpverleners achter hun bureau 
vandaan komen, is de mening van velen. Men moet outreachend te werk gaan 
en mensen persoonlijk benaderen. "Een manier is dat de scholen melding 
maken van een onvindbare jongere. Wij sturen dan niet alleen een brief, maar 
gaan op pad om erachter te komen waar deze zich bevindt. (G6)" 
Een van de veel gebruikte manieren is letterlijk langs de deuren gaan om de 
doelgroep te bereiken. Zo vertellen enkele medewerkers dat ze de 
felicitatiedienst als ingang gebruiken, die mensen bezoekt als hun kind twee 
jaar wordt. Hierbij kan contact met de moeders gelegd worden en worden ze 
gestimuleerd hun kind naar de peuterspeelzaal te brengen. Dit heeft bij een 
project duidelijk vruchten afgeworpen. De moeders waren veelal niet op de 
hoogte van de Voor-en Vroegschoolse Educatie-voorzieningen (VVE). Door 
middel van de felicitatiedienst en huisbezoeken werden ze op de hoogte 
gebracht wat leidde tot een toename van de VVE-aanmeldingen onder de 
Antilliaanse doelgroep. De huisbezoeken werkten overigens volgens een 
medewerker niet om de schoolverlaters te bereiken. "Doordat we ze niet 
kunnen dwingen, blijven ze meestal weg. Velen zie ik niet, waardoor ik 
huisbezoeken heb geprobeerd. Dit werkte ook niet, omdat de jongeren overdag 
werkten of op een andere locatie verbleven. (G6)"
 
Sommige instanties maken gebruik van veldwerkers of anderen die een ingang 
hebben bij de jongeren om ze te bereiken: "Nu ga ik mee met veldwerkers of 
anderen die een ingang bij de jongeren hebben naar een gesprek thuis. De 
veldwerker kan zich dan langzaam terugtrekken en dan kan ik een overzicht 
van de problematiek maken. (G4)"
 
Sommige organisaties maken omgevingsanalyses om de doelgroep te 
bereiken. Een andere manier waarop de doelgroep bereikt wordt is middels 
mond tot mond reclame. Als men wat langer bezig is, dragen jongeren ook weer 
andere jongeren aan. Hiervoor is het cruciaal om de organisatie zo in te richten 
dat er korte lijnen zijn en men per mobiele telefoon bereikbaar is. "Het is heel 

23

 



 
Hoofdstuk 3

 
belangrijk om altijd bereikbaar te zijn.(...) Je wordt altijd gebeld, zeker als je 
eenmaal hun vertrouwen hebt gewonnen, kun je ze niet teleurstellen. (G6)" 


 
De Antilliaanse jongeren die wij gesproken hebben, zijn voornamelijk via vrienden of familie in 
contact gekomen met de hulpverleners van het project waar zij momenteel aan deelnemen. Een 
enkeling heeft via school of via een stageplaats de hulpverlener leren kennen. De aanleiding was 
soms een specifieke hulpvraag, maar vaker is het contact op een informele wijze begonnen, dat 
uiteindelijk in een vorm van begeleiding is uitgemond. De meeste jongeren die wij gesproken 
hebben, hebben al meerdere jaren contact met de hulpverlener. 


 
Deskundigheid
 
Het hebben van Antilliaanse medewerkers heeft volgens verschillende 
medewerkers een meerwaarde. "Als je verdiepend wil praten, heb je soms een 
Antilliaanse medewerker nodig om die laatste belangrijke vraag te stellen (in het 
Papiaments). (G6)" Het is volgens de professionals als Antilliaanse medewerker 
makkelijker om binnen te komen in de Antilliaanse gemeenschap, die erom 
bekend staat gesloten te zijn en haar problemen liever binnenskamers te 
houden.
 
Verschillende medewerkers geven de voorkeur aan een mix van Antilliaanse 
en niet-Antilliaanse hulpverleners. Met name voor nieuwkomers is het relevant 
om ook een Antilliaanse hulpverlener beschikbaar te hebben. 
Een mogelijk risico bij het hebben van Antilliaanse medewerkers is volgens 
enkele respondenten overigens dat ze met name in kleinere gemeenten te sterk 
deel uitmaken van de Antilliaanse gemeenschap en dit de hulpverlening 
negatief beïnvloedt. Enkele medewerkers geven aan dat er van beide kanten 
inspanningen geleverd moeten worden. "We werken in onze gemeente ook aan 
de acceptatie bij de Antillianen dat je in Nederland nu eenmaal met 
Nederlandse hulpverleners te maken krijgt. (G4)"
 
"De jongeren hebben geen hulpverlener nodig die Papiaments spreekt, maar 
iemand die geduld en tijd voor ze heeft. En dat kan iedereen. Het probleem is 
dat niet iedereen met hart en ziel te werk gaat.       Het is ook moeilijk om de 
verschillende bevolkingsgroepen allemaal anders te benaderen. Je kunt de 
kinderen ook duidelijk maken hoe zij zich kunnen aanpassen aan de (non- 
verbale) communicatie van de docent.                                    . (G6)" 

24

 



 
Procesevaluatie

 
We hebben de jongeren gevraagd of zij het nodig vinden dat de hulpverlener van Arubaanse of 
Antilliaanse afkomst is. Geen van de jongeren vond dat per se nodig. Het merendeel van de 
jongeren is van mening dat het wel enigszins uitmaakt, met name doordat ze elkaar vanwege de 
taal beter kunnen begrijpen. Toch vinden ze allemaal dat de etniciteit van de hulpverlener van 
ondergeschikt belang is. Meerdere respondenten geven aan dat de kwaliteit van de hulpverlening 
van groter belang is. Volgens enkele andere respondenten is het vooral belangrijk dat er sprake is 
van een vertrouwensband. Een van deze respondenten geeft aan dat het in eerste instantie 
vanwege de overeenkomsten kan lijken dat het vertrouwen sneller tot stand komt als de 
hulpverlener ook van Antilliaanse afkomst is, maar dat dat niet de werkelijke reden is. Een andere 
respondent denkt dat het beter zou zijn als de hulpverlener een autochtone Nederlander is omdat 
hij `de Nederlanders' beter zou kennen. Weer een andere respondent vertelt zowel contact gehad te 
hebben met Antilliaanse als niet-Antilliaanse hulpverleners en met beide goede ervaringen gehad te 
hebben.

 
Siny: "Met Danny is het anders. Klinkt raar, maar bijna elke Antilliaan met een probleem gaat direct 
naar hem toe. Hij is goed te vertrouwen. 
Interviewer: Het vertrouwen is belangrijk? 
Siny: Ja.
 
Interviewer: Nog belangrijker dan het Antilliaan zijn? 
Siny: Ja.
 
Interviewer: Of komt het vertrouwen sneller als de hulpverlener een Antilliaan is? 
Siny: Nou, misschien lijkt het in eerste instantie makkelijker door de overeenkomsten, maar dat is 
het niet."

 
Stacey: "Dat maakt niet uit. Danny praat ook een beetje Papiaments. Dus als ik niet uit mijn 
woorden kom kan ik overgaan op het Papiaments." 


 
Richandly:"Het maakt niet uit welke culturele achtergrond iemand heeft. Als iemand jou begrijpt en 
je met je problemen kan helpen dan is dat goed. 
Interviewer: En het is niet dat dat met een Antilliaan net iets makkelijker is? 
Richandly: Nee. Misschien qua taal soms." 


 
3.1.2     Omvattende aanpak: Intensieve samenwerking, doorverwijzing en snelle 
doorstroming
 
Intensieve samenwerking
 
Omdat de problematiek meervoudig is, is volgens de professionals een 
omvattende aanpak nodig. "We proberen de cirkel rond te maken, door alle 
leefgebieden van de jongeren aan te pakken. We hopen hiermee ruimte [rust, 
red.] in de hoofden van de jongeren te creëren. (G3)" 
Hiervoor is samenwerking tussen verschillende instanties cruciaal. Veel 
projectmedewerkers geven aan al veel met andere partners samen te werken. 
Het gebeurt op kleine schaal, bijvoorbeeld rondom een cliënt waarbij een 
hulpverleningsinstantie met het buurtcentrum, de wijkagent en de ouders een 
"mininetwerk" opbouwen.
 
In verschillende gemeenten wordt de samenwerking op een meer structurele 
en geïnstitutionaliseerde wijze georganiseerd. Veel van de gemeenten werken 
met ketenoverleggen, casuïstieke overleggen en centrale overleggen. 
Verschillende instanties zoals politie, leerplichtambtenaren, maatschappelijk 
werk en sociale dienst schuiven aan bij deze overleggen. Door alle 
projectmedewerkers die aan zulke overlegvormen deelnemen, worden deze als 
positief ervaren.

          25

 



 
Hoofdstuk 3

 
Om een goede samenwerking mogelijk te maken en daadkrachtig en snel te 
kunnen reageren is het volgens verschillende projectmedewerkers belangrijk 
dat de lijnen tussen de verschillende instanties kort zijn. "Het ketenoverleg 
bijvoorbeeld wordt als een effectief middel gezien om de hulpverlening te 
verbeteren, omdat men hierdoor minder tegen de bureaucratie aanloopt. Het is 
belangrijk dat mensen van de verschillende organisaties elkaar kennen. Je 
moet het meer van mensen hebben dan van de regels en procedures. (G5)" 
In de overleggen wordt vaak intensief vergaderd over een casus en de 
aanpak op elkaar afgestemd. Hoewel het tijdsintensief is, werpt het echter 
volgens verschillende medewerkers vruchten af. "Het is waar dat het intensief 
vergaderen over één casus veel tijd, energie en geld kost. Het is op deze 
manier wel mogelijk om iemand uit de rotzooi te houden. De cliënt is ten dele 
partner aan tafel. In de praktijk werkt het goed. (G5)" 
Overleg tussen instanties uit verschillende gemeenten wordt tevens van 
belang geacht. De groepsgesprekken worden in dit kader door diverse 
projectmedewerkers genoemd als voorbeeld van hoe het zou moeten. Zoals 
een projectmedewerker het zegt: "Het zorgt ervoor dat het werk gesmeerd blijft 
en niet lokaal vastroest. (G6)"

 
Er is wel afstemming en structureel overleg tussen de Antillianengemeenten, 
echter volgens enkele projectmedewerkers is dit niet afdoende. Er zou ook 
overleg moeten zijn tussen mensen uit de praktijk. "Er is structureel overleg 
tussen de Antillianengemeenten. Dit overleg staat echter verder van de materie 
af. (G5)" Medewerkers vinden dat er niet alleen tussen instanties goed moet 
samengewerkt worden, maar ook met de Antillen. "De uitwisseling tussen 
gemeentes is belangrijk. Maar ook samenwerking met de Antillen. Er is nu 
tussen Den Haag en de Antillen een samenwerkingsverband gesloten. Het is 
belangrijk omdat de Antillianen heel erg mobiel zijn. (G6)" 
Doorverwijzen en snelle doorstroming
 
Cruciaal in het bieden van hulpverlening is de mogelijkheid tot doorverwijzing. 
Wanneer een jongere met een probleem wordt gevonden moet er 
doorverwezen kunnen worden naar een vervolgtraject. "Je moet nooit iemand 
zo maar wegsturen. Je moet altijd zorgen een netwerk van contactpersonen bij 
verschillende organisaties te hebben, zodat je iemand kunt doorverwijzen. (G5)" 
Met name via vrijetijdsactiviteiten kunnen jongeren die problemen hebben, 
worden bereikt en vervolgens worden doorverwezen. Tijdens de activiteiten 
worden problemen gesignaleerd en er wordt doorverwezen naar instanties die 
hulp kunnen bieden. "In een vrijetijdsproject signaleer je iets meteen en neem je 

26

 



 
Procesevaluatie

 
zo een jongen apart. Je vraagt hem wat er is en dan komt alles naar boven. Die 
jongen heeft ook een band met jou en vertrouwt je door de activiteit.       Je 
moet eerst al het andere op een rijtje krijgen. Die jongen heeft misschien wel 
andere problemen, geen huis etc. Dus dan benader ik eerst een andere partner, 
zoals maatschappelijk werk. Daar werk ik ook mee. Die doorstroming [naar 
andere partners, red.] moet altijd werken. En als hij dan klaar is en weer komt 
spelen, vraag je hem of het weer goed gaat. Zo signaleer je dat. Het is heel 
belangrijk voor deze groep. Want, het is een hele gesloten cultuur, waar 
mensen niet snel over hun thuissituatie praten. (G1)" Om te kunnen signaleren 
is deskundigheid ter plaatse nodig. Aan de vrije tijdsactiviteiten zou dus een 
professional verbonden moeten zijn. Doorverwijzen alleen heeft volgens 
verschillende respondenten geen zin. Vaak is het nodig dat de hulpverlener de 
eerste keer meegaat naar de instantie en naderhand nog een check- up doet 
om te kijken of de cliënt nog naar de instantie gaat waarnaar is doorverwezen. 


 
Een van de projecten waar wij jongeren van hebben gesproken, had een jongerencentrum als 
verzamelplek. De jongeren gingen hier voornamelijk heen voor de gezelligheid en een leuke 
vrijetijdsbesteding. Op den duur bespraken ze ook hun problemen met de medewerkers en werd er 
naar oplossingen gezocht.

 
Roensly: "Bij de inloop kom ik voor de gezelligheid, beetje praten, computeren en zo. Maar ik kom 
niet zo vaak meer naar de inloop. Ik ben bijna achttien en de inloop is tot achttien  jaar.       Ik hou 
er wel van om met hen                            te praten. Ik kan goed met ze opschieten. En 
anders kom ik voor een gezellige tijd met de andere jongeren. Beter dan thuis zitten of op straat 
hangen.
 
Int.: Krijg je ook ergens echt hulp bij?
 
Roensly: Ja. Als ik iets niet snap of ik zoek werk dan helpen ze mij. Of als ze zien dat ik ergens 
moeite mee heb dan helpen ze me. Je kan altijd op ze bouwen en ze alles toevertrouwen. Wat in de 
kamer wordt besproken, blijft daar."

 
Nadat Gilberto een tijdje bij Het Honk langs was gekomen om gebruik te maken van het internet, 
kregen de hulpverleners het vermoeden dat hij een functiebeperking had, na doorverwezen te zijn 
naar een psychiater kwamen ze erachter dat hij ADHD had: 


 
Gilberto: "I came here for the internet for a while. Later on they helped me to solve problems, 
financial problems for example. I also have ADHD and they helped me to get to a psychiatrist. Due 
to my ADHD and computer game addiction, I tend to forget the errands I have to do. That's when 
things get screwed up and I get in trouble. Nahaira [Een Antilliaanse medewerkster van het 
jongerencentrum] reminds me of the things I have to do and helps me when I get into trouble. I don't 
know what to do, because I have never been in that kind of trouble before, so she helps me out." 


 
De hulpverlening die de jongeren krijgen vindt op een erg proactieve wijze plaats. De hulpverleners 
nemen voor hen contact op met de woningcorporatie om een huis te regelen, spreken met een 
contactpersoon van school in het geval van moeilijkheden, zorgen dat ze een regeling krijgen voor 
het aflossen van een schuld, enzovoort. De relatie tussen jongerenwerker en jongere, zoals wij die 
gepercipieerd hebben tijdens ons veldwerk en aan de hand van de interviews, is persoonlijk van 
aard. De jongerenwerkers kennen de jongeren goed, en de jongeren voelen zich duidelijk bij hen op 
hun gemak.

 
Rhonda; "Danny helpt mij met mijn problemen, zoals het opstellen van een brief aan de 
woningbouwcoöperatie. Of hij gaat mee naar de gemeente als ik iets niet begrijp. Of naar mijn 
oudste zoon als ik op bezoek ga bij de voogd. Dan vraag ik Danny mee als back-up zodat ik daar 
niet alleen hoef te staan en voor mezelf moet opkomen. Hij helpt mij om een beetje sterk over te 
komen."

 

27

 



 
Hoofdstuk 3

 
3.1.3     Regie en visie
 
In meerdere groepsgesprekken wordt het belang van een goede regie 
benadrukt. Het wordt als een belangrijke succesfactor benoemd voor goede 
hulpverlening. Vaak vervult de gemeente die regierol. "De gemeente voert hier 
de regie over, waardoor de projecten niet los van elkaar opereren. Dat is bij ons 
de grootste kracht. (G7)"
 
Een centrale aanpak voorkomt dat jongeren bij verschillende loketten tegelijk 
aankloppen. Een van de projecten die tijdens de bijeenkomsten ter sprake 
kwam, is expliciet gericht op het stroomlijnen van het zorgtraject van jongeren. 
"Deze centrale aanpak zorgt ervoor dat de verschillende loketten samenwerken, 
zodat de jongeren niet meer kunnen `shoppen' bij de loketten. Als ze zich 
ergens aanmelden, komen ze uiteindelijk altijd langs ons. (G3)" 
Sommige andere steden werken met een casemanager die de verbindende 
schakel vormt tussen verschillende instanties en Antilliaanse jongeren. Ook dit 
wordt een succesfactor genoemd. "Bij ons in onze gemeente was het probleem 
dat hulpverlening te verkokerd was. Het is een grote opgave voor 
straathoekwerkers om jongeren met meervoudige problemen te begeleiden. Er 
is een casemanager nodig om de lijnen uit te zetten. De straathoekwerker levert 
aan en de casemanager voert de regie. Hierdoor raak je de jongere niet kwijt en 
blijft de jongere betrokken. De straathoekwerker blijft nodig, omdat jongeren en 
organisaties elkaar niet vinden. De straathoekwerker moet alleen niet een 
verlengstuk van een organisatie worden. De hulpverlening houdt niet op op het 
moment dat er geen contact meer is. De casemanager moet aan de bel 
trekken, zodat de straathoekwerker of politie erachter aangaat. (G4)" 
Bovendien wordt er voor een programmatische sluitende aanpak gepleit 
waarbij verschillende ketens in elkaar worden geschoven en zo de problematiek 
constructief wordt aangepakt. "Vanuit de veiligheidsketen, de zorgketen en 
vanuit jeugd en gezin worden goede dingen gedaan. Deze ketens moeten in 
elkaar geschoven worden om de aanwas van onderaf tegen te gaan, anders is 
het dweilen met de kraan open. Systeemgericht denken is noodzakelijk (G5)" 
Projecten werken daarom in sommige gevallen bewust met bijvoorbeeld 
contactfunctionarissen die altijd bereikbaar zijn voor de doelgroep en contact 
houden met de andere hulpverleners. "Het is belangrijk dat mensen kunnen 
terugvallen op vertrouwelingen. Dit voorkomt regelmatig veel ellende en werkt 
deëscalerend. (G5)"
 
3.1.4     Het belang van preventie: jong beginnen, gezinsaanpak, moeders centraal 
De meerderheid van de projectmedewerkers geeft aan dat men zo jong 
mogelijk moet beginnen met hulpverlening. Om de problematiek omtrent 

          28

 



 
Procesevaluatie

 
Antilliaanse jongeren constructief aan te pakken moet zoveel mogelijk 
preventief te werk gegaan worden.
 
Verschillende projecten zijn in gaan zetten op preventie. Zo is een project 
gericht op het voorkomen van voortijdig schoolverlaten zich, in plaats van op 
middelbare scholieren, meer gaan richten op basisschoolleerlingen: "Op de 
basisschool zijn de leerlingen nog jong en doen ze het nog goed, ze zijn meer 
kneedbaar. De overgang naar de middelbare school is problematisch. Daar 
worden ze meer opgevoed door hun omgeving en komen ze in aanraking met 
roken, blowen, sexualiteit etc. (G6)" Ook een vrijetijdsproject is zich bewust op 
kleine kinderen gaan richten omdat die nog "kneedbaar zijn". 
Voor de groep waarvoor dat al te laat is, moet overigens volgens 
verschillende respondenten ook hulp worden geboden. "Je moet de jongeren 
opvangen daar waar ze afglijden en aan de andere kant preventief te werk 
gaan.       Er is een groep die `in de shit zit' die geholpen moet worden. Deze 
kost ons namelijk heel veel energie. Tegelijkertijd kun je ervoor zorgen dat die 
groep kleiner wordt als je aan de voorkant durft te beginnen. Een aanpak van 
de lange adem is nodig. Als je het gedrag langzaam voortgaat dan sluipt het er 
vanzelf ook in bij de jongere. Als je als baby al op gestolen spullen slaapt; tja, 
dan is de kans groot dat de vicieuze cirkel niet doorbroken wordt. Nederland 
heeft zich heel lang tolerant opgesteld en ze vrij gelaten. Het gevolg daarvan 
moet nu opgeruimd worden. (G6)"
 
Moeders centraal
 
Het is van belang dat het hele gezin deel uitmaakt van de begeleiding, vooral 
omdat dit een bron is van veel problematisch gedrag van Antilliaanse jongeren. 
"Onze filosofie is: thuis ontstaat alles. (G1)"
 
Als er binnen het gezin problemen zijn moet een gezinsgerichte aanpak 
worden opgezet. "Je moet beginnen bij de gezinnen en de jongeren op veel 
vroegere leeftijd al aanpakken. Veel preventiever te werk gaan. (G4)" 
Gezien het hoge percentage alleenstaande moeders betekent dit in veel 
gevallen inzetten op de moeders. "Als de situatie in een gezin verbetert heeft dit 
een positief effect op schoolverzuim. Wat betreft werkloosheid heeft scholing en 
betere integratie van Antilliaanse vrouwen in de maatschappij een gunstig 
effect. Dit werkt ook positief op de kinderen. Als vrouwen minder afhankelijk zijn 
van een uitkering, zijn ze minder geneigd op foute mannen te vallen, en geven 
ze een beter voorbeeld aan hun kinderen. (G2)" Enkele professionals 
benadrukken dat de betrokkenheid van vaders bij de opvoeding vergroot zou 
moeten worden om stabiliteit in het gezin te brengen. 

29

 



 
Hoofdstuk 3

 
Dreiging met sancties kan in sommige gevallen een belangrijke stok achter 
de deur zijn om bij gezinnen binnen te komen. De sancties liggen op het gebied 
van het stopzetten van de uitkering, uithuisplaatsing van het kind en dergelijke. 
Stopzetting van de uitkering komt niet veel voor, de sanctie werkt kennelijk 
preventief. Bovendien werkt dreiging van uitkering stopzetten niet altijd, 
aangezien er een groep tussen zit die niet afhankelijk is van een uitkering. 
3.1.5     Vraaggestuurd werken en empoweren
 
Empoweren
 
In veel projecten wordt steeds meer ingezet op het aanreiken van handvaten, 
zelfstandigheid en uiteindelijk eigen verantwoordelijkheid. "De bedoeling van 
het project is ook om mensen zelfstandigheid mee te geven. Je moet dus 
voorkomen dat mensen zich aan je gaan vastklampen. Een tip is om meer met 
gezin en omgeving bezig te zijn. Empoweren. (G1)" 
"Door ze zelf de stappen te laten nemen, zijn het sterkere persoonlijkheden 
geworden. De rest leert, ondanks fouten, steeds meer bij. Wij geven ze een 
`rugzak met informatie' die zij op hun reis kunnen gebruiken. (G6)" Een 
voorwaarde hiervoor is dat de Antilliaanse probleemjongeren in de projecten 
gemotiveerd zijn om stappen te ondernemen. 
Hulpvraag centraal
 
Verschillende projecten zetten in op vraaggestuurd werken. Bij het 
vraaggestuurd werken staat de hulpvraag van de cliënt centraal en bepaalt de 
cliënt het tempo. Wanneer de hulpverlener de hulpbehoevende teveel aan de 
hand neemt en vooruit trekt, is de kans op recidive volgens een medewerker 
groot wanneer de hulpverlening eindigt. "Het is ook belangrijk om vraaggericht 
te werken. Veel loopt stuk op hulpverleners die hun eigen doelen hebben en 
vanuit een verkokerde visie snel iets voor elkaar willen krijgen. Ze hollen vooruit 
op de hulpbehoevende. Als mensen dan losgelaten worden, is er grote kans dat 
ze in recidive vervallen. Verkokering en versnippering van ons stelsel is hier 
debet aan. Een opvolging van verschillende hulpverleners werkt niet goed. 
(G2)"
 
"Sommige projecten werken expliciet met een flexibele hulpverlening die 
toegespitst wordt op de cliënt. Er is bewust niet gekozen voor een vast 
veiligheidsteam, maar voor een ad-hoc samenstelling van het gezelschap, 
toegespitst op de cliënt (G5)"

          30

 



 
Procesevaluatie

 
"Een standaardaanpak zal nooit bij geen enkele doelgroep werken. Werken 
met Antillianen, vraagt om geduld, begrip en kennis van de achtergrond. Het is 
maatwerk. (G7)"
 
Een medewerker geeft echter aan dat een groot deel van de cliënten echter 
niet in staat is om een hulpvraag te formuleren of soms van mening is dat ze 
geen hulp nodig hebben.  "Zo is het ook als de jongere de hulpvraag niet kan 
formuleren. Zogenaamd heeft deze dan geen probleem. Deze jongere moet je 
blijven opzoeken en mee blijven praten en uiteindelijk komt datgene waar ze 
mee zitten wel naar buiten. (G4)" In die zin wordt van de medewerkers 
voldoende flexibiliteit verwacht zodat zij toch kunnen inspelen op problemen die 
zich met de cliënten voordoen.
 
3.1.6     Eerst praktische hulp
 
Verschillende projecten beginnen met het verlenen van praktische hulp. Er 
wordt orde op zaken gesteld wat betreft basale zaken als huisvesting, schulden, 
justitie etc. Hierdoor wordt een basis gecreëerd om vervolgens op verder te 
bouwen. "Veel van de betrokken moeders hebben een verleden van 
verwaarlozing en mishandeling, jeugdzorg, tehuizen. Ze hebben vaak hun 
opleiding niet afgemaakt, hebben geen werk en gaan om met foute vriendjes. 
Het is vaak nodig eerst orde op zaken te stellen wat betreft basale zaken als 
huisvesting en financiën. (G2)"
 
Ook wordt bepaalde praktische hulp geboden zodat men ze dan vasthoudt in 
de gemeente. "We wilden de Antillianen zo snel mogelijk aan het werk hebben 
om ze een dagbesteding te bieden. Antillianen gaan anders hoppen tussen 
steden en wij willen ze graag vasthouden. Ze krijgen snel een uitkering en een 
adres waardoor ze niet naar een andere stad gaan. (G7)" 
3.1.7     Rolmodellen
 
In diverse projecten komt het begrip rolmodel ter sprake, een persoon die dicht 
bij de leefwereld van een Antilliaanse jongere aansluit, vaak omdat die zelf het 
parcours van een problematische situatie naar een gewenste situatie heeft 
doorlopen. "Eén van de jongeren die er vanaf het begin bij was, is instructeur 
geworden. Je moet dat doen, want dan leren ze ook omgaan met andere 
jongeren. Het overdragen leren ze daar ook. Hun vaardigheid wordt nog groter. 
(G1)"
 
Niet alleen jongeren ook volwassenen worden ingezet als rolmodel. "Wij 
verzorgen trainingen voor volwassenen, die op hun beurt weer als rolmodel aan 
jongeren gekoppeld worden. Een doel bijvoorbeeld is het voorkomen van 
schooluitval. (G4)"

          31

 



 
Hoofdstuk 3

 
Het werken met rolmodellen blijkt goed te werken, omdat de jongeren zich 
met het rolmodel kunnen identificeren en omdat het rolmodel signalen snel 
oppikt. In onderstaand voorbeeld betreft het een ex-ganglid die als rolmodel 
fungeert. "We hadden in het begin veel blank personeel, die wel met hart en ziel 
aan het werk waren, maar geen feeling voor de Antilliaanse jongeren hadden. 
We werken tegenwoordig met rolmodellen van de straat. Ook moeilijk, zo 
hebben we bijvoorbeeld een ex-ganglid bij ons werken. Deze heeft dan wel de 
kennis die wij ontberen. Hij pikt signalen veel sneller op dan wij. Wij plaatsen 
deze rolmodellen op een voetstuk, laten ze ondersteunen door professionals en 
ontlasten ze van hun administratieve taken. (G6)" 
Inzet van Antilliaanse professionals en van Antilliaanse vrijwilligers werkt positief 
voor het bereiken van de doelgroep, rolmodellen en ondersteuning op het 
persoonlijk vlak ver buiten wat voor een professional mogelijk is. Daarnaast is in 
veel gemeenten een beraad geformeerd dat bij de beleidsontwikkeling 
betrokken is.
 
3.2      Faalfactoren
 
3.2.1     Startproblemen van projecten
 
Verschillende projecten hebben startproblemen gehad, omdat zij in het begin 
onbekend waren bij de instanties en er veel tijd overheen ging vooraleer 
wederzijds vertrouwen werd opgebouwd. Daarnaast was het bereiken van de 
doelgroep vaak een probleem. Op den duur kwamen er meer doorverwijzingen 
van de instanties, werden projecten serieuzer genomen en werd er vanuit 
instellingen teruggekoppeld. Daarnaast gebeurde het dat projecten ten onder 
gingen aan hun eigen succes. Zo waren er trajecten die door toename van hun 
naamsbekend na verloop van tijd overspoeld werden met cliënten. Dat leverde 
de organisaties problemen op vooral wanneer zij niet genoeg medewerkers 
hadden.
 
3.2.2     Stellen van `targets' werkt verlammend of nodigt uit tot `fraude' 
Het stellen van `targets' werkt verlammend of heeft tot gevolg dat medewerkers 
`frauderen' met hun resultaten. Een van de professionals stelt het als volgt: "Er 
wordt verkeerd gemeten. Reken ons niet af op de groep die we niet bereiken, 
maar op wat wij doen met de jongeren die we wel bereiken. Wij worden ook 
afgerekend op effecten waar wij niets aan kunnen doen. Het is moeilijk jongeren 
aan een baan te helpen midden in een crisis. Het is vechten tegen de bierkaai. 

          32

 



 
Procesevaluatie

 
Je slaat de jongerenwerkers lam met dit soort afrekeningen. En dat is funest. 
(G6)"
 
Er worden daarnaast voorbeelden gegeven van projecten waarin targets 
worden gesteld die onhaalbaar blijken (begeleiding van twintig criminele 
jongeren waarvan er tien binnen negen maanden op school of aan het werk 
moeten zijn). Andere targets zijn zo opgesteld dat ze eenvoudig te halen zijn 
(het voorbeeld wordt gegeven van een organisatie die als target had op 
jaarbasis veertig doorverwijzingen te doen). Deze doelstelling is op papier erg 
snel behaald, maar zet uiteindelijk weinig zoden aan de dijk. 
Door de opzet van de Bestuurlijke Arrangementen komt kwantiteit volgens 
sommige professionals boven kwaliteit terecht: "Om een goede beoordeling te 
kunnen maken moet je bekijken wat voor vergrijpen de recidive betreft. Als er 
bijvoorbeeld minder ernstige vergrijpen gepleegd worden, is dit ook een positief 
resultaat. Je moet de mensen langere tijd volgen, om te zien of de positieve 
resultaten aanhouden. (G5)"
 
Bovendien stellen de targets de medewerkers soms voor moeilijke 
dilemma's. "Het is belangrijk dat je je naast op de jongeren ook op het gezin 
richt. Alleen lastig is dat je als veldwerker wordt afgerekend op het aantal 
doorverwezen jongeren. Hierdoor is er geen tijd over voor het gezin. (G4)" 
Een ander voorbeeld van een dilemma is dat in een project is gebleken dat zij 
niet iedereen na een jaar weer los kunnen laten, maar waar langere intensieve 
begeleiding een noodzaak is. Dit heeft als consequentie dat, bij gelijkblijvende 
capaciteit en financiële middelen, nieuwe gevallen moeten wachten. 
Sommige andere projecten hebben weleens jongeren moeten weigeren 
omdat ze aan hun maximum zaten. Men vreest dat die jongeren in de illegaliteit 
of in andere steden belanden. Een andere gemeente is meestal niet op de 
hoogte van een verleden van een jongere met alle gevolgen van dien voor 
zowel de jongere als de hulpverlenende organisaties. 
3.2.3     Toegangscriteria van projecten
 
Veel organisaties hanteren toegangscriteria waardoor sommige deelnemers 
buiten de trajecten vallen, terwijl ze daar wel in zouden horen. 
In een project rondom werkervaring viel de doelgroep in de leeftijdscategorie 
vijftien tot achttien jaar. Men merkte echter dat zij in die groep achter het net 
aan het vissen waren. Deze Antilliaanse jongeren hadden al veel andere 
bezigheden waardoor het lastig was ze naar school of werk te krijgen. Men 
kwam er verder achter dat de jongeren al op hun vijftiende vastliepen. Het 
project stagneerde. In januari 2009 heeft een andere stichting het overgenomen 
en de leeftijdsgrens omlaag gebracht naar twaalf jaar en de begeleiding 

          33

 



 
Hoofdstuk 3

 
geïntensiveerd. Dat pakte positief uit. Een les die daaruit, volgens de 
medewerkers van het project, moet worden geleerd, is dat men een 
leeftijdscriterium niet als toegangscriterium moet hanteren. 
Zoals we eerder gezien hebben is een omvattende aanpak nodig waarbij 
bijvoorbeeld het gezin mee wordt genomen in de hulpverlening. 
Toegangscriteria vormen echter voor sommige professionals belemmeringen 
om dat te kunnen doen. "Het heeft geen zin zolang je het niet kunt verbinden. 
Als de moeder onmachtig was om ze ondersteuning te bieden dan was onze 
inzet ook nutteloos. De moeder moest ook geholpen worden. Wij mochten de 
moeder niet helpen. (G4)"
 
Het is in de praktijk vaak moeilijk om jongeren te weigeren die niet tot de 
doelgroep behoren. Een projectmedewerker stimuleert Antilliaanse jongeren om 
vrienden mee te nemen, zodat ze een plek hebben waar ze vrienden en 
vriendinnen kunnen ontmoeten en met iets zinvols bezig kunnen zijn. 
Het bleek in de praktijk dat vrienden en vriendinnen niet altijd uit de Antilliaanse 
gemeenschap komen. Om hen dan te weigeren voelt voor hen: "Alsof je dan 
moet snijden in de samenleving. (G1)"
 
Een andere medewerker zegt: "Je krijgt andere jongeren die met de 
Antilliaanse jongeren meekomen. Maar ja, je moet kiezen en iemand duidelijk 
maken dat het project niet voor diegene is. Maar hoe kan ik dat tegen zo 
iemand zeggen? Ik moet dan toch een lijn trekken, want ik krijg het geld voor de 
Antillianen. Ik verwijs ze dan wel naar een andere partner, maar misschien 
voelen ze zich beter bij mij dan bij die andere partner. (Groepsgesprek 1)" 
Sommige projecten zijn echter niet uitsluitend gefinancierd voor de Antilliaanse 
doelgroep, maar ook voor andere doelgroepen en hoeven dus minder streng te 
selecteren.
 
Een risico aan de aparte gelden voor Antillianen is volgens sommige 
professionals dat het stigmatiserend werkt en dat Antillianen te veel over één 
kam worden geschoren. "In het begin werden alle Antilliaanse kinderen of elk 
kind wat er maar ook iets van weg had als Antilliaan bestempeld. Dit wekte 
boosheid ook bij mij zelf. Het benadrukken van het `Antilliaan-zijn' kan ook 
averechts werken. Ook omdat er veel verschillen tussen de Antillianen zijn. 
(G6)"
 
3.2.4     Het verloop van de financiering
 
Bestuurlijke molens kunnen langzaam draaien, waardoor uitbetalingen van 
subsidies kunnen stagneren en later worden uitbetaald dan gepland. Voor 
organisaties kan dat heel slopend zijn. Sommige projecten hebben hierdoor 
medewerkers moeten ontslaan of kregen een huurachterstand. 

          34

 



 
Procesevaluatie

 
` Wij hebben hierdoor                                                     ook 
imagoschade opgelopen. De verhuurder van (..) vindt mij een onbetrouwbare 
huurder. (G1)"
 
Enkele projecten zijn daardoor zelfs gestopt. Van weer andere projecten 
moest ieder jaar de subsidieaanvraag opnieuw worden beoordeeld wat veel 
onrust veroorzaakte. "Vorig jaar was er veel onrust door onzekerheid over geld 
rond professionals. Als je niet weet wat je te wachten staat, ben je minder 
gemotiveerd. (G1)"
 
Het aanvragen van geld is volgens sommige medewerkers te complex en 
omslachtig. Een jongerenwerker zei dat het voor een `eenvoudige' 
jongerenwerker heel moeilijk is om aan het geld te komen vanwege 
bureaucratische muren."Het is er namelijk wel, maar kost veel te veel tijd en 
energie. Een onorthodoxe werker zou eigenlijk een onorthodoxe geldstroom 
verdienen. (G6)"
 
3.2.5     Strakker toezicht op projecten en structurele aanpak 
Deelnemers aan groepsgesprekken zijn het erover eens dat er wel degelijk 
eisen aan projecten gesteld mogen worden. Het is belangrijk om naar de 
kwaliteit van projecten te kijken en er niet zomaar geld in te pompen. 
"Als je instanties niet verantwoordelijk stelt voor het behalen van hun doel 
verandert er niets. We zouden naar een `no cure, no pay' situatie toe moeten. 
(G4)" Aan de andere kant moeten projecten duidelijk aangeven wanneer de 
eisen die aan hen gesteld worden niet haalbaar zijn. "[dat de doelstellingen niet 
haalbaar zijn, red.] ligt natuurlijk ook aan de instellingen die het geld aannemen 
zonder eens de mond open te trekken en te vertellen dat het niet te doen is. 
(G4)" In zulke gevallen dienen ze ervoor te kiezen het project niet uit te voeren. 
Daarbij dienen gemeenten ervoor te waken dat er geen dubieuze stichtingen 
ontstaan. Een projectmedewerker gaf daarbij aan: "Er komen wel steeds meer 
zzp-ers en andere organisaties op die het wel van je overnemen als jij geen 
genoegen met het budget neemt. Het probleem is dat deze organisaties de 
kwaliteit niet hoog in het vaandel hebben zitten. Zij bieden geen structurele 
oplossingen wat alleen maar zorgt voor verplaatsing van de problemen. Dit ad- 
hoc beleid lost niets op en maakt de problematiek minder zichtbaar. (G7)" 
De ingezette koers van het Kabinet, om in de periode 2010 ­ 2013 naar een 
meer samenhangende aanpak te streven die beter gebruik maakt van de 
bijdrage die reguliere instanties leveren bij de vermindering van de problematiek 
(Tweede Kamer 2010, 26 283, nr. 55), wordt door verschillende 
projectmedewerkers ondersteund.

          35

 



 
Hoofdstuk 3

 
Veel professionals vinden dat er geen kortlopende projecten meer 
georganiseerd moeten worden. Als de mensen ingewerkt zijn, als het vruchten 
begint af te werpen, wordt het namelijk gestopt. "Doe liever een kleiner aantal, 
langlopende projecten. Het is anders een komen en gaan van projecten. (G2)" 
"De trajecten die hun resultaat hebben bewezen moeten uitgebreid worden, in 
plaats van steeds nieuwe projecten op te starten. (G5)" 
Veel medewerkers pleitten voor een meer structurele aanpak en structurele 
financiering. "In plaats van een projectmatige aanpak zou een structurele, 
langdurige aanpak met structurele financiering beter werken. Dit kun je 
aantonen met cijfermateriaal. Met een toegespitste aanpak voor de 
probleemgroep boek je resultaat, wat betreft welzijn van de mensen en ook wat 
betreft vermindering van de criminaliteit. De financiën vormen nu een 
beperking. Met structureel geld kun je op een structurele manier problemen 
aanpakken. (G5)"
 
3.2.6     Versnippering, weinig `kruisbestuiving' tussen projecten 
Daar waar de samenwerking met andere partijen nog gebrekkig is, wordt dit als 
een belangrijk knelpunt genoemd voor het bieden van hulp aan Antilliaanse 
risicojongeren. "Samenwerking was een knelpunt. De arrogante opstelling van 
organisaties. Dit bemoeilijkt de hulpverlening. In het veld gaan hierdoor dingen 
niet zoals ze moeten gaan. (G1)" Bovendien is er de indruk dat projecten en 
gemeenten nog te veel langs elkaar heen werken en te weinig van elkaar leren. 
"Het is raar dat je een zak geld krijgt en dat je dan maar moet gaan zwemmen. 
(G6)"
 
Verschillende projectmedewerkers uit kleinere gemeenten die 
overlegstructuren als ketenoverleg, casuïstiek overleg en dergelijke niet 
kennen, geven aan dit te missen. "Ik heb in mijn gemeente deze input, dit soort 
gesprekken, gemist. Voor het geld dat je krijgt, zou samenwerking verplicht 
gesteld moeten worden. Ik heb het zelf moeten opzoeken in [een aangrenzende 
grotere gemeente] en daar mocht ik weer niet bij het casuïstiek overleg zitten. 
Er wordt niet aangestuurd. (G6)"
 
Bovendien streven verschillende organisaties verschillende doelen na wat 
samenwerking en flexibiliteit bemoeilijkt. "Het wordt nog lastiger doordat er vaak 
weinig afstemming is tussen de instanties. Deze hebben namelijk allemaal hun 
eigen doelen. Probeer maar eens iemand te vinden die zich daarin flexibel 
opstelt. Uiteindelijk blijft maatschappelijk werk maatschappelijk werk en RIAGG 
blijft RIAGG. Je moet het zoeken in de mazen van de wetgeving. Vaak kun je 
als hulpverlener een oplossing vinden, maar lukt dit niet, omdat een instelling je 

          36

 



 
Procesevaluatie

 
tegenwerkt. Dan kies je uiteindelijk ook de makkelijke weg, ook omdat je zelf 
wordt afgerekend op de cijfers. (G4)"
 
Ter bevordering van de kennisuitwisseling tussen gemeenten en 
professionalisering van kleinere gemeenten doet een projectmedewerker de 
suggestie om kleinere gemeenten te koppelen aan grotere gemeenten. "De 
kleine gemeenten zouden gekoppeld moeten worden voor advies en overleg 
aan de grote Antillianengemeenten. Die hebben ongeveer dertig à veertig 
mensen rondlopen die met Antillianen bezig zijn. Die moet je verplichten tot 
ondersteuning aan                                   . (G6)" 
3.2.7    Hulpverleningsketen nog meer stroomlijnen 
Sommige projectmedewerkers geven aan dat zaken als het ontbreken van 
vervolgtrajecten, wachtlijsten en gebrek aan nazorg problemen oplevert. 
Vaak worden projecten in een te laat stadium opgezet, als de boel al 
geëscaleerd is. Het zou beter zijn preventief te werken en risico's eerder te 
onderkennen. Er moet vervolgens sprake zijn van snelle doorstroming naar 
vervolgtrajecten anders verlies je de Antilliaanse jongeren volgens de 
respondenten uit het oog. Wachtlijsten bijvoorbeeld zijn funest en vormen een 
groot knelpunt. Een respondent zegt hier het volgende over: "Als je geen 
vervolgprojecten hebt is het water naar de zee brengen. Je vindt, maar je kan 
niet binden. (G1)"
 
Ook het gebrek aan centrale aansturing, waardoor cliënten in een carrousel 
van verschillende instanties belanden, wordt als knelpunt in de hulpverlening 
benoemd. "De gezinnen zijn wel bij de hulpverlening geweest, maar zijn vaak in 
een carrousel van verschillende instanties beland, waar de regie zoek is. Er is 
dan vaak een behoorlijke recidive, terugval te zien. (G2)" 
Er moet verder voor gewaakt worden dat er op een gegeven moment te veel 
hands on deck zijn. Volgens een medewerker komt er voor de gezinnen een 
probleem bij wanneer ze met te veel hulpverleners te maken krijgen. 
"Multiproblemgezinnen krijgen er nog een extra probleem bij als ze teveel 
hulpverleners over de vloer krijgen. Ze willen al de verschillende hulpverleners 
pleasen. (G2)" Sommige projecten werken, zoals gezegd bewust met 
bijvoorbeeld contactfunctionarissen die als contactpersoon optreden, altijd 
bereikbaar zijn voor de doelgroep en contact houden met de andere 
hulpverleners. In verband met het voorkomen van recidive is het volgens de 
medewerkers belangrijk meer aandacht te hebben voor het nazorgtraject na 
bijvoorbeeld coaching. Een medewerker pleit voor het invoeren van sancties in 
een latere fase van de hulpverlening: "Het is niet onderzocht waarom sommige 
mensen zich aan nazorg onttrekken. Nazorg is een belangrijke hoeksteen van 

         37

 



 
Hoofdstuk 3

 
het model, dus we moeten nadenken hoe dit te voorkomen. Wellicht moeten 
ook in het nazorgtraject sancties worden ingesteld. (G2)" 
3.2.8     Houding reguliere instellingen
 
Om de doelgroep te kunnen helpen is er volgens verschillende respondenten 
een cultuuromslag bij veel instanties nodig. De reguliere instellingen werken 
volgens veel van de aanwezige projectmedewerkers te weinig outreachend 
waardoor er een te hoge drempel is voor de doelgroep om hen benaderen. "Ik 
vind het wel een zorgelijke ontwikkeling dat niemand weet bij de instanties hoe 
de thuissituatie eruit ziet, omdat ze niet langs gaan. Die situatie houdt de 
problematiek in stand. (G7)"
 
De inflexibele houding van sommige reguliere instellingen is volgens 
sommige respondenten een faalfactor voor een goede hulpverlening aan 
Antilliaanse jongeren. "En ook de instelling moet veranderen. Geen negen tot 
vijf baan, maar je flexibel opstellen. (G6)" 
Er wordt in verschillende groepsgesprekken geklaagd over de gesloten 
houding van veel reguliere `witte' instellingen. "Het is belangrijk dat de witte 
instellingen minder gesloten en arrogant zijn. (G1)"  "Het zijn toch blanke 
bolwerken die geen ervaring met de doelgroep hebben en huiverig zijn. (G7)" 
Met name gemeentelijke instellingen kampen met een slechte naam. Om 
meer Antilliaanse jongeren te kunnen bereiken moet volgens een respondent 
hun houding veranderen. "In het begin horen de jongeren alleen het woord 
`gemeente', wat gelijk staat aan sociale zaken. Ik moest mij eerst bewijzen en 
vooral ook buiten kantoor afspraken maken. Ik kom ook niet over als de 
typische ambtenaar en daardoor win ik sneller vertrouwen. Wil je een ingang bij 
de jongeren vinden, dan zul je je aan hen moeten aanpassen. Op kantoor 
vallen ze stil, maar op straat praten ze aan een stuk door. (G6)" 


 
Volgens Jurandy weten sommige jongerenwerkers niet hoe ze met jongeren of met mensen uit 
andere culturen om moeten gaan, en zijn sommige hulpverleners niet betrokken genoeg. Uit het 
gesprek met Stacey blijkt dat ze het belangrijk vindt dat een hulpverlener makkelijk bereikbaar is, 
dat hij tijd voor haar maakt en dat ze het gevoel heeft hem te kunnen vertrouwen. 


 
Interviewer: "Wat vind je van de begeleiding die je van Danny krijgt? 
Jurandy: Heel goed. Hij weet hoe je met jongeren moet omgaan. 
Interviewer: Mis je dat soms bij anderen? 
Jurandy: Ja man. De mensen helpen de jongeren niet goed genoeg. Ze hebben schijt aan de 
jongeren. Ze helpen wel om een kamer te vinden, maar daarna is het zoiets van: `zoek het zelf 
maar uit'.       Sommige mensen doen hun werk goed, maar weten niet hoe ze met jongeren of met 
buitenlanders om moeten gaan. Danny weet wel hoe hij dat moet doen, zeker met Antilliaanse 
personen. Dat zijn moeilijke mensen."

 
Stacey: "Ik voel het gewoon dat hij een vertrouwenswaardig persoon is. Ik heb een begeleider, maar 
ik vind dat Danny mij beter helpt. Als ik Danny bel, omdat ik iets niet snap, heeft Danny de tijd om 
het mij uit te leggen. Als ik daarvoor de begeleider bel, dan is zij niet altijd bereikbaar. Zij werkt 
alleen van maandag tot en met woensdag. Of ik moet een collega bellen, waardoor ik het hele 
verhaal weer opnieuw moet uitleggen. Dat vind ik onprettig." 

          38

 



 
Procesevaluatie

 
3.2.9     Meervoudige en complexe problematiek
 
Een van de dingen die in elk groepsgesprek benadrukt werd, is dat de 
problematiek omtrent Antilliaanse jongeren meervoudig is en complex. "Een 
grote zorg is dat als jongeren komen, dan zijn het vrijwel altijd meervoudige 
problemen waar de jongere mee kampt. (G6)" 
"Soms wil ik wel hard wegrennen, want de problemen die je in het veld 
tegenkomt...je gaat er soms zelf aan onderdoor. Het is soms zo heftig dat ik 
mijn collega's moet inschakelen. (G1)"
 
Meervoudige problematiek vergt volgens de medewerkers in veel gevallen 
een omvattende aanpak die meerdere levensgebieden beslaat, anders blijf je 
water naar de zee dragen. "In principe zijn wij aan het terugleiden naar school 
en werk of ketenpartners. Maar we lopen tegen allerlei problemen in 
verschillende leefgebieden aan. We kunnen wel op een gebied helpen, maar 
als het andere gebied niet klopt, dan helpt het niet. (G3)" 


 
Het valt ook in de gesprekken met de jongeren op dat bij een deel van hen meerdere problemen 
spelen of gespeeld hebben. Overigens gaat het niet altijd om grote problemen, soms is het gewoon 
een kwestie van wat sturing, een telefoontje plegen met de schooldirecteur, helpen om een officiële 
brief te schrijven, of mee naar een belangrijke afspraak. Het lijkt er sterk op dat een deel van de rol 
die de ouder normaliter op zich neemt, door de jongerenwerker vervuld moet worden. 


 
Jurandy: "In het verleden heeft hij mij met veel dingen geholpen, bijvoorbeeld met het aanvragen 
van een nieuw paspoort. Ook toen ik op straat was, heeft hij mij geholpen een kamer te vinden. Ook 
heeft Danny mij mee geholpen bij de schuldhulpverlening." 


 
Het is volgens de jongeren belangrijk dat een jongerenwerker van alle markten thuis is, want de 
problemen van de jongeren liggen op allerlei gebieden. De jongeren krijgen hulp bij schuldsanering, 
het invullen van papierwerk, de omgang met verschillende instanties en bij de begeleiding bij school 
en werk. Dat laatste kan variëren van het helpen bij opdrachten tot ondersteuning bij het maken van 
bepalende beslissingen in de carrière van de jongeren. Echter de meeste van de jongeren geven 
aan problemen gehad te hebben met het vinden van huisvesting. 


 
De complexe problematiek vereist volgens de professionals vergaande 
maatregelen. Wanneer er sprake is van symptoombestrijding pak je de oorzaak 
niet aan en is de kans op terugval groot. 
Omdat de problematiek zo complex is moeten de doelen volgens veel 
medewerkers niet te hoog gesteld worden. "De formele ambitie van een project 
is dat je een perfecte, probleemloze situatie creëert. Een subdoel is om de 
scherpe kantjes van de problemen af te halen. Het is al heel wat om enige 
regelmaat en orde aan te brengen en een beheersbare situatie te krijgen. 
Daarom is ook het nazorgtraject na de coaching belangrijk. (G2)" 
Met name criminaliteit wordt als een moeilijk op te lossen probleem 
ervaren. Een ander bekend probleem waar veel medewerkers tegen aan lopen 
is schuldenproblematiek. "Het probleem alleen is dat ze niet met geld om 
kunnen gaan. En jammer genoeg zit de economie zo in elkaar dat wanneer de 
jongeren dan telefoonschulden hebben, dat ze niet worden afgesloten. (G4)" 

          39

 



 
Hoofdstuk 3

 
Een knelpunt bij de Antilliaanse jongeren is dat wanneer ze 
studiefinanciering krijgen ze niet in aanmerking komen voor 
schuldhulpverlening. "Wij lopen tegen de financiële problematiek onder de 
doelgroep aan. Veel jongeren hebben studiefinanciering en een torenhoge 
schuld. Schuldhulpverlening weigert dan om ze te helpen. (G4)" 
Volgens de medewerkers zou de schuldhulpverlening verbeterd moeten 
worden.
 
Verder vormt dakloosheid onder een grote groep Antillianen een 
belemmering. Zolang men niet (tijdelijk) een dak boven het hoofd heeft, kan er 
weinig begonnen worden, zoals onder meer blijkt uit onderstaand 
interviewfragment. `'in ons project mogen alleen jongeren met een 
dagbesteding opgenomen worden. En zolang onze jongeren naar huisvesting 
zoeken kunnen ze niet naar een baan zoeken. Op deze wijze zitten ze in een 
vicieuze cirkel. (G3)" Volgens enkele respondenten moeten de jongeren tevens 
woonbegeleiding krijgen.
 
In veel van de groepsgesprekken is verder aangegeven dat een aanzienlijk 
aantal Antilliaanse jongeren een geestelijke beperking zou hebben. 
Volgens een respondent is dit in veel gezinnen een taboe en is het gezin van de 
jongere niet altijd in staat om hiermee om te gaan, waardoor er nog meer 
problemen ontstaan. "Om te beginnen, we hebben veel jongeren met een 
geestelijke beperking. Jongens die er normaal uitzien, pas als je met ze in 
aanraking komt, merk je dat er wat aan de hand is. In onze gemeente zijn ze 
geschrokken van de vele aanmeldingen van verstandelijk gehandicapte 
jongeren. Als een geestelijk beperkte in een warm gezin opgroeit, dan komen 
ze er wel, zij het met hangen en wurgen. Omgekeerd als je in een onstabiel 
gezin opgroeit, waar bijvoorbeeld de moeder afreageert op het kind, omdat ze 
in hem de man ziet die haar in de ellende heeft gestort. Dat is zorgwekkend. Dit 
is wel iets van alle tijden en ik ben niet de enige die het opmerkt. In een stabiel 
gezin zou zo een jongen verder geholpen kunnen worden. Nu wordt zo een 
jongen afgebroken en gaat hij de aandacht op een negatieve manier op straat 
zoeken. (G1)"
 
Er wordt in de groepsgesprekken gepleit voor meer onderzoek naar de grootte 
van het probleem en de oorzaken van de geestelijke beperking onder 
Antilliaanse jongeren en verbetering van de testen. "Het valt op dat er veel 
mensen binnen de doelgroep zijn met een laag IQ. We zouden moeten 
onderzoeken hoe dit komt. De testen die niet geschikt zijn. Inteelt? Is het een 
algemeen verschijnsel onder Antillianen of alleen de doelgroep? Vaak zie je een 
direct verband met delicten. (G5)"

40

 



 
Procesevaluatie

 
Ook andere respondenten geven aan dat de hulpverlening beter dient te 
worden toegesneden op de groepen waarbij een combinatie van geestelijke 
beperking en criminaliteit speelt. `Ik vind juist de combinatie licht verstandelijke 
beperking en criminaliteit in onze gemeente een groot probleem. De normale 
hulpverlening vindt deze doelgroep te zwaar. Hoe krijg je deze groep richting 
een zinvolle dagbesteding? (G7)"
 
Een ander belangrijk knelpunt is de taalachterstand van de jongeren. 
Bovendien wordt de taalachterstand niet voldoende erkend bij zowel de 
hulpverlening als de jongeren zelf. `'Niet alleen de taal is problematisch, maar 
ook het besef dat ze de taal niet machtig zijn, mist bij de jongeren. (G6)" 


 
Het belang van het beheersen van de Nederlandse taal komt keer op keer terug tijdens de 
interviews met de jongeren. De helft van de respondenten vindt dat Antillaanse jongeren door 
gebrekkig Nederlands niet goed kunnen communiceren met de hulpverleners. Daarnaast geven 
twee van de jongeren aan dat een belangrijk probleem dat onder Antillianen in Nederland speelt 
een slechte beheersing van de Nederlandse taal is. Volgens een van hen is dat een van de redenen 
waardoor ze in moeilijkheden terecht komen.

 
Stacey: "Want er zijn toch veel Antillianen die de taal niet zo goed spreken. Het gebrek aan een huis 
is een probleem. En als je niet alles begrijpt, niet alleen de taal maar ook de regels en bureaucratie, 
is het moeilijk."

 
Sommige medewerkers pleiten voor een verplichte inburgeringcursus. In het 
bijzonder de groep nieuwkomers uit de Antillen zou beter moeten voorbereid 
worden op hun komst naar Nederland. De onrealistische verwachtingen over 
Nederland van nieuwkomers vormen volgens de professionals een probleem. 
"Zij hebben de verwachting dat ze in het paradijs komen en dan blijkt de realiteit 
al gauw anders. Als het dan moeilijk blijkt te zijn om een baan, huis en/of 
uitkering aan te vragen, onder andere, omdat ze de taal niet spreken, worden 
ze gefrustreerd en agressief. Vinden we dat raar?       Er zou een preventieve 
cursus moeten zijn voor jongeren die op `vakantie' gaan. [ze komen namelijk 
niet meer terug, red.] (G6)"
 
Verschillende professionals vinden dat de voorlichting over Nederland voor 
men de Antillen verlaat beter moet. Verder is de oversteek soms te groot voor 
sommige jongeren. Een professional noemt het voorbeeld dat ze in Nederland 
veel vroeger zelfstandig wonen terwijl ze op Curaçao tot op hun dertigste of 
veertigste bij hun moeder wonen. Ook wordt in de groepsgesprekken verteld 
dat sommige kinderen onder de zestien jaar hier in Nederland achterblijven 
terwijl de familie terug naar de Antillen migreert. Dit maakt die kinderen extra 
kwetsbaar.
 
Een ander genoemd knelpunt betreft discriminatie. Projectmedewerkers 
merken in hun werk dat dit een extra belemmerende factor is op ingezette 
trajecten met jongeren. "Dat ze begeleid moeten worden, zegt al genoeg. 

41

 



 
Hoofdstuk 3

 
Sommige bedrijven hebben er last van en willen het niet, vooral de grotere 
bedrijven. Een grote supermarkt probeert ze juist van het terrein weg te houden 
en moet er niet aan denken om ze nu opeens binnen te halen. Kleinere 
bedrijven daarentegen zijn wat welwillender en zien het maatschappelijk nut er 
meer van in. (G3)" Er werd in een van de groepsgesprekken zelfs gesproken 
over een school die Antillianen eruit zou werken, omdat zij de gemiddelde score 
omlaag halen. "Het ministerie van Onderwijs zou duidelijk moeten worden 
gemaakt dat hun `dwang tot presteren' leidt tot uitsluiting. (G6)" 
3.2.10     `Charisma' van de initiatiefnemer/projectleider 
Het welslagen van een project kan tot slot te maken hebben met het `charisma' 
van de initiatiefnemer. Wanneer die persoon charisma heeft en bekend is bij de 
gemeenschap heeft men meer kans om de doelgroep te bereiken. `'Hij [de 
initiatiefnemer, red.] was de bekendste man in onze gemeente; iedereen kende 
hem. Ik heb respect voor deze mensen, zij kennen al die doelgroepen. Ze 
kennen bijna iedereen. En als je je contacten niet hebt, dan kan je lang zoeken 
met flyers etc dan komt er niemand. (G1)" Bovendien is het werk iets dat men 
uit een bevlogenheid moet doen. "Belangrijk is dat het vanuit je hart komt, 
alleen het volgen van voorschriften werkt niet. Je moet uitstraling hebben. (G2)" 
Nadeel hiervan is dat als een dergelijke markante persoonlijkheid wegvalt, de 
overgebleven medewerkers daarmee vaak een groot deel van het opgebouwde 
netwerk verliezen. Ook blijken projecten die op de ene plek succesvol waren 
niet meer te werken wanneer zij op een andere plek worden opgezet. Dit heeft 
vooral te maken met dat `charisma' of begeestering van de initiatiefnemer van 
het oorspronkelijke project en het gebrek daaraan bij projecten die daarop 
gebaseerd zijn.

 

           42

 



 
Hoofdstuk 4    Uitkomsten van interventies

 
4.1     Inleiding
 
In het voorgaande is onderzocht welke interventies zijn bedacht, of ze goed zijn 
opgezet en of ze goed zijn uitgevoerd. Daarmee is nog niet duidelijk of de 
plannen en projecten effect hebben gehad. Met behulp van een effectevaluatie 
kan in kaart worden gebracht of interventies daadwerkelijk resultaat hebben 
gehad. In de praktijk is een harde wetenschappelijk gefundeerde effectevaluatie 
echter zeer moeilijk te realiseren. Zo is er in de zogenaamde Maryland 
Scientific Methods Scale (Farrington, 2002) in het ideale geval sprake van een 
experimenteel design waarbij er minimaal twee groepen worden onderscheiden. 
Enerzijds is er de groep op wie het beleid wordt toegepast en anderzijds is er 
een (exact) vergelijkbare groep die niet wordt beïnvloed door de 
beleidsmaatregel. Op basis van voor- en nametingen op beide groepen is het 
dan mogelijk harde conclusies te trekken over de effecten van deze specifieke 
beleidsmaatregel. We hebben het dan over de hoogste twee niveaus (nivo 4 en 
5) van de Maryland Scientific Methods Scale (MSMS). Bij de opzet van de 
Bestuurlijke Arrangementen was het de bedoeling om de effecten van de 
projecten op een zo hoog mogelijk kwaliteitsniveau van de MSMS te evalueren. 
Het volgens de MSMS minimale niveau om nog te mogen spreken van een 
effectmeting is niveau 3. Bij niveau 3 is er sprake van een voor- en nameting 
met een vergelijkingsconditie. Scores op de doelvariabelen worden voor en na 
de interventie gemeten en bovendien vergeleken met scores in een 
vergelijkbare groep, gemeente of categorie waar de maatregel niet op was 
gericht. Van de 35 projecten die door ons in de procesevaluatie zijn 
geïnventariseerd is -voorzover wij hebben kunnen achterhalen- geen enkel 
project zo opgezet dat er aan de eisen van de MSMS niveau 5 t/m 3 is voldaan 
en waarvan de effecten volgens deze werkwijze zijn (of alsnog zouden kunnen) 
worden geëvalueerd.
 
Dat betekent niet dat we helemaal niets kunnen zeggen over de effecten van 
de interventies. In het navolgende gaan we in op de prestatieafspraken en 
onderzoeken we of het mogelijk is valide en betrouwbaar inzicht te krijgen in de 
behaalde resultaten (de scores op de opgestelde prestatie indicatoren). Indien 

                43

 



 
Hoofdstuk 4

 
mogelijk proberen we deze resultaten te relateren aan de ingezette interventies 
en in kaart te brengen of het plausibel is om aan te nemen dat deze interventies 
hebben bijgedragen aan de gerealiseerde prestaties. 
4.2     Drie doelstellingen
 
In de Bestuurlijke Arrangementen zijn drie doelstellingen geformuleerd. 
Gemeenten kregen de taak op de gebieden schooluitval, werkloosheid en 
criminaliteit te zorgen voor een afname van de oververtegenwoordiging van 
Antillianen. In de `effectmeting' staan die doelstellingen centraal. Het streven 
van de Bestuurlijke Arrangementen is:

        ·  Vermindering van het aantal Antilliaanse voortijdig schoolverlaters van 12 
tot 25 jaar. Er wordt naar gestreefd de oververtegenwoordiging ten opzichte 
van de totale bevolking in deze leeftijdscategorie te reduceren met vijftig 
procent.

        ·  Vermindering van het aantal werkloze Antilliaanse jongeren tot 25 jaar. Er 
wordt naar gestreefd de oververtegenwoordiging ten opzichte van de totale 
leeftijdsgroep te reduceren met dertig procent. 

        ·  Vermindering van de criminaliteit onder Antilliaanse jongeren van 12 tot 25 
jaar. Er wordt naar gestreefd de oververtegenwoordiging ten opzichte van 
de totale leeftijdsgroep te reduceren met dertig procent. 
In de Bestuurlijke Arrangementen zijn dus afspraken gemaakt waarin 
streefpercentages worden geformuleerd. De doelen zijn slim geformuleerd, 
omdat er in de doelstelling zelf een vergelijking is opgenomen met een 
referentiegroep namelijk alle jongeren in de gemeente. Dit maakt het (in theorie) 
mogelijk om op een uniforme wijze vergelijkingen te maken tussen gemeenten 
en indicatief uitspraken te doen over de relatie tussen uitgevoerde projecten en 
de uitkomsten.
 
4.3     De cijfers: beschikbaarheid en berekening oververtegenwoordiging 
In de Bestuurlijke Arrangementen werden dus afspraken gemaakt om de 
oververtegenwoordiging op het terrein van voortijdig schoolverlaten, 
werkloosheid, en criminaliteit terug te dringen met respectievelijk vijftig, dertig 
en dertig procent. Om de realisatie van deze streefcijfers voor schooluitval, 
werkloosheid en criminaliteit te kunnen meten is het CBS gevraagd de 
benodigde gegevens aan te leveren. In de praktijk blijkt het echter al bij start erg 

        44

 



 
Uitkomsten van interventies

 
lastig om voor deze drie indicatoren voor alle gemeenten actuele en 
betrouwbare informatie op te leveren. Zo kwamen cijfers over de situatie in 
2004 (de nulmeting) pas na de start van de Bestuurlijke Arrangementen 
beschikbaar. Verder blijken gedurende de looptijd van de Arrangementen de 
cijfers vaak niet up-to-date of zelfs helemaal niet beschikbaar.7 De afspraak met 
de Antillianengemeenten was dat het Rijk voor deze gegevens zou zorgen.  Het 
gevolg is geweest dat gemeenten eigen cijfers gingen gebruiken waardoor geen 
onderlinge vergelijking meer mogelijk was. Volgens de gemeenten is om deze 
redenen met de Antilianengemeenten afgesproken dat de uiteindelijke 
beoordeling niet zou plaatsvinden op output. In tegenstelling tot de feitelijke 
tekst van de Arrangementen verschoof daarmee, met wederzijdse instemming, 
het accent van resultaatsverplichting naar inspanningsverplichting. 
Ondanks deze geconstateerde tekortkomingen in de beschikbare cijfers zullen 
we in paragraaf 4.3 t/m 4.5 toch iets proberen te zeggen over de voortgang op 
deze drie terreinen.

 
In paragraaf 4.4 t/m 4.6 worden cijfers gepresenteerd over voortijdig 
schoolverlaten, werkloosheid en criminaliteit. In de meeste tabellen gaat het 
daarbij om het aandeel personen binnen een bepaalde bevolkingsgroep dat 
voldoet aan een bepaald criterium, uitgedrukt in een percentage. Zo wonen er 
in Lelystad in 2004 bijvoorbeeld in totaal 12.278 jongeren in de leeftijd van 12 
t/m 24 jaar. Daarvan worden er 529 verdacht van een misdrijf. Op basis 
daarvan kan worden berekend dat 4,3 procent (=(529/12.278)*100) van alle 
jongeren in de leeftijd van 12 t/m 24 jaar verdacht wordt van een misdrijf (zie 
tabel 4.4).
 
We presenteren deze percentages voor zowel de totale groep jongeren als 
voor Antilliaanse jongeren. In het algemeen baseren we ons daarbij op door het 
CBS berekende percentages en zijn de achterliggende absolute aantallen niet 
bekend. Op basis van deze percentages kan het percentage 
oververtegenwoordiging worden berekend. De oververtegenwoordiging is 
berekend door het verschil tussen het aandeel personen dat voldoet aan een 
bepaald criterium in de totale groep en de groep van Antilliaanse herkomst te 
delen door het aandeel in de totale groep. We geven weer het voorbeeld van 
Lelystad. We zagen reeds dat van alle jongeren in de leeftijd van 12 t/m 24 jaar 
in 2004 4,3 procent wordt verdacht. Van de Nederlands-Antilliaanse jongeren in 
Lelystad wordt 10,3 procent verdacht. De oververtegenwoordiging van de 


 
7   Vaak blijken de geleverde cijfers niet overeen te komen met gemeentelijke cijfers, in de VSV- 
gegevens ontbrak informatie over voortgezet speciaal onderwijs en praktijkonderwijs en de 
cijfers liepen gemiddeld twee jaar achter op de beginsituatie van juni 2005. 

45

 



 
Hoofdstuk 4

 
Antilliaanse jongeren in de verdachtenregistraties van 2004 komt uit op 140 
procent (=((10,3-4,3)/4,3)*100=140%).
 
Om de verandering in de oververtegenwoordiging tussen de gemeenten 
vergelijkbaar te maken en makkelijker interpreteerbaar te maken ten aanzien 
van de gestelde doelen is de oververtegenwoordiging voor het jaar 2004 
geïndiceerd op honderd. Indien de oververtegenwoordiging voor de jaren 
daarop hoger uitkomt dan honderd is er sprake van een stijgende 
oververtegenwoordiging. Een score kleiner dan honderd duidt op een dalende 
oververtegenwoordiging. Om de doelstellingen te bereiken moet de 
oververtegenwoordiging in 2007/2008 voor voortijdig schoolverlaten uitkomen 
op vijftig en voor werkloosheid en criminaliteit op zeventig. 
4.4    Voortijdig schoolverlaten
 
Onderzoek naar voortijdig schoolverlaten wijst uit dat Antilliaanse jongeren in 
2004 sterk zijn oververtegenwoordigd onder de voortijdig schoolverlaters. Een 
belangrijke doelstelling in het Bestuurlijk Arrangement is daarom de reductie 
van het aantal Antilliaanse voortijdig schoolverlaters. Er wordt naar gestreefd de 
oververtegenwoordiging van het aantal Antilliaanse voortijdig schoolverlaters 
ten opzichte van de totale bevolking te reduceren met vijftig procent. 
Voortijdig schoolverlaters in Nederland
 
We bekijken allereerst de situatie in Nederland (zie tabel 4.1). We baseren ons 
daarvoor op cijfers van het CBS. We zien dat er voor het schooljaar 2003/2004 

       -het jaar van de nulmeting- geen cijfers beschikbaar zijn. In de berekening 
hanteren we de cijfers over het jaar 2004/2005 daarom noodgedwongen als 
nulmeting. In tabel 4.1 is het percentage voortijdig schoolverlaters 
gepresenteerd voor de totale groep leerlingen en de leerlingen van Antilliaanse 
herkomst in de leeftijd van 12 t/m 22 jaar. Daarbij is onderscheid gemaakt 
tussen voortijdig schoolverlaten in het voortgezet onderwijs en in het 
middelbaar beroepsonderwijs. Op basis van deze cijfers is de 
oververtegenwoordiging berekend. Voor het schooljaar 2004/2005 is deze 
oververtegenwoordiging geïndiceerd op honderd. Om de doelstelling te 
bereiken moet deze in 2007/2008 uitkomen op vijftig. 


 

       46

 



 
Uitkomsten van interventies 


 
Tabel 4.1:      Voortijdig schoolverlaters 12-22 jaar in de periode 2005-2008 (%) 
Totaal                            Antillianen              oververtegenwoordiging (04/05=100) 
04/05     05/06    06/07     07/08   04/05     05/06    06/07   07/08    04/05     05/06     06/07      07/08 
vo              2,0       1,8       1,6      1,4     3,6       3,5      3,1     2,8     100        129        116       132 
mbo            10,8       9,3       9,0      8,5    17,1      14,7     15,8    16,4     100        100       131        160 
Bron: CBS (statline.cbs.nl/StatWeb/publication/default.aspx?DM=SLNL&PA=71291NED&D1=a& 
D2=0&D3=0%2c10&D4=a&D5=2- 
3&D6=a&VW=T), bewerking Risbo

 
Een eerste conclusie is dat het percentage voortijdig schoolverlaters zowel in 
het voortgezet onderwijs als in het middelbaar beroepsonderwijs is gedaald. 
Ook onder Antilliaanse jongeren -met name in het voortgezet onderwijs- is het 
aandeel voortijdig schoolverlaters teruggelopen. De beoogde doelstelling om 
oververtegenwoordiging van het aantal Antilliaanse voortijdig schoolverlaters 
ten opzichte van de totale leerlingenpopulatie te reduceren met vijftig procent is 
op landelijk niveau echter niet behaald. Zowel in het voortgezet onderwijs als in 
het middelbaar beroepsonderwijs is de oververtegenwoordiging juist 
toegenomen met 32 respectievelijk zestig procent. Het aandeel voortijdig 
schoolverlaters onder Antillianen is dus weliswaar afgenomen maar minder snel 
dan in de totale leerlingpopulatie. 
Voortijdige schoolverlaters in de Antillianengemeenten 
In principe zouden soortgelijke cijfers ook beschikbaar moeten zijn voor de 
afzonderlijke gemeenten. In de praktijk blijkt echter in een groot deel van de 
eindrapportages van de Bestuurlijke Arrangementen de cijfers over voortijdig 
schoolverlaten deels of geheel te ontbreken omdat de cijfers niet door het CBS 
aan de gemeenten zijn geleverd. Gezocht is naar een databron op basis 
waarvan voor de gemeenten uniforme uitspraken kunnen worden gedaan over 
de prestaties ten aanzien van voortijdig schoolverlaten in de periode 2004- 
2008. Op gemeentelijk niveau zijn deze gegevens echter niet beschikbaar. De 
gegevens die beschikbaar/openbaar zijn blijken zonder uitzondering onvolledig 
of zijn vanwege te kleine aantallen `beveiligd' en dus niet in de tabellen 
opgenomen. We lichten dit kort toe: 


 
a.  Het CBS construeert ten behoeve van de in de Bestuurlijke Arrangementen 
gemaakte prestatieafspraken cijfers over voortijdig schoolverlaten.8 Nadere 
inspectie van deze informatie maakt echter duidelijk dat hierin alleen voor 
de grote gemeenten bruikbare informatie over Antilliaanse voortijdig 
schoolverlaters is opgenomen (zie tabel b4.1 in de bijlage); 
b.  Het CBS publiceert op Statline wel informatie over Antilliaanse voortijdig 
schoolverlaters naar woongemeente. De cijfers zijn beschikbaar voor de 

                                      47

 



 
Hoofdstuk 4

 
schooljaren 04/05, 05/06 en 06/07.9  Cijfers voor Den Helder en Vlissingen 
ontbreken. De cijfers hebben betrekking op voortijdig schoolverlaters vanuit 
het voortgezet en het middelbaar beroepsonderwijs. Alle cijfers zijn 
opgesteld in percentages en op een geheel getal afgerond. In de praktijk 
betekent dit dat de oververtegenwoordiging van Antilliaanse jongeren niet 
nauwkeurig kan worden bepaald en dat er eigenlijk geen betrouwbare 
uitspraken over een afname of toename van deze oververtegenwoordiging 
mogelijk zijn (zie tabel b4.2 in de bijlage). 


 
Ongeveer een derde van de gemeenten heeft op basis van eigen cijfers (in het 
algemeen afkomstig van de Regionale Meld en Coördinatiecentra (RMC) wel 
een min of meer volledige cijferreeks opgeleverd, maar deze zijn vaak niet 
uniform en dus niet onderling vergelijkbaar (zie tabel b4.3 in de bijlage). 
Op basis van deze cijfers lijkt de oververtegenwoordiging van Antilliaanse 
voortijdig schoolverlaters in veel gemeenten juist te zijn toegenomen. Een 
aantal gemeenten (Leeuwarden, Nijmegen, Vlissingen) valt daarbij in negatieve 
zin op. We zien in deze gemeenten een sterke toename van de 
oververtegenwoordiging van het aandeel Antilliaanse voortijdig schoolverlaters. 
De sterke toename in oververtegenwoordiging is in het algemeen het gevolg 
van een beperkte toename van het aandeel Antilliaanse voortijdig 
schoolverlaters in combinatie met een sterke afname van het aandeel voortijdig 
schoolverlaters in de totale leerlingenpopulatie. Daar komt bij dat het in 
absolute termen vaak gaat om hele kleine aantallen Antilliaanse voortijdig 
schoolverlaters waardoor een toename met een zeer beperkt aantal Antilliaanse 
voortijdig schoolverlaters grote verschuivingen in de oververtegenwoordiging 
kunnen veroorzaken. In Rotterdam en Zoetermeer is het beeld wel positief. In 
beide gemeenten zien we zowel onder alle jongeren als onder Antilliaanse 
jongeren een dalende trend in het percentage VSV-ers. In beide gemeenten 
neemt ook de oververtegenwoordiging van Antilliaanse voortijdig 
schoolverlaters sterk af en is (volgens de eigen cijfers) de doelstelling 
ruimschoots behaald.

 
8   CBS: BEREKENING INDICATOREN ANTILLIANENGEMEENTEN-v4rev.xls 
9   statline.cbs.nl/StatWeb/selection/default.aspx?DM=SLNL&PA=71771NED&VW=T 

48

 



 
Uitkomsten van interventies

 
4.4.1     De relatie tussen interventie en outcome 
Zoetermeer
 
Het Bestuurlijk Arrangement dat de gemeente Zoetermeer heeft afgesloten 
bevat uitsluitend de gemeenschappelijke doelstelling van het verminderen van 
de oververtegenwoordiging van het aantal Antilliaanse voortijdige 
schoolverlaters ten opzichte van de totale leeftijdsgroep. Uit de gegevens van 
het RMC blijkt dat van de 35 Antilliaanse jongeren die in het schooljaar 2007- 
2008 voortijdig zijn uitgevallen 29 in het kader van project 3. `Weer naar school' 
intensief zijn begeleid. Dit heeft erin geresulteerd dat twaalf jongeren terug zijn 
gegaan naar school of stage zijn gaan lopen en zestien jongeren werk hebben 
gevonden.
 
Gedurende de gehele looptijd van het Bestuurlijk Arrangement is jaarlijks 
ruim 85 procent van de Antilliaanse voortijdig schoolverlaters of terug geleid 
naar een vorm van onderwijs of aan een baan geholpen. Een klein aantal heeft 
werk gevonden bij de DSW. Opvallend is dat slechts een zeer klein percentage 
(ongeveer 0,2%) niet gemotiveerd was om weer naar school te gaan of te gaan 
werken (Gemeente Zoetermeer, 2009; p7).
 
Zoetermeer heeft drie samenhangende projecten die zich richten op 
voortijdig schoolverlaten. Men zet daarbij zowel in op het voorkomen dat 
leerlingen uitvallen als op het terugherleiden van voortijdig schoolverlaters naar 
school. De projecten vormen een coherent geheel waar goed over lijkt te zijn 
nagedacht, waar structureel intensief op is ingezet en waar nodig is bijgestuurd. 
Zoetermeer: Het project "Graag naar school" 10 


 
Het project "Graag naar school" heeft als doel de (dreigende) voortijdige schooluitval onder 
Antilliaanse jongeren van 12 tot en met 24 jaar zoveel mogelijk te voorkomen. Daarbij is gebruik 
gemaakt van Antilliaans schoolmaatschappelijk werk en van de organisatie van naschoolse 
activiteiten Doel van het Antilliaanse schoolmaatschappelijk werk was potentiële Antilliaanse 
schoolverlaters tijdig op te sporen, goed in beeld te krijgen en de nodige hulp en ondersteuning te 
bieden. De schoolmaatschappelijk werker fungeerde als contactpersoon, zowel voor de zorgteams 
(casusoverleg) van de scholen als voor de individuele docenten. Daarnaast was een belangrijke 
taak het afleggen van huisbezoeken aan de ouders van leerlingen met problemen die in het 
algemeen moeilijk bereikbaar zijn. De outreachende manier van werken is hier dus duidelijk in de 
praktijk gebracht. Doel van de naschoolse activiteiten is onder ander het bereiken van de jongeren. 
Er zijn bijvoorbeeld activiteiten (zoals een Brassband) georganiseerd om het bereik onder de 
doelgroep te vergroten. Daarbij is het doel `het voorkomen van schooluitval' echter niet uit het oog 
verloren. Het spelen in de brassband werd namelijk gekoppeld aan systematische, pedagogische 
activiteiten voor de jongeren, waarbij ook de ouders nadrukkelijk betrokken worden. 


 
10 Gemeente Zoetermeer, 2009.

          49

 



 
Hoofdstuk 4

 
4.5         Werk
 
Een tweede belangrijke doelstelling is de vermindering van het aantal werkloze 
Antilliaanse jongeren tot 25 jaar. Er wordt naar gestreefd de 
oververtegenwoordiging ten opzichte van de totale leeftijdsgroep te reduceren 
met dertig procent. Ook hiervoor zijn op gemeentelijk niveau helaas geen 
actuele cijfers beschikbaar. De meest actuele cijfers hebben betrekking op het 
jaar 2007.
 
Geregistreerde werkloosheid11 in Nederland 
We bekijken allereerst de situatie in Nederland (zie tabel 4.2). Op landelijk 
niveau zijn er cijfers over de totale beroepsbevolking (15-64 jaar) naar 
herkomst.12 De geregistreerde werkloosheid daalt zowel onder de totale 
beroepsbevolking als onder Antilliaanse beroepsbevolking sterk met name in 
2007. De oververtegenwoordiging van het aandeel  Antilliaanse werklozen ten 
opzichte van het aandeel werklozen in de totale beroepsbevolking is in de 
periode 2004-2008 gereduceerd met 26 procent. Als we veronderstellen dat de 
geregistreerde werkloosheid onder jongeren in gelijke mate is gedaald zou 
daarmee de beoogde doelstelling op landelijk niveau nagenoeg zijn behaald. 


 
Tabel 4.2: Werkloosheid 15-64 jaar in de periode 2004-2008 (%) 
Totaal                                         Antillianen                   oververtegenwoordiging 
`04     `05     `06       `07       `08      `04        `05      `06    `07    `08    `04    `05    `06    `07    `08 
Geregistreerd        4,3     4,2     3,5       2,4       1,9     11,6      11,0       9,0    5,5    4,3   100      95     93     76     74 
werkloosheids %
 
Bron: CBS, bewerking Risbo
 
Werkloosheid in de Antillianengemeenten 
De meest actuele cijfers voor werkloosheid op gemeentelijk niveau hebben 
betrekking op het jaar 2007. Het percentage werklozen voor de leeftijdsgroep 
15 t/m 24 jaar is (door het CBS) berekend als verhouding van degenen die zijn 
ingeschreven als werkzoekend bij CWI in verhouding tot het totaal van degenen 
die zijn ingeschreven als werkzoekend bij CWI plus degenen die werkzaam zijn. 
Het percentage werkzoekenden onder Antilliaanse jongeren is in 2004 in alle 21 
Antillianengemeenten veel hoger dan onder alle jongeren in deze leeftijdsgroep. 
Zo is in 2004 het percentage werkzoekenden onder jongeren in Rotterdam 


 
11   Het geregistreerde werkloosheidspercentage heeft betrekking  op personen van 16 tot 65 jaar 
die bij het UWV Werkbedrijf (voorheen CWI) ingeschreven zijn en die niet of minder dan twaalf 
uur per week werken en beschikbaar zijn voor een baan van twaalf uur of meer per week of 
werk hebben aanvaard waardoor ze ten minste twaalf uur per week gaan werken. 
12   Deze cijfers zijn uit te splitsen naar leeftijdsgroep of naar etnische herkomst maar niet naar 
beide kenmerken. Cijfers over Antilliaanse jongeren zijn dus helaas niet beschikbaar. 

                                 50

 



 
Uitkomsten van interventies 


 
vijftien procent en onder Antilliaanse jongeren meer dan 37 procent. We zien 
dat de werkloosheid onder jongeren in 2006 sterk begint te dalen en dat deze 
daling in 2007 doorzet. Vergelijken we de situatie in 2004 met die van 2007 dan 
is de conclusie dat de werkloosheid onder alle jongeren dus ook onder 
Antilliaanse jongeren in alle gemeenten (zeer) sterk is gedaald.13 Dertien van 
de 21 gemeenten zijn erin geslaagd de oververtegenwoordiging van de 
werkloosheid van Antilliaanse jongeren te reduceren. In vijf van de 21 
gemeenten is de afname in oververtegenwoordiging zo sterk dat zij in 2007 al 
voldeden aan de beoogde doelstelling. Dit zijn Breda, Capelle aan den IJssel, 
Dordrecht, Tilburg en Vlaardingen. In andere gemeenten zoals Arnhem, 
Amsterdam en Leeuwarden is de werkloosheid onder Antilliaanse jongeren ook 
gedaald, maar minder snel dan onder alle jongeren. Dit heeft als gevolg dat de 
oververtegenwoordiging in deze periode juist is toegenomen. Het blijft 
vooralsnog onduidelijk of deze trends zich in 2008 hebben doorgezet. 


 
Tabel 4.3: Werkzoekenden 15-24 jaar in de periode 2004-2007 (%) 
Totaal                                         Antillianen                  oververtegenwoordiging 
2004    2005       2006        2007         2004        2005       2006     2007    2004    2005    2006     2007 
Almere                 8,0      9,4         6,5         3,9        19,3        17,4      12,1      8,5     100      60      61       84 
Amersfoort             7,3      7,0         4,4         2,8        19,4        22,1      14,0      9,0     100     130     132      134 
Amsterdam              9,1      8,6         6,3         4,1        16,0        16,6      15,0     10,0     100     123     182      190 
Arnhem                12,2      9,5         6,1         3,8        15,9        14,8        8,1     8,0     100     184     108      364 
Breda                  8,5      7,2         4,2         2,6        28,3        22,0        8,7     6,2     100      88      46       59 
Capelle a/d IJssel     8,0      6,8         4,2         1,8       28,9         19,8      13,0      3,9     100      73      80       45 
Den Haag              12,5    11,9          8,6         5,5        26,8        24,6      17,2     10,7     100      93      87       83 
Den Helder             9,8    10,8          8,3         5,3        34,4        39,1      25,9     15,6     100     104      84       77 
Dordrecht             15,0    10,1          5,6         3,3        50,4        33,3      19,8      7,4     100      97     107       53 
Eindhoven              7,1      6,6         4,7         2,0        14,7        16,2        8,3     3,6     100     136      72       75 
Groningen              8,5      7,3         5,0         2,8        32,3        26,1      25,0     12,3     100      92     143      121 
Leeuwarden            12,1    11,2          7,7         5,2        29,1        26,9      26,9     17,9     100     100     177      174 
Lelystad              11,5    11,1          7,3         3,9        30,8        25,8      17,8      9,4     100      79      86       84 
Nijmegen               8,5      7,6         4,6         3,4        17,5        18,1      11,4      7,3     100     130     140      108 
Rotterdam             15,2    12,0          7,1         4,2        37,3        30,2      16,9      9,8     100     104      95       92 
Schiedam              12,2      9,6         5,8         2,5        36,6        33,6      16,0      9,2     100     125      88      134 
Tilburg                6,3      5,8         3,7         2,4        18,0        15,6        9,0     5,2     100      91      77       63 
Vlaardingen            8,3      8,2         4,7         2,9        38,5        31,0      13,1      9,2     100      76      49       60 
Vlissingen             7,9      8,0         4,8         3,0        21,8        27,3        9,2     7,5    100      137      52       85 
Zoetermeer             6,6      5,8         3,4         2,7        20,4        16,3        5,2     7,5     100      87      25       85 
Zwolle                 7,9      8,0         3,9         2,3        27,7        32,0      15,9     11,0     100     120     123      151 
Bron: CBS (BEREKENING INDICATOREN ANTILLIANENGEMEENTEN-v5.XLS), bewerking Risbo 


 
13    De economische conjunctuur, activiteiten van de taskforce jeugdwerkloosheid en gemeentelijke 
beleidsmaatregelen spelen hierin waarschijnlijk een belangrijke rol. Ook kan niet worden 
uitgesloten dat bijvoorbeeld opschoningsacties van het UWV-Werkbedrijf (voorheen CWI) 
bijdragen aan de sterk dalende cijfers. 

                                51

 



 
Hoofdstuk 4

 
4.6    Criminaliteit
 
Verdachten in 2004
 
Antilliaanse jongeren zijn in 2004 sterk oververtegenwoordigd in de 
verdachtenregistraties. Van alle jongeren in de leeftijd van 12 t/m 24 jaar wordt 
in 2004 3,1 procent verdacht van een misdrijf (zie tabel 4.4). Van de Antilliaanse 
jongeren in dezelfde leeftijdsgroep wordt 9,6 procent verdacht van een misdrijf. 
Antilliaanse jongeren van 12 t/m 24 jaar worden dus ruim drie keer zo vaak 
verdacht van een misdrijf als de gemiddelde Nederlandse jongere in deze 
leeftijdsgroep. De oververtegenwoordiging van Antilliaanse jongeren in de 
verdachtenregistraties van 2004 is daarmee ruim tweehonderd procent (=((9,6- 
3,1)/3,1)*100=209%). Ruim zestig procent van alle Antilliaanse jongeren woont 
in een van de 21 Antillianengemeenten die participeren in het Bestuurlijk 
Arrangement. Van alle jongeren in deze 21 Antillianengemeenten wordt in 2004 
4,2 procent verdacht. Van de Antilliaanse jongeren is dat tien procent. De 
oververtegenwoordiging van Antilliaanse jongeren in de 21 
Antillianengemeenten komt daarmee uit op 138 procent (=((10- 
4,2)/4,2)*100=138%) en is dus lager dan de oververtegenwoordiging in heel 
Nederland. Deze oververtegenwoordiging varieert sterk tussen de afzonderlijke 
gemeenten. De oververtegenwoordiging van Antilliaanse jongeren in de 
verdachtenregistratie van 2004 is in de gemeente Leeuwarden bijvoorbeeld 
veel hoger (291 procent) dan in de gemeente Arnhem (46 procent). Het beeld 
van een oververtegenwoordiging van Antilliaanse jongeren in de 
verdachtenregistraties zien we echter in elke gemeente terug. 


 

       52

 



 
Uitkomsten van interventies 


 
Tabel 4.4: Verdachte jongeren 12-24 jaar naar woongemeente (2004) 
Over- 
Totaal jongeren (12-24 jaar)             Antilliaanse jongeren (12-24 jaar)       vertegenwoordiging 
bevolking            Verdachten              bevolking            verdachten 
aantal         aantal             %          aantal          aantal             %                  % 
Almere                      29.819           1.339             4,5           996             99             9,9               121 
Amersfoort                   19.342            616             3,2           396             27             6,8               114 
Amsterdam                  107.347           4.873             4,5         2.579            205             7,9                 75 
Arnhem                       22.955            935             4,1           672             40             6,0                 46 
Breda                        26.427            812             3,1           554             36             6,5               111 
Capelle a/d IJssel          10.117             406             4,0           464             48           10,3                158 
Den Haag                     73.388          3.728             5,1         2.825            289           10,2                101 
Den Helder                    9.397            393             4,2           379             56           14,8                253 
Dordrecht                    19.210          1.076             5,6           873            144           16,5                194 
Eindhoven                   33.388             925             2,8           706             42             5,9               115 
Groningen                    42.055          1.050             2,5         1.020             75             7,4               195 
Leeuwarden                   18.270            550             3,0           331             39           11,8                291 
Lelystad                     12.278            529             4,3           426             44           10,3                140 
Nijmegen                    28.908             980             3,4           539             36             6,7                 97 
Rotterdam                   103.184          5.573             5,4         5.300            625           11,8                118 
Schiedam                    11.364             512             4,5           400             46           11,5                155 
Tilburg                      35.809          1.328             3,7         1.215            108             8,9               140 
Vlaardingen                 10.754             457             4,2           323             43           13,3                213 
Vlissingen                    7.189            357             5,0           219             22           10,0                102 
Zoetermeer                   20.642            712             3,4           591             57             9,6               180 
Zwolle                      18.912             624             3,3           383             38             9,9               201 
BA gemeenten               660.755          27.775             4,2       21.191           2.119           10,0                138 
Nederland                 2.547.434         79.152             3,1       34.721           3.336             9,6               209 
Bron: CBS (BEREKENING INDICATOREN ANTILLIANENGEMEENTEN-v4.XLS), bewerking Risbo 
Verdachten in 2008 
De Antillianengemeenten stonden in 2005 voor de moeilijke opgave om deze 
oververtegenwoordiging in de verdachtenregistraties in een periode van vier 
jaar tijd met dertig procent terug te dringen. Is dit gelukt? We zien dat 
Antilliaanse jongeren in 2008 nog steeds sterk zijn oververtegenwoordigd in de 
verdachtenregistraties en dat dit beeld nog steeds geldt voor alle gemeenten 
(tabel 4.5). Van alle jongeren in de leeftijd van 12 t/m 24 jaar wordt in 2008 3,3 
procent verdacht van een misdrijf en van de Antilliaanse jongeren 9,6 procent. 
De oververtegenwoordiging van Antilliaanse jongeren in de landelijke 
verdachtenregistraties van 2008 is 187 procent. Van alle jongeren in de 21 
Antillianengemeenten wordt in 2008 4,6 procent verdacht. Van de Antilliaanse 
jongeren is dat 11,1 procent. De oververtegen-woordiging van Antilliaanse 
jongeren in de 21 Antillianengemeenten in 2008 komt daarmee uit op 142 
procent.

 

                                 53

 



 
Hoofdstuk 4

 
Tabel 4.5: Verdachte jongeren 12-24 jaar naar woongemeente (2008) 
Over- 
Totaal jongeren (12-24 jaar)             Antilliaanse jongeren (12-24 jaar)       vertegenwoordiging 
bevolking             verdachten             bevolking            verdachten 
aantal         aantal             %          aantal          aantal             %                  % 
Almere                      32.870           1.479             4,5         1.076            109           10,1                125 
Amersfoort                   21.030            800             3,8           418             43           10,3                170 
Amsterdam                  114.872           5.363             4,7         2.516            252           10,0                115 
Arnhem                       23.180            983             4,2           583             62           10,6                151 
Breda                        27.815            750             2,7           549             32             5,8               116 
Capelle a/d IJssel          10.282             540             5,3           503             65           12,9                146 
Den Haag                     73.612          3.899             5,3         2.902            256             8,8                 67 
Den Helder                    9.028            423             4,7           322             50           15,5                231 
Dordrecht                    18.778            934             5,0           776            111           14,3                188 
Eindhoven                   33.647             967             2,9           648             43             6,6               131 
Groningen                    44.738          1.313             2,9           863             93           10,8                267 
Leeuwarden                   17.956            610             3,4           300             27             9,0               165 
Lelystad                     11.796            644             5,5           438             50           11,4                109 
Nijmegen                    31.754             965             3,0           524             49             9,4               208 
Rotterdam                    99.032          6.813             6,9         5.265            708           13,4                  95 
Schiedam                    11.431             672             5,9           388             57           14,7                150 
Tilburg                      36.549          1.505             4,1         1.116            125           11,2                172 
Vlaardingen                 10.439             482             4,6           299             37           12,4                168 
Vlissingen                    6.925            341             4,9           203             24           11,8                140 
Zoetermeer                   21.012            839             4,0           608             55             9,0               127 
Zwolle                      19.697             722             3,7           382             53           13,9                279 
BA gemeenten               676.443          31.044             4,6       20.679           2.301           11,1                142 
Nederland                 2.574.040         86.108             3,3       34.128           3.282             9,6               187 
Bron: CBS (BEREKENING INDICATOREN ANTILLIANENGEMEENTEN-v4.XLS),  bewerking Risbo 
Verandering in oververtegenwoordiging 2004-2008 
Er is in 2008 dus nog steeds sprake van een oververtegenwoordiging, maar is 
het gelukt om deze oververtegenwoordiging te verkleinen? Om makkelijker te 
kunnen vergelijken stellen we de oververtegenwoordiging in 2004 op honderd. 
Om aan de in het Bestuurlijke Arrangement gestelde doel te voldoen zou de 
oververtegenwoordiging in 2008 dan uit moeten komen op (maximaal) zeventig. 
We bekijken wederom eerst het landelijke beeld (figuur 4.1). We zien dat voor 
heel Nederland de oververtegenwoordiging met tien procent is afgenomen. In 
de 21 Antillianen-gemeenten is de oververtegenwoordiging van Antilliaanse 
jongeren in de verdachtenregistraties juist enigszins toegenomen (+3%). Dit 
ondanks het omvangrijke aantal interventies dat in deze 21 gemeenten heeft 
plaatsgevonden.
 
Verschillen tussen gemeenten 
We constateren wel grote verschillen tussen gemeenten. In 11 van de 21 
gemeenten is de oververtegenwoordiging van Antilliaanse jongeren in de 

                                 54

 



 
Uitkomsten van interventies 


 
verdachtenregistraties toegenomen. Met name in Arnhem en Nijmegen, beide 
gemeenten met een relatief lage oververtegenwoordiging in 2004, zien we een 
sterke toename van meer dan honderd procent. Er zijn tien gemeenten waar de 
oververtegenwoordiging wel is afgenomen. In drie van deze tien gemeenten is 
de doelstelling (een reductie van de oververtegenwoordiging met 30 procent) 
ook daadwerkelijk behaald. Dit zijn Leeuwarden (-43%), Den Haag (-34%), en 
Zoetermeer (-30%). Ook Lelystad (-22%), Vlaardingen (-21%) en Rotterdam (- 
19%) doen het relatief goed (zie figuur 4.1). 
Nederland                     90
 
21 Ant.gemeenten                          103
 
Leeuwarden             57
 
Den Haag              66
 
Zoetermeer                70
 
Lelystad                 78
 
Vlaardingen                  79
 
Rotterdam                   81
 
Den Helder                     91
 
Capelle aan den IJssel                   93
 
Dordrecht                       96
 
Schiedam                       97
 
Almere                       103
 
Breda                        104
 
Eindhoven                          114
 
Tilburg                          123 
Vlissingen                               137 
Groningen                                137 
Zwolle                                139 
Amersfoort                                   149 
Amsterdam                                    153 
Nijmegen                                                     214 
Arnhem                                                                                     327 
0        50           100          150          200            250          300           350 
Figuur 4.1:  Verandering in oververtegenwoordiging van het aandeel Antillaanse verdachten 2008-2004 (2004=100) 


 

                             55

 



 
Hoofdstuk 4

 
Nuancering van de uitkomsten
 
Ondanks het feit dat de cijfers met betrekking tot de registratie van verdachten 
volledig en relatief betrouwbaar zijn, dienen zij met grote voorzichtigheid te 
worden geïnterpreteerd. We noemen enkele factoren die het bovengeschetste 
beeld sterk kunnen beïnvloeden.
 
Ten eerste is het mogelijk dat als gevolg van het gevoerde beleid er meer 
aandacht is gekomen voor de Antilliaanse problematiek en dat de politie sterker 
heeft ingezet op de opsporing van Antilliaanse verdachten. Het gevolg daarvan 
kan zijn dat er meer Antilliaanse verdachten worden aangehouden wat 
resulteert in een toenemende oververtegenwoordiging. Als dit het geval is zou 
men het beeld van een toename van de oververtegenwoordiging verwachten in 
alle gemeenten die sterk inzetten op de bestrijding van criminaliteit. Dat lijkt 
echter niet (altijd) het geval. Leeuwarden zet bijvoorbeeld sterk in op de 
bestrijding van criminaliteit, focust daarbij op Antillianen en is er toch in 
geslaagd de oververtegenwoordiging terug te dringen. 
Ten tweede kunnen er, met name in gemeenten met een beperkt aantal 
inwoners van Antilliaanse herkomst, grote fluctuaties optreden door een in 
absolute termen kleine verandering in het aantal geregistreerde verdachten. Zo 
daalt het aantal verdachten van Antilliaanse herkomst in Leeuwarden van 39 in 
2004 naar 27 in 2008 en stijgt het aantal verdachten in Arnhem van 40 naar 62. 
Ten derde kunnen er grote jaarlijkse fluctuaties optreden. Het oprollen van 
een bende straatrovers in een bepaald jaar kan zeker in de kleinere gemeenten 
grote gevolgen hebben voor de oververtegenwoordiging. We zien dat beeld ook 
als we de oververtegenwoordiging voor alle jaren berekenen (zie tabel 4.6). 


 

56

 



 
Uitkomsten van interventies 


 
Tabel 4.6: Fluctuaties in oververtegenwoordiging van het aandeel Antillaanse verdachten 2008-2004 (2004=100) 
2004                2005                2006                2007           2008 
Almere                                 100                 101                   98                111             103 
Amersfoort                             100                 166                  199                135             149 
Amsterdam                              100                 130                  123                146             153 
Arnhem                                 100                 293                  181                261             327 
Breda                                  100                 119                   87                101             104 
Capelle a/d IJssel                     100                  85                   77                 89              93 
Den Haag                               100                  71                   70                 74              66 
Den Helder                             100                  89                   61                 48              91 
Dordrecht                              100                  99                   90                 92              96 
Eindhoven                              100                 121                   92                125             114 
Groningen                              100                 133                  118                128             137 
Leeuwarden                             100                  91                  115                 59              57 
Lelystad                               100                  69                  108                 66              78 
Nijmegen                               100                 149                  126                167             214 
Rotterdam                              100                  99                   72                 80              81 
Schiedam                               100                 105                   44                 91              97 
Tilburg                                100                  80                   45                 87             123 
Vlaardingen                            100                  78                   74                123              79 
Vlissingen                             100                 194                  152                121             137 
Zoetermeer                             100                  59                   77                 64              70 
Zwolle                                 100                  87                  116                143             139 
BA gemeenten                           100                  99                   86                 97             103 
Nederland                              100                  94                   85                 85              90 
Bron: CBS (BEREKENING INDICATOREN ANTILLIANENGEMEENTEN-v4.XLS),  bewerking Risbo 


 
4.6.1        De relatie tussen interventie en outcome 
De vraag is vervolgens of deze deels positieve deels negatieve uitkomsten 
kunnen worden gerelateerd aan de ingezette interventies. In de eerste stap 
leggen we de relatie tussen de kenmerken van de interventie op basis van de 
plannen database en de behaalde resultaten. Met uitzondering van Zoetermeer 
geven alle gemeenten aan zich met een of meer projecten te richten op de 
reductie van criminaliteit. Opgemerkt wordt dat daarbij veelal wordt uitgegaan 
van indirecte verwachtingen. Zo zijn volgens diverse gemeenten de meeste 
projecten die primair gericht zijn op bijvoorbeeld de bestrijding van voortijdig 
schoolverlaten ook gericht op de bestrijding van criminaliteit. Dertien van de 21 
gemeenten heeft één of meerdere projecten die gericht zijn op de bestrijding 
van criminaliteit. 
Leeuwarden: Het `Straat talentteam (S-team)' 
De hoge criminaliteitscijfers in 2004 zorgen ervoor dat de politie en andere 
betrokken partijen intensieve aandacht gaan besteden aan criminele 
Antilliaanse jongeren. Daarbij wordt ingezet op het leren kennen en volgen van 
de leden van de groep en het aanbieden van trajecten. Gegeven de sterk 

                                  57

 



 
Hoofdstuk 4

 
gedaalde oververtegenwoordiging van Antilliaanse criminele jongeren lijkt de 
hiervoor gekozen aanpak effectief te zijn geweest. Leeuwarden zet in op drie 
projecten waarvan er twee worden gefinancierd vanuit de BA gelden. Het 
belangrijkste project is het `Straat talentteam (S-team)'. Het project heeft als 
doel om op een outreachende manier Antilliaanse risicojongeren op te sporen 
en toe te leiden naar de hulpverlening, scholing en werktrajecten. Het project 
kenmerkt zich door de outreachende manier van werken en de inzet van 
jongeren uit de doelgroep om risico jongeren op te sporen. Na opsporing is er 
een intensieve begeleiding door professionals. Er is sprake van een integrale 
aanpak en een intensieve samenwerking tussen organisaties. Er zijn concrete 
`harde' doelstellingen geformuleerd en er is duidelijk inzicht in de realisatie. 


 
Het `Straat talentteam (S-team)14

 
Werkwijze
 
Antilliaanse jongeren en jongvolwassenen worden opgespoord door inzet van het Straat talentteam 
dat bestaat uit jongeren uit diverse culturen middels de methodiek "zoeken, vinden, binden". Het S- 
team bestaat uit jongeren die de taal van de straat spreken en de vind- en hangplekken kennen. De 
leden van het Straat talentteam zijn afkomstig "van de straat" en zijn bezig om via werk en scholing 
weer een plek in de burgermaatschappij te verkrijgen. Dit lukt hen goed. Zij zijn mede daarom een 
prima rolmodel voor de (risico)Antillianen. De leden van het S-team (her)kennen als geen ander de 
problemen die de Antillianen ervaren. De opgespoorde risico-Antillianen worden door professionele 
hulpverleners van Het Buro maar ook van het Veiligheidshuis begeleid om scholing of werk te 
vinden. In de zomer van 2006 heeft de gemeente Leeuwarden met het Straattalentteam de 
landelijke prijs gewonnen van de meest effectieve onorthodoxe aanpak in Nederland. Een prijs die 
is uitgereikt door Forum.

 
Doelstelling:
 
Jaarlijkse deelname door minstens vijftien Antilliaanse jongeren aan intensief traject 
In 2008 zijn 22 Antillianen opgespoord die allen in het traject zitten. Dit zijn vaak intensieve 
langdurige trajecten vanwege de complexe problematiek. Uitval wordt veroorzaakt door detentie en 
in enkele gevallen remigratie naar de Antillen. Bij kortdurend verblijf in een penitentiaire inrichting 
wordt de begeleiding vanuit het S-team voortgezet. In totaal wordt een top van circa tachtig risico en 
criminele Antilianen (veelal 23+) voortdurend besproken in het casusoverleg dat elke maand 
plaatsvindt in het Veiligheidshuis.De problemen waarmee deze groep te kampen heeft zijn complex: 
grote schulden, afgebroken studies veelal ROC niveau 1, werkloosheid en de laatste maanden 
werd ontdekt dat de oorzaak van de problemen relatief vaak zijn gelegen in een laag IQ, waardoor 
scholing en werken lastig wordt en deze personen een makkelijke prooi zijn voor professionele 
criminele Antillianen als koerier, heler, etc.

 
Bijsturing vanuit gemeente:
 
Om de aanpak vanuit het S-team beter te borgen is in mei 2007 het casusoverleg Antillianen 
gestart, Hierbij zitten om de tafel: gemeente, politie, OM, GGZ, S-team, Interventie- en sociaal team, 
Reclassering Noord Nederland en RMC/leerplicht. Ook is de Antillianenaanpak ingebed in het 
veiligheidshuis Fryslân, dat 18 januari 2008 is gestart. Het S-team participeert eveneens in het 
veiligheidshuis. In mei 2007 heeft de gemeente samen met politie Leeuwarden een studiedag 
georganiseerd die tot doel had handvatten te geven om de criminaliteit van Antillianen in de 
Leeuwarder samenleving adequaat te kunnen aanpakken. Een van de uitkomsten was dat de politie 
zou investeren (kennen en gekend worden) in de Antillianen en dat zeer vroegtijdige interventies 
nodig waren om achterstanden op jonge leeftijd te voorkomen en sociale ontwikkeling te 
bevorderen.

 
Vroegtijdig investeren:
 
Leeuwarden heeft Radar Uitvoering gecontracteerd om (conform de aanpak Rotterdam) in 
Leeuwarden intensieve gezinsondersteuning voor tien probleem- en risicohuishoudens te 
realiseren.

 
14 Gemeente Leeuwarden, 2009.

58

 



 
Uitkomsten van interventies

 
Het Buro Saris is namens de gemeente Leeuwarden verantwoordelijk voor de praktische uitvoering 
in nauwe samenwerking met politie, OM, jongerenwerk, Sociaal Team, woningbouwcorporaties, 
Antillen positief, de BV Sport en stichting Jessour. De Gemeente Leeuwarden heeft de regie op het 
Antillianenbeleid en coördineert de aanpak.
 
Den Haag: Traha Brug, The Mall, Mobiel, Jongerenwerk (SMJT), 
Ondersteuning Gezinnen
 
Ook in Den Haag is de oververtegenwoordiging van het aantal verdachten 
gedaald. Wat opvalt in Den Haag is dat er veel projecten zijn die zich indirect of 
direct richten op het terugdringen van de criminaliteit. Bovendien lijkt er veel 
samenwerking en overleg plaats te vinden tussen verschillende instanties, 
projectmedewerkers, etc.
 
Bij het realiseren van de drie doelstellingen van de Bestuurlijke 
Arrangementen maakt de gemeente Den Haag gebruik van het integrale 
gemeentelijke beleid. Voor de aanpak gericht op Antilliaanse risicojongeren 
worden extra middelen ingezet. De gemeentelijke activiteiten zijn opgenomen in 
het actieprogramma Traha Brug periode 2005 ­ 2008. Het richt zich op 
ondersteuning van jongeren via individuele trajectbegeleiding, gezinscoaching, 
empowermenttrainingen, mobiel jongerenwerk, vrijetijdsactiviteiten, 
casemanagement, huisvesting en persoonlijke coaching. In het kader van Traha 
Brug is onder andere de samenwerking met de politie geïntensiveerd en is er 
een extra contactfunctionaris aangesteld die zich richt op Antilliaanse jongeren. 
In specifieke stadsdelen is het jongerenwerk geïntensiveerd, is er ingezet op 
gezinsondersteuning en projecten voor begeleid wonen, zijn er meer 
leerplichtambtenaren ingezet, etc. Naast de uitvoering van de activiteiten 
voorziet het actieprogramma in een nauwe afstemming en samenwerking met 
de Antilliaanse gemeenschap in Den Haag. Bovendien wordt het afstemmings- 
/casuïstiek overleg Antilliaanse risicojongeren georganiseerd. Het doel van het 
overleg is door nauwe samenwerking met de ketenpartners jongeren (en 
gezinnen) hulp te bieden. De aangesloten ketenpartners zijn verschillende 
scholengroepen BJZ/JIT, St. Zebra, Leger des Heils, Etica Empowerment en 
YfC/Jongerenwerk The Mall.

 
Verder zijn er verschillende concrete projecten die mogelijk invloed hebben 
gehad op de afname van de criminaliteit onder Antilliaanse risicojongeren. Wij 
lichten er enkelen toe, namelijk The Mall, Mobiel Jongerenwerk (SMJT), 
Trajectbegeleiding en Ondersteuning van gezinnen.

 

59

 



 
Hoofdstuk 4

 
Den Haag: The Mall, Mobiel, Jongerenwerk (SMJT), Ondersteuning Gezinnen15 


 
`The Mall'
 
De jongerenwerkers van The Mall werken outreachend op locaties in de Stationsbuurt en zijn 
gespecialiseerd in de problematiek rond Antilliaanse en Arubaanse jongeren. De activiteit wordt 
uitgevoerd door Youth for Christ. Nauwe samenwerking vindt plaats met de 
politiecontactfunctionarissen van politie Haaglanden, die de jongeren aanleveren en het 
jongerenwerk adviseren, het maatschappelijk werk, Bureau Jeugdzorg, welzijns- en 
hulpverleningsinstellingen, scholen, het Antilliaans netwerk in Den Haag en ouders. Opgemerkt 
wordt dat Youth for Christ eigen bijdragen inzet voor zijn activiteiten. 
Er wordt gewerkt via drie sporen:

- Een club waar de Antilliaanse jongeren indooractiviteiten kunnen doen en zo contact gelegd wordt 
met de jongeren en signalen van afglijden worden opgepikt. Er wordt tevens een ambulant 
jongerenwerk ingezet, met name op 18-plussers die zich op straat in overlastgevende of criminele 
groepen ophouden.

-Trajectbegeleiding: Het betreft hier intensieve begeleiding van jongeren in nauwe samenwerking 
met de onderdelen Club en Casemanagement en ketenpartners. Er wordt veldwerk verricht op 
straat, op scholen, in uitgaansgebieden en bij de jongeren thuis. 

- Een casemanager die in het geval van zware problematiek optreedt als intermediair tussen 
jongeren/gezin en instanties. De casemanager ondersteunt de jongeren en de ouders en leidt hen 
toe naar hulpverleningstrajecten en stimuleert hen hieraan deel te (blijven) nemen. 


 
`Mobiel Jongerenwerk (SMJT)'
 
Het Stedelijk Mobiel Jongeren Team (SMJT) is werkzaam in alle Haagse wijken. Het SMJT richt zich 
op jongeren die op pleinen en plekken in Den Haag overlast veroorzaken. De jongeren worden 
aangesproken op hun gedrag. Het SMJT maakt een analyse, brengt het hanggedrag in kaart en 
formuleert per jongere een begeleidingsaanbod: jongerenwerk, vrijetijdsactiviteiten, algemeen 
maatschappelijk werk, Bureau Jeugdzorg, Parnassia, werk- en scholingstrajecten etc.. 


 
`Ondersteuning van gezinnen'
 
Het doel van deze activiteit is het ondersteunen van sociaal zwakke gezinnen ter voorkoming van 
afglijden van kinderen naar ongewenst en/of crimineel gedrag en het werken aan een 
toekomstperspectief. In juli 2006 is dit nieuwe intensieve project gezinscoaching gestart, uitgevoerd 
door het Leger des Heils. De gezinscoaches worden ingezet als andere hulpverleningsactiviteiten 
hebben gefaald. De methodiek is gericht op vroegtijdige interventies in geval van 
(crimineelgerelateerde) probleemgezinnen, waarbij eveneens een aantal sanctie-instrumenten 
wordt ingezet (bijstand en justitieel). De doelgroep zijn Antilliaanse en Arubaanse gezinnen met 
kinderen in de leeftijd van 12 tot 24 jaar, waarbij een of meer kinderen in aanraking zijn geweest met 
politie of justitie of waar sprake is van (dreigend) justitiecontact en waar minstens één ander 
probleem speelt zoals problematische gezinssituatie, schoolproblemen en ­verzuim, huiselijk 
geweld, langdurige werkloosheid, etc.

 
15 Gemeente Den Haag, 2009b.

60

 



 
Hoofdstuk 5     Samenvatting en conclusies

 
5.1     Inleiding
 
In dit afsluitende hoofdstuk vatten we ten eerste de belangrijkste bevindingen 
uit dit onderzoek samen. Vervolgens gaan we in op de conclusies die naar 
voren komen op basis van de plan-, proces en effectevaluatie en zullen de twee 
onderzoeksvragen beantwoord worden. Deze conclusies worden aangevuld 
met een reeks aanbevelingen om toekomstig Antillianenbeleid sterker vorm te 
kunnen geven.
 
5.2     Samenvatting bevindingen
 
In oktober 2004 verscheen de Notitie Antilliaanse risicojongeren van de 
toenmalige minister van Vreemdelingenzaken en Integratie. De, toen nog 
achttien, Antillianengemeenten hadden het Rijk namelijk verzocht hen hulp te 
bieden bij de aanpak en begeleiding van Antilliaanse risicojongeren, met name 
door de aanpak op bovenlokaal niveau te ondersteunen. Een van de hoofdlijnen 
uit die notitie was het afsluiten van Bestuurlijke Arrangementen met de achttien 
gemeenten om voortijdig schoolverlaten, werkloosheid en criminaliteit onder 
Antilliaanse risicojongeren terug te dringen. Dat gebeurde uiteindelijk in 2005 
met de inmiddels 21 Antillianengemeenten. De Bestuurlijke Arrangementen 
werden afgesloten voor de periode 2005-2008. Voorliggende evaluatie richt zich 
dan ook op deze beleidsperiode.
 
In oktober 2009 werd door de toenmalige minister van Wonen, Wijken en 
Integratie besloten de inzet van de Bestuurlijke Arrangementen in de periode 
2010 ­ 2013 voort te zetten. Dit om zo voort te kunnen bouwen op de positieve 
ontwikkelingen op de terreinen schooluitval, werkloosheid en criminaliteit. De 
Antillianengemeenten maakten plannen voor de periode 2010-2013 waarin de 
adviezen van een onafhankelijke Taskforce over coördinatie, focus in de aanpak 
en de keuze voor methodieken werden verwerkt. De gemeenten hadden 
daarbij, net als in 2005, de vrijheid om eigen prioriteiten afhankelijk van de 
lokale context te kunnen stellen. Na 2013 is het de bedoeling de Rijksbijdrage 

                61

 



 
Hoofdstuk 5

 
geleidelijk af te bouwen en te streven naar een integratie van specifiek beleid in 
regulier beleid.

 
In onderhavig onderzoek zijn de activiteiten die in het kader van de Bestuurlijke 
Arrangementen 2005 ­ 2008 zijn ondernomen geëvalueerd aan de hand van 
een planevaluatie, procesevaluatie en een effectevaluatie. 
5.2.1    Planevaluatie
 
Voor de planevaluatie is ten eerste gekeken naar de kwantitatieve gegevens 
over de projecten die uitgevoerd zijn in het kader van de Bestuurlijke 
Arrangementen in de periode 2005-2008 uit de database van het Amsterdamse 
onderzoeksbureau Regioplan. Hier staat onder andere in aangegeven of de 
projecten hun doelstelling hebben behaald. Er ontstaat echter een nogal zwart- 
witte beoordeling wanneer we harde conclusies op basis van die data zouden 
trekken, aangezien er enkele kanttekeningen bij het gebruik van de data 
geplaatst kunnen worden.
 
De database geeft namelijk geen zicht in de dynamieken en werking van de 
verschillende activiteiten. Het is vaak namelijk de combinatie van activiteiten 
binnen één project die bijdraagt aan het realiseren van een doel. Het meten van 
een eventueel synergie-effect is niet mogelijk gebleken. 
De database houdt verder geen rekening met veranderingen in de opzet en 
uitvoering van de projecten. Vier jaar Bestuurlijke Arrangementen heeft immers 
niet betekend dat er vier jaar lang sprake was van dezelfde uitvoering en 
invulling van de projecten. Zo hebben er bijvoorbeeld tijdens de uitvoering van 
de Bestuurlijke Arrangementen veranderingen in het beleid plaatsgevonden. 
Daarnaast hebben sommige projecten opstartproblemen gekend of zijn 
vervangen door nieuwe of verbeterde versies van projecten. Dit alles valt niet af 
te lezen uit de database en het meten van resultaten is als gevolg daarvan 
geen eenvoudige optelsom.
 
Als we het sec bekijken dan kunnen we wel zeggen dat het steeds meer 
projecten is gelukt om hun doelstellingen te halen. Maar nogmaals dit is een 
conclusie die met de nodige voorzichtigheid moet worden getrokken. 
De keuze voor het aanleggen van de database zoals dat is gebeurd door 
Regioplan heeft als voordeel dat snel overzichten naar clusters, behaalde 
doelstellingen, etc kunnen worden gemaakt. Maar voor de evaluatie van de 
verschillende projecten is de database helaas geen bruikbaar instrument 
gebleken.

         62

 



 
Samenvatting en conclusies

 
5.2.2    Procesevaluatie
 
Vervolgens is door middel van een procesevaluatie meer duidelijkheid 
verkregen over de werking en organisatie van projecten die binnen de 
Bestuurlijke Arrangementen 2005 -2008 hebben plaatsgevonden. 
De procesevaluatie is gedaan aan de hand van de groepsgesprekken met 
medewerkers van 35 projecten die uitgevoerd zijn in de periode 2005 ­ 2008 en 
ter illustratie zijn er ook interviews gedaan met tien Antilliaanse jongeren. In het 
onderstaande gaan we in op de belangrijkste punten. 


 
Als belangrijke succesfactor is genoemd dat er sprake moet zijn van een 
laagdrempelige, outreachende en warme aanpak waarin er tijd is voor het 
opbouwen van vertrouwen tussen de medewerker en de cliënt. 
Het werkt het beste om eerst contact te leggen op een laagdrempelige 
manier en de cliënt vervolgens op de hoogte te brengen van de verschillende 
mogelijkheden die er voor hem zijn en hem daar naartoe te leiden. Wat niet 
blijkt te werken is dat mensen gepusht worden in een of ander traject waar ze 
niet achter staan. Om de doelgroep te bereiken moeten hulpverleners daarom 
outreachend te werk gaan en mensen persoonlijk benaderen. Een van de veel 
gebruikte manieren is letterlijk langs de deuren of op huisbezoek gaan om de 
doelgroep te bereiken. Dit vergt volgens de projectmedewerkers een 
cultuuromslag bij veel instanties. De reguliere `witte' instellingen werken volgens 
veel van de aanwezige projectmedewerkers te weinig outreachend waardoor er 
een te hoge drempel is voor de doelgroep om hen te benaderen. Ook zouden 
flexibelere werktijden en een betere bereikbaarheid van de hulpverleners van 
reguliere instellingen helpen om meer Antilliaanse jongeren te bereiken. 
Met betrekking tot het bereiken van de jongeren wordt er ook gewezen op 
het succes van het inzetten van rolmodellen, dat wil zeggen personen die dicht 
bij de leefwereld van Antilliaanse jongeren staan, vaak omdat zij zelf het 
parcours van een problematische situatie naar een gewenste situatie hebben 
doorlopen.
 
Wanneer de hulpverlener charisma heeft en bekend is bij de gemeenschap 
heeft men meer kans om de doelgroep te bereiken. Het welslagen van een 
project is vaak een persoonlijke aangelegenheid en afhankelijk van dit 
`charisma' van de initiatiefnemer.
 
Om deze succesfactor zoveel mogelijk te kunnen benutten zouden zowel het 
rolmodel als de charismatische hulpverlener die gemakkelijk toegang krijgt tot 
de jongeren zich in hun werk zoveel mogelijk daadwerkelijk met de jongeren 

         63

 



 
Hoofdstuk 5

 
bezig moeten kunnen houden. Zij zouden bijvoorbeeld omringd moeten worden 
door anderen die hen ontlasten van administratieve taken, etc. 
Wanneer het succes van een project afhangt van één persoon is het grote 
nadeel dat als een dergelijke markante persoonlijkheid wegvalt, de 
overgebleven medewerkers daarmee vaak een groot deel van het opgebouwde 
netwerk verliezen. Er moet dus goed nagedacht worden over de overdracht van 
kennis, netwerk en begeestering.
 
Ook blijken projecten die op de ene plek succesvol waren niet meer te 
werken wanneer zij op een andere plek worden opgezet. Dit heeft deels te 
maken met de context van de omgeving, maar vooral met dat `charisma' of 
begeestering van de initiatiefnemer van het oorspronkelijke project en het 
gebrek daaraan bij projecten die daarop gebaseerd zijn. 


 
Een andere belangrijke succesfactor is een manier van werken waarbij er 
sprake is van een intensieve samenwerking tussen verschillende instanties, 
waardoor er een goede doorverwijzing en snelle doorstroming kan 
plaatsvinden.
 
Een van de dingen die in elk groepsgesprek benadrukt werd is dat de 
problematiek omtrent Antilliaanse jongeren meervoudig en complex is. Er 
blijken vaak meerdere problemen bij de jongeren te spelen zoals, dakloosheid, 
schuldenproblematiek, criminaliteit, geestelijke beperking, etc. Meervoudige 
problematiek vergt volgens de medewerkers in veel gevallen een omvattende 
aanpak die meerdere levensgebieden beslaat met vergaande maatregelen. 
Wanneer er slechts sprake is van symptoombestrijding pak je de oorzaak van 
bepaalde problemen niet aan en is de kans op terugval groot. 
Om die meervoudige problematiek aan te pakken is een goede 
samenwerking nodig tussen de instanties die met de groep werken. 
Om een goede samenwerking mogelijk te maken en daadkrachtig en snel te 
kunnen reageren, is het belangrijk dat er korte lijnen zijn tussen de 
verschillende instanties. Het ketenoverleg bijvoorbeeld wordt als een effectief 
middel gezien om de hulpverlening te verbeteren, omdat men hierdoor minder 
tegen de bureaucratie aanloopt en de hulpverlening wordt gestroomlijnd. In de 
overleggen wordt vaak intensief vergaderd over één casus en de aanpak op 
elkaar afgestemd. Hoewel het tijdsintensief is, werpt het echter volgens 
verschillende medewerkers vruchten af. Daarnaast wordt overleg tussen 
verschillende instanties uit verschillende gemeenten van belang geacht. 
Overleg is niet alleen van belang om te voorkomen dat er langs elkaar heen 
wordt gewerkt, maar is ook belangrijk in het kader van kennisuitwisseling. Er is 
volgens de medewerkers nog te weinig `kruisbestuiving' tussen de verschillende 

64

 



 
Samenvatting en conclusies

 
projecten en instanties die zich met de doelgroep bezig houden binnen en 
tussen gemeenten.
 
Cruciaal bij het bieden van hulpverlening is de mogelijkheid tot goede 
doorverwijzing en snelle doorstroming, anders verlies je de Antilliaanse 
jongeren volgens de respondenten uit het oog. Wachtlijsten bijvoorbeeld zijn 
funest en vormen een groot knelpunt. Doorverwijzen alleen heeft echter geen 
zin. Vaak is het nodig dat de hulpverlener de eerste keer meegaat naar de 
instantie en naderhand nog een check- up doet wat betreft de doorverwijzing. 


 
Een volgend belangrijk punt is dat er sprake is van een goede regie van en visie 
op de uitvoering van projecten. Een centrale aanpak voorkomt immers dat 
jongeren bij verschillende loketten tegelijk `shoppen'. Zo moet ervoor gewaakt 
worden dat er op een gegeven moment te veel hands on deck zijn. Sommige 
steden werken daarom bewust met casemanagers/ contactfunctionarissen die 
als contactpersoon optreden, altijd bereikbaar zijn voor de doelgroep, contact 
houden met de andere hulpverleners en voorkomen dat cliënten in een 
carrousel van verschillende instanties belanden.
 
Bovendien wordt er ook voor een programmatische sluitende aanpak gepleit 
waarbij verschillende ketens in elkaar worden geschoven en zo de problematiek 
constructief wordt aangepakt. De gemeente zou die regierol voor een 
programmatische aanpak op zich kunnen nemen.
 
Om de problematiek met Antilliaanse jongeren constructief aan te pakken 
moet er, volgens de respondenten, binnen zo'n programmatische aanpak sterk 
ingezet worden op preventie. Dat betekent dat hulpverleners zich vooral op 
jongere kinderen zouden moeten richten en in een zo vroeg mogelijk stadium 
moeten ingrijpen wanneer er zich problemen voordoen met kinderen. Vaak 
worden projecten in een te laat stadium opgezet, als de boel al geëscaleerd is. 
Het is daarnaast van belang dat het hele gezin deel uitmaakt van de 
begeleiding, vooral omdat dit een bron is van veel problematisch gedrag van 
Antilliaanse jongeren. Gezien het hoge percentage alleenstaande moeders 
betekent een gezinsaanpak bovendien dat de moeder centraal staat bij de 
aanpak. Daarbij wordt in veel gevallen gepleit voor het inzetten op educatie van 
jonge moeders, omdat dit de problemen waarbinnen het gezin verkeert, kan 
helpen voorkomen.
 
Bovendien is het voor deze gezinnen die vaak meervoudige problemen 
hebben van belang om hen in eerste instantie praktische hulp te bieden (op het 
gebied van huisvesting, schulden, etc). Hierdoor wordt een basis gecreëerd om 
vervolgens op verder te bouwen.

 

65

 



 
Hoofdstuk 5

 
Op de verschillende bijeenkomsten wordt er gesproken over empoweren en 
vraaggestuurd werken als succesfactoren. In veel projecten wordt steeds meer 
ingezet op het aanreiken van handvaten, zelfstandigheid en uiteindelijk eigen 
verantwoordelijkheid. De ervaringen hiermee lijken positief. Verschillende 
projecten zetten in op vraaggestuurd werken. Bij het vraaggestuurd werken 
staat de hulpvraag van de cliënt centraal en bepaalt de cliënt het tempo. De 
professional vult het hulpverleningstraject verder in en organiseert maatwerk. 
Een probleem is echter dat een groot deel van de cliënten, zoniet de meeste, 
niet in staat zijn om een hulpvraag te formuleren of vinden dat ze geen hulp 
nodig hebben. In die zin wordt van de medewerkers voldoende flexibiliteit 
verwacht zodat zij toch kunnen inspelen op problemen die zich met de cliënten 
voordoen.

 
Naast succesfactoren zijn er tijdens de gesprekken met de professionals 
verschillende faalfactoren de revue gepasseerd.
 
Een eerste belangrijke faalfactor die genoemd wordt, valt samen te vatten 
onder de noemer startproblemen van projecten. Dergelijke startproblemen 
hangen samen met het feit dat sommige projecten in het begin onbekend zijn bij 
instanties, waardoor er veel tijd overheen gaat vooraleer er sprake is van 
wederzijds vertrouwen. Daarbij speelt de moeilijkheid van het bereiken van de 
doelgroep een belangrijke rol bij de start.
 
Daarnaast komt het voor dat projecten bijna ten onder gaan aan hun eigen 
succes. Zo zijn er trajecten die door toename van hun naamsbekend na verloop 
van tijd overspoeld werden met cliënten, wat de organisaties veel problemen 
opleverde, vooral wanneer zij kampten met een gebrek aan personeel. 


 
Volgens de respondenten moeten er wel degelijk eisen aan projecten gesteld 
worden. Het strakker toezicht moet zich echter niet vertalen in het stellen van 
onhaalbare kwantitatieve targets en strikte toegangscriteria. Het stellen van 
`targets' werkt immers verlammend of nodigt uit tot `fraude'. Er worden 
voorbeelden genoemd van projecten waarin targets worden gesteld die 
onhaalbaar blijken of waar er juist sprake is van targets die veel te gemakkelijk 
worden gehaald. Projecten moeten het duidelijk aangeven wanneer de eisen 
die aan hen gesteld worden niet haalbaar zijn. In zulke gevallen dienen ze 
ervoor te kiezen het project niet uit te voeren.
 
Ook wordt er veel kritiek geuit op het hanteren van toegangscriteria bij 
projecten. Hierdoor worden potentiële deelnemers soms geweerd die hierdoor 
niet geholpen kunnen worden (bijvoorbeeld op basis van leeftijd of etniciteit). 


 

66

 



 
Samenvatting en conclusies

 
Voorts is het van belang dat er geen kortlopende projecten meer georganiseerd 
moeten worden, maar voor een meer structurele aanpak wordt gekozen. Dit 
voorkomt bovendien de genoemde perikelen die soms bestonden omtrent de 
financiering van bepaalde projecten. Bestuurlijke molens kunnen dermate 
langzaam draaien dat uitbetalingen van subsidies kunnen stagneren en later 
worden uitbetaald dan gepland. Voor organisaties kan dat heel slopend zijn. 
Sommige projecten hebben medewerkers moeten ontslaan of kregen een 
huurachterstand. Van weer andere projecten moest ieder jaar de 
subsidieaanvraag opnieuw worden beoordeeld wat veel onrust veroorzaakte. 
5.2.3    Uitkomsten van interventies
 
Tot slot is de vraag in hoeverre de projecten die uitgevoerd zijn in het kader van 
de Bestuurlijke Arrangementen een invloed hebben gehad op schooluitval, 
werkloosheid en criminaliteit onder Antilliaanse risicojongeren in de periode 
2005-2008. Om op deze vraag een antwoord te geven hebben wij gepoogd een 
effectevaluatie te doen.

 
In de Bestuurlijke Arrangementen werden afspraken gemaakt om de 
oververtegenwoordiging van voortijdig schoolverlaten terug te dringen met vijftig 
procent, werkloosheid met dertig procent en criminaliteit eveneens met dertig 
procent. Om de realisatie van deze streefcijfers te kunnen meten werd het CBS 
gevraagd de benodigde gegevens aan te leveren. In de praktijk bleek het echter 
al bij de start van de Bestuurlijke Arrangementen erg lastig om voor alle 
gemeenten voor deze drie indicatoren actuele en betrouwbare informatie op te 
leveren. Zo kwam de nulmeting (de situatie in 2004) pas na de start van de 
Bestuurlijke Arrangementen beschikbaar. Verder bleken gedurende de looptijd 
van de projecten de cijfers vaak niet up to date of zelfs helemaal niet 
beschikbaar. Ondanks deze geconstateerde tekortkomingen in de beschikbare 
cijfers hebben we geprobeerd toch iets te zeggen over de voortgang op deze 
drie terreinen.

 
Een eerste conclusie is dat het percentage voortijdig schoolverlaters zowel in 
het voortgezet onderwijs als in het middelbaar beroepsonderwijs landelijk 
gezien is gedaald. Ook onder Antilliaanse jongeren -met name in het voortgezet 
onderwijs- is het aandeel voortijdig schoolverlaters teruggelopen. De beoogde 
doelstelling om oververtegenwoordiging van het aantal Antilliaanse voortijdig 
schoolverlaters ten opzichte van de totale leerlingpopulatie te reduceren met 
vijftig procent is op landelijk niveau niet behaald. Zowel in het voortgezet