Van Gogh Museum
Amsterdam, 6 december 2011
Dreams of nature. Symbolisme van Van Gogh tot Kandinsky
In het Van Gogh Museum Amsterdam van 24 februari tot en met 17 juni 2012
Â
Dreams of nature. Symbolisme van Van Gogh tot Kandinsky is de eerste
tentoonstelling die is gewijd aan het symbolistische landschap in
Europa. Deze tentoonstelling in het Van Gogh Museum laat zien hoe
landschappen van uiteenlopende schilders uit heel Europa eind 19e eeuw
doordrongen zijn van symboliek en een emotie of gemoedstoestand
weerspiegelen. Aan de hand van 70 poëtische en suggestieve
schilderijen van de natuur door bekende en minder bekende kunstenaars
wordt van 24 februari tot en met 17 juni 2012 een rijk overzicht
gegeven van dit intrigerende, onderbelichte genre binnen het
symbolisme. Topwerken van Van Gogh, Kandinsky, Gauguin, Munch en
Mondriaan zijn voor het eerst naast elkaar te zien. Het overgrote deel
van de schilderijen is nog nooit eerder in Nederland tentoongesteld.
âLandschappen van de zielâ
Het symbolisme was een toonaangevende stroming in de schilderkunst
tussen circa 1880 en 1910. Hoewel het vooral bekend staat om de
psychisch geladen voorstellingen van de menselijke figuur, was ook het
landschap een belangrijk onderwerp. In tegenstelling tot de
impressionisten, die de waarneembare werkelijkheid schilderden, zochten
de symbolisten in de natuur de expressie van hun eigen emoties, ideeën
en dromen. In hun âlandschappen van de zielâ verbeeldden zij hun visie
op de dood, oneindigheid en de kosmos, gevoelens van nationalisme of
ideeën over de wetenschap en moderne tijd.
Dreams of nature bestrijkt een breed gebied, van voorlopers van het
symbolisme zoals Böcklin en Whistler, tot Mondriaan en Kandinsky als
pioniers van de abstractie. Werken van beroemde schilders als Gauguin,
Van Gogh en Munch worden gepresenteerd naast die van minder bekende,
maar evenzeer fascinerende kunstenaars uit bijvoorbeeld Scandinavië en
Oost-Europa. De tentoonstelling bevat belangrijke bruiklenen uit musea
en privécollecties, zoals Böcklins Het dodeneiland, Gauguins Visioen
na de preek, Gallen-Kallelaâs Het Keitele-meer en Munchs Melancholie.
Dreams of nature is samengesteld door gastconservatoren Richard Thomson
en Rodolphe Rapetti, specialisten op het gebied van de
landschapschilderkunst en het symbolisme.
Muziek bij de tentoonstelling
Het symbolisme kwam voort uit de filosofie en poëzie en was nauw
verbonden met muziek. Zo liet Kandinsky zich inspireren door de muziek
van Schönberg en schreef Rachmaninov een compositie bij Het
dodeneiland van Böcklin. In de tentoonstelling kan de bezoeker deze
kruisbestuiving tussen de verschillende kunstdisciplines zelf ervaren
door composities te beluisteren uit de tijd van het symbolisme.
Themaâs
De tentoonstelling is ingedeeld in zes themaâs:
Oude en nieuwe paradijzen: kunstenaars als Böcklin, Von Stuck en Puvis
de Chavannes lieten zich inspireren door de klassieke oudheid en
mythologie. Anderen, zoals Signac en Gauguin, zochten het paradijs op
ongerepte plekken, ver weg van de moderne maatschappij.
Natuur en suggestie: meer dan een getrouwe weergave van de
werkelijkheid zijn de landschappen van symbolisten als Gallen-Kallela,
Sohlberg en Hodler een reflectie van de gevoelens die de natuur opriep
bij de kunstenaar.
Dromen en visioenen: Gauguin, Munch en Malczewski probeerden de poort
naar het onderbewustzijn open te duwen en schilderden dromen en
visioenen, de wereld achter de waarneembare werkelijkheid.
Stille steden: in de ogen van veel symbolistische kunstenaars was het
moderne stadsleven bedreigend. Whistler, Degouve de Nuncques en Khnopff
transformeerden de stad tot een mysterieus droomachtig landschap,
ontsproten aan de herinnering en de verbeelding.
De kosmos: in hun landschappen verbeeldden schilders als Watts, Van
Gogh en Willumsen ideeën over natuurkrachten, kosmische energie, de
eeuwige cyclus van de seizoenen en de nietigheid van de mens tegenover
de natuur.
Naar het mystieke: in hun zoektocht naar de manier om het hogere en het
spirituele uit te drukken, legden veel kunstenaars verbanden tussen
schilderkunst en muziek (Whistler, Signac, Ciurlionis) en werden de
eerste stappen richting de abstractie gezet (Mondriaan en Kandinsky).
Catalogus
De catalogus Gedroomde landschappen. Symbolisme van Van Gogh tot
Kandinsky, met bijdragen van Richard Thomson, Rodolphe Rapetti, Frances
Fowle en Anna-Maria von Bonsdorff, presenteert een geheel nieuwe visie
op de bijzondere werken van voorlopers van het symbolisme zoals
Böcklin en Whistler tot Kandinsky en Mondriaan, die met hun variaties
op landschappelijke themaâs de aanzet gaven tot hun latere, meer
abstracte werk.
Zondaglezingen
Symbolistische landschappen staan ook centraal in de zondaglezingen die
het Van Gogh Museum gratis voor haar bezoekers organiseert. Op 26
februari verzorgt gastconservator Richard Thomson, Watson Gordon
Professor of Fine Art aan de University of Edinburgh de eerste lezing:
Europe 1900: New landscapes for changing times (Engels gesproken). Op 1
april 2012 belicht Frances Fowle, Curator of French Art van de Scottish
National Gallery het onderwerp Symbolist landscapes and silent cities
(Engels gesproken). Op 11 maart geeft Maarten van Buuren, hoogleraar
Moderne Franse Letterkunde, Universiteit Utrecht een lezing over het
symbolisme in de literatuur. Op 6 mei gaat hoofdconservator
tentoonstellingen van het Van Gogh Museum Edwin Becker in op de link
tussen schilderkunst en muziek, in de lezing Gedroomde landschappen en
muziek, Van Debussy tot Schönberg.
Reizende tentoonstelling
De tentoonstelling wordt georganiseerd in samenwerking met The Scottish
National Gallery in Edinburgh, waar de tentoonstelling te zien is vanaf
14 juli t/m 14 oktober 2012, en Ateneum Art Museum, Finnish National
Gallery in Helsinki (van 16 november 2012 t/m 17 februari 2013).
In Amsterdam is de tentoonstelling Dreams of nature mede mogelijk
gemaakt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en met steun van
het Prins Bernhard Cultuurfonds.
---
Noot voor de redactie/
Noot voor redacties
