Ministerie van Buitenlandse Zaken


---

Afghanen in derde landen / Oekraïne


1 Inleiding

---

Het komt regelmatig voor dat een Afghaan alvorens in Nederland een asielverzoek in te dienen enige tijd in een derde land heeft verbleven. Dit verblijf kan voor de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) reden zijn om hem (of haar) een voorwaardelijke vergunning tot verblijf in Nederland te onthouden. De gronden voor onthouding van een vvtv staan vermeld in een Tussentijds Bericht Vreemdelingencirculaire van 31 juli 2000 (TBV 2000/16).

Voor toepassing van het TBV is specifieke informatie vereist over het derde land waar de asielzoeker heeft verbleven. Dit ambtsbericht is gewijd aan de positie van illegale Afghaanse vreemdelingen in Oekraïne. In het ambtsbericht wordt onder meer aandacht besteed aan de vraag of illegale Afghanen in Oekraïne gevaar lopen te worden aangehouden, opgesloten en teruggestuurd naar Afghanistan.
Daarnaast wordt ingegaan op de vraag hoe illegale Afghanen in hun levensonderhoud voorzien en onder welke omstandigheden zij in Oekraïne wonen. Voorts komt de vraag aan de orde of een Afghaan die in Oekraïne heeft verbleven opnieuw toegang tot dit land zal worden verleend als hij terug zou willen keren. Ten slotte wordt kort geschetst welke mogelijkheden de Oekraïense asielwetgeving illegale Afghanen biedt voor legalisering van hun verblijf.

Achtergrond

De Nederlandse regering voert reeds enige jaren een vvtv-beleid voor Afghanistan. Dit vvtv-beleid houdt in dat afgewezen, uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers in afwachting van een verbetering van de situatie in hun vaderland in beginsel een voorlopige vergunning tot verblijf krijgen. Alleen wanneer een contra-indicatie optreedt, wordt hen een vvtv onthouden.

Een mogelijke grond voor onthouding van een vvtv is verblijf in een derde land. Sinds eind 1998 wordt geen vvtv meer verleend aan personen die alvorens in Nederland asiel aan te vragen 'enige tijd' in een derde land hebben verbleven.
Tot voor kort gold dat diegenen die langer dan twee weken in een derde land hadden verbleven onder deze regel vielen. Het tegenwerpen van verblijf in een derde land vloeit voort uit de 'opvang in de regio' gedachte.

Op 4 mei 2000 heeft de Rechtseenheidskamer (REK) zich uitgesproken over deze contra-indicatie. De REK kwam daarbij tot de conclusie dat het onjuist is om alleen de duur van het verblijf in een derde land van doorslaggevend belang te achten bij de bepaling van de vraag of de persoon in kwestie een verblijfsalternatief in dat land kan worden tegengeworpen.

Naar aanleiding van deze REK-uitspraak heeft de IND het vvtv-beleid opnieuw onder de loep genomen en aangepast. De aanpassingen zijn neergelegd in het eerdergenoemde TBV 2000/16.

Overeenkomstig de uitspraak van de REK wordt in het TBV 2000/16 geen direct verband meer gelegd tussen de duur van het verblijf van de asielzoeker in een derde land en het al dan niet verlenen van een vvtv. Het nieuwe TBV maakt de beslissing over verlening van een vvtv afhankelijk van de verklaringen van de asielzoeker over zijn verblijf in het derde land en van algemene informatie over het derde land in kwestie. De praktijk heeft uitgewezen dat het bij Afghaanse asielzoekers onder meer om Oekraïne gaat. Over de positie van illegale Afghanen in andere derde landen - te weten Pakistan, Iran en de Centraal-Aziatische republieken - verschijnen binnenkort afzonderlijke ambtsberichten.

Bronnen

Aan de totstandkoming van dit ambtsbericht liggen rapportages van de Nederlandse ambassade in Kiev ten grondslag. Daarnaast is gebruik gemaakt van informatie van de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) in de regio. Vanwege de aard van het onderwerp kon slechts in geringe mate gebruik worden gemaakt van informatie uit andere bronnen. Verwijzingen naar literatuur vindt u in het notenapparaat. Voor een uitgebreide beschrijving van de mogelijkheden die vreemdelingen ter beschikking staan om de bescherming in te roepen van de Oekraïense autoriteiten en de lokale vertegenwoordiging van UNHCR, wordt verwezen naar het ambtsbericht 'Asiel in derde landen' met kenmerk DPC/AM-663895 van 6 december 2000.


2 Afghanen in Oekraïne

---

In Oekraïne verblijven naar ruwe schattingen honderdvijftig- à tweehonderdduizend illegale Afghanen. Het aantal legale Afghanen bedraagt vermoedelijk ongeveer tienduizend.

2.1 Behandeling

---
Illegale vreemdelingen lopen in Oekraïne een zeker risico door de politie te worden opgepakt wegens illegaal verblijf. In 1999 werden ongeveer zevenduizend illegalen opgepakt, onder wie vierduizend Afghanen. Ook in de jaren daarvóór maakten Afghanen vijftig tot zestig procent uit van het totaal aantal opgepakte illegale vreemdelingen in Oekraïne. Overigens ontbreekt het de Oekraïense autoriteiten aan financiële middelen om vreemdelingen naar hun land van herkomst uit te zetten. Illegale Afghanen worden dan ook niet naar Afghanistan teruggestuurd, maar maximaal een maand vastgehouden wegens illegaal verblijf. Wel zetten de Oekraïense autoriteiten onder bepaalde omstandigheden uit naar de Russische Federatie.

Oekraïeners zijn niet gewend aan de aanwezigheid van vreemdelingen in hun land. Discriminatie is er nog wijd verbreid - óók binnen de overheid. Hoewel met name personen met een donkere of zeer donkere huidskleur het mikpunt van discriminatie zijn, hebben ook andere groepen met een iets afwijkend uiterlijk, zoals Afghanen, hieronder te lijden. De politie vraagt Afghanen en andere mensen met een 'zuidelijk' uiterlijk veel vaker dan gemiddeld naar hun documenten. Ongedocumenteerden kunnen rekenen op een boete die omgerekend tenminste veertig gulden bedraagt - hetgeen voor Oekraïense begrippen reeds een zeer aanzienlijk bedrag is. Ook beschikt de politie over de mogelijkheid om ongedocumenteerden voor onbepaalde tijd vast te zetten om zo achter hun identiteit te komen. Van deze mogelijkheid wordt in de praktijk weinig gebruik gemaakt, zowel vanwege de administratieve rompslomp als de kosten die detentie met zich meebrengt. Zowel de politie als de vreemdeling kiezen er dikwijls voor om detentie af te kopen. Daarvoor dient de vreemdeling een bedrag van zo'n vijftien gulden te betalen.

2.2 Levensomstandigheden

---
Het is niet verwonderlijk dat illegale Afghanen over het algemeen meer moeite hebben een bestaan op te bouwen in Oekraïne dan de plaatselijke bevolking.
Zo betalen illegalen dikwijls meer huur voor een woonruimte dan Oekraïeners, kunnen zij geen legale arbeid verrichten, hebben zij geen recht op pensioen en genieten zij niet dezelfde rechtszekerheid als Oekraïeners.

Niettemin slagen illegale Afghanen er gewoonlijk in om een bestaan op te bouwen dat niet erg afwijkt van dat van de plaatselijke bevolking. Illegale Afghanen spreken veelal Russisch en kunnen dikwijls terugvallen op familieleden die al langer in Oekraïne wonen en die soms over een legale verblijfstatus in dit land beschikken. Deze familieleden helpen de nieuwkomers met het zoeken naar onderdak en het vinden van werk.

Vele Afghanen in Oekraïne houden zich bezig met handel en zijn bijvoorbeeld op de markt te vinden. Er zijn echter ook Afghanen die actief zijn in het criminele circuit en zich bijvoorbeeld bezighouden met mensensmokkel en drugshandel.
De betrokkenheid van sommige Afghanen bij deze praktijken bezorgt de Afghaanse gemeenschap in Oekraïne een slechte naam.

2.3 Vluchtelingenverdrag en asielprocedure

---
Oekraïne is geen partij bij het Vluchtelingenverdrag van 1951 en het Protocol van 1967. Wel kent Oekraïne een Vluchtelingenwet, die op 12 februari 1994 in werking is getreden. Deze wet biedt Afghanen en andere vreemdelingen de mogelijkheid om asiel aan te vragen.

Vanaf de inwerkingtreding van de Vluchtelingenwet zijn enkele duizenden vreemdelingen in Oekraïne als vluchteling erkend. Meer dan de helft van het is afkomstig uit Afghanistan.

2.4 Toegang

---
Als een vreemdeling een bezoek wil afleggen aan Oekraïne voor de duur van maximaal drie maanden, dan dient hij (of zij) een toeristenvisum aan te vragen bij een Oekraïense vertegenwoordiging. Daarvoor dient de aanvrager te beschikken over een geldig reisdocument. Vreemdelingen die afkomstig zijn uit landen van waaruit de Oekraïense autoriteiten illegale immigratie vrezen, dienen bovendien een uitnodiging te kunnen overleggen van een rechtmatig in Oekraïne verblijvende natuurlijke of rechtspersoon. Deze verplichting is ook op Afghanen van toepassing.

De uitnodiging die een vreemdeling bij zijn visumaanvraag overhandigt, wordt ter goedkeuring voorgelegd aan het Bureau voor Visa en Registratie (OVIR) van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Als de OVIR er zijn goedkeuring aan hecht, worden alle bescheiden (visumaanvraagformulier, reisdocument, uitnodiging) naar de consulaire afdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken gestuurd. Deze afdeling beslist uiteindelijk over de visumverlening. Hoewel niet geheel duidelijk is welke criteria de afdeling daarbij hanteert, zal afgifte van een visum naar alle waarschijnlijkheid worden geweigerd als bekend is dat de aanvrager een in Nederland afgewezen asielzoeker is. Overigens kan de aanvrager tegen een negatieve beschikking van de consulaire afdeling bezwaar aantekenen.


3 Samenvatting

---

In Oekraïne leven vermoedelijk honderdvijftig- à tweehonderdduizend illegale Afghanen. Zij lopen het risico door de politie te worden opgepakt. Door het betalen van steekpenningen weten zij detentie echter veelal te voorkomen. Illegale Afghanen worden niet naar Afghanistan uitgezet. Uitzetting naar de Russische Federatie komt wel voor. Discriminatie van Afghanen en andere vreemdelingen in Oekraïne is wijd verbreid.

De levensomstandigheden zijn voor veel illegale Afghanen in Oekraïne moeilijk. Niettemin wijkt hun bestaan dikwijls weinig af van dat van de plaatselijke bevolking. Dit komt mede dankzij de hulp die familieleden die al langer in Oekraïne wonen bieden bij het zoeken naar onderdak en het vinden van werk. De meeste Afghanen zijn werkzaam in de handel.

Een Afghaan die (opnieuw) toegang wil krijgen tot Oekraïne dient te beschikken over een geldig reisdocument en een visum. Voor het aanvragen van een toeristenvisum is een uitnodiging vereist.

Oekraïne kent een asielprocedure die vreemdelingen de mogelijkheid biedt om asiel aan te vragen.

Vrijlating geschiedt dus ook als de illegale vreemdeling weigert of niet in staat is zijn detentie af te kopen. Als de vreemdeling na vrijlating opnieuw bij een controle zou worden opgepakt, geldt wéér een maximale detentie van een maand. De meeste vreemdelingen zullen er dan echter - indien mogelijk - voor kiezen de zaak af te kopen.

Illegale vreemdelingen die aan de oostgrens van Oekraïne worden opgepakt, worden teruggestuurd naar de Russische Federatie. De Russische Federatie geldt, evenals de andere buurlanden van Oekraïne, als 'veilig derde land'. Oekraïne heeft met de Russische Federatie een herenakkoord gesloten over de terugname door de Russische Federatie van deze personen (algemeen ambtsbericht 'Asiel in derde landen' van 6 december 2000, §3.1, blz. 13, noot 15).

Ter vergelijking: een gemiddeld officieel maandsalaris in Oekraïne bedraagt ongeveer honderd Amerikaanse dollars.

Overigens is dit bestaan ook voor vele Oekraïeners zwaar. Zo geldt voor alle inwoners van Oekraïne dat zij geen beroep meer kunnen doen op de voorzieningen zoals die ten tijde van de Sovjet-Unie bestonden. Bovendien zijn de pensioenen en officiële salarissen doorgaans te laag om van te leven, is de kwaliteit van de medische zorg onder de maat en tiert corruptie binnen de overheid welig. Het gevolg van deze situatie is dat vele mensen zwartwerken en dat met geld 'veel te regelen valt'.

Voor een uitvoerige beschrijving van de Vluchtelingwet, zie hoofdstuk 3 van het algemeen ambtsbericht 'asiel in derde landen' van 6 december 2000.

Voor de Oekraïense Wet op het Staatsburgerschap, het verkrijgen van het Oekraïens staatsburgerschap van rechtswege en het verlenen van het Oekraiens staatsburgerschap, zie het algemeen ambtsbericht 'Staatsburgerschaps- en vreemdelingenwetgeving in de republieken van de voormalige Sovjet-Unie en in Afghanistan' met kenmerk DPC/AM-623735 van 30 juli 1999, §12.1, blz. 48-51. Het US Department stelt in §2f ('Freedom of movement within the country, foreign travel emigration, and repatriation') van het Country Report on Human Rights Practices 2000. Ukraine (februari 2001): "Refugees can acquire citizenship if they have lived legally in the country for 5 years and can communicate in the Ukrainian language."

Tussen januari en oktober 2000 werd volgens het in voorgaande noot aangehaalde rapport van het US Department of State aan meer dan 1.500 Afghanen een vluchtelingenstatus verleend (cf. US Department of State , Country Report on Human Rights Practices 2000. Ukraine (februari 2001), §2f). Het rapport suggereert eveneens dat de Oekraïense autoriteiten hebben aangegeven alle Afghanen die voor 1995 in het land zijn binnengekomen de vluchtelingenstatus te geven (ibidem). Navraag bij UNHCR-Oekraïne leert dat dit oude voornemen vermoedelijk samenhing met het ontbreken van statusdeterminaties in buurland Rusland in die tijd (cf. het algemeen ambtsbericht 'Asiel in derde landen' met kenmerk DPC/AM-663895 van 6 december 2000 §5.1, blz. 27, noot 38). Het voornemen van de Oekraïense autoriteiten is echter niet uitgevoerd en er zijn geen tekenen die erop wijzen dat het alsnog zal worden geïmplementeerd.

In deze paragraaf wordt slechts de afgifte van toeristenvisa besproken. De procedure inzake de afgifte van visa voor langer verblijf is complexer en tijdrovender.

De uitnodiging wordt doorgaans verzorgd door het reisbureau dat het bezoek regelt. Overigens werd tot voor kort van alle vreemdelingen verlangd een dergelijke uitnodiging te overhandigen. Voor West-Europese landen, de Verenigde Staten, Canada en Japan is deze verplichting inmiddels afgeschaft.

===

Deel: ' Afghanen in derde landen / Oekraïne '




Lees ook