Ministerie van VWS

Bank-en Verzekeringstegoeden in Nederland-Indië in de Tweede Wereldoorlog niet aangetast

Maandag 17 januari 2000, persbericht nummer 2

Dit is een gezamenlijk persbericht van de Begeleidingscommissie Onderzoek Indische Tegoeden en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

De Tweede Wereldoorlog en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië hebben niet geleid tot aantasting van banktegoeden en levensverzekeringen van Indische ingezetenen. Na de oorlog zijn de rechten van bankcliënten en polishouders vrijwel onverminderd gehandhaafd gebleven. De maatregelen van de Nederlandse, de Indische en daarna van de Indonesische overheid op het gebied van geldcirculatie en deviezenbeheer hebben veel problemen opgeleverd. Veel mensen zijn door het niet beschikbaar komen van gelden bij banken en verzekeringsmaatschappijen teleurgesteld. Rechtsherstel en de Rehabilitatieregeling hebben deze situatie verzacht, maar niet in alle gevallen opgevangen.

Dat is de eindconclusie van de Begeleidingscommissie Onderzoek Indische Tegoeden. De Begeleidingscommissie heeft vandaag haar eindrapport aan minister Borst van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangeboden. Voorzitter van de commissie is mr. A.G. van Galen, oud-president van de Centrale Raad van Beroep en voormalig lid van de Raad van State in buitengewone dienst.

De Begeleidingscommissie is begin 1998 ingesteld. De taak van de commissie was bronnen- en archiefonderzoek te laten uitvoeren naar particuliere Nederlandse bank- en verzekeringstegoeden die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het voormalig Nederlands-Indië door de Japanse bezetter in beslag waren genomen. Daarnaast had minister Borst de commissie gevraagd onderzoek te laten doen naar het rechtsherstel rond die tegoeden en eventueel onderzoek uit te voeren naar overige in beslag genomen particuliere bezittingen.

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Europa heeft het Nederlands-Indisch Gouvernement een aantal financiële maatregelen getroffen om kapitaalvlucht tegen te gaan en de tegoeden veilig te stellen met het oog op de oorlogsdreiging in Azië. Zo werden internationale transacties onder overheidstoezicht geplaatst en is de goudvoorraad uit Indië naar Australië en Zuid-Afrika overgebracht.

De Japanse bezetter heeft na maart 1942 bijna alle banken geliquideerd en het levensverzekeringsbedrijf stilgelegd. De vooroorlogse financiële tegoeden in Nederlands-Indië zijn niet door de Japanse bezetter geroofd. Die waren er dus in augustus 1945 nog. De Japanse militaire overheid was wel direct verantwoordelijk voor de inbeslagname van overige waardevolle bezittingen, zoals sieraden uit bankkluisjes. Er zijn geen gegevens bekend over de exacte omvang van de hierdoor geleden schade.

Na de Tweede Wereldoorlog volgde een periode van geleidelijk vrijgave van financiële tegoeden. Vlak na de oorlog konden mensen over het algemeen slechts in beperkte mate over hun tegoeden beslissen als gevolg van maatregelen van de Nederlands-Indische overheidsinstellingen. Deze maatregelen op het gebied van geldcirculatie en deviezenbeheer waren erop gericht de wederopbouw van Nederland en Nederlands-Indië te bekostigen. Alleen voor de opbouw van Indië en voor sociale zorg kon het geld worden opgenomen. Vanaf 1948 konden rekeninghouders in Indië weer beschikken over hun vooroorlogse tegoeden. Door de deviezenmaatregelen werd het overmaken van geld naar het buitenland, waaronder Nederland, echter sterk beperkt.

Na de souvereiniteitsoverdracht werd door de geldsanering van de Indonesische overheid en de devaluatie van de rupiah de waarde van de tegoeden sterk aangetast.

De Commissie Van Galen constateert dat het onmogelijk is om, op basis van het gevonden materiaal, individuele claims te achterhalen.

De commissie heeft geen financiële aanbevelingen verbonden aan het eindrapport. Conform de opdracht beschrijft de Commissie Van Galen de resultaten van historisch onderzoek naar wat er met de financiële tegoeden van Nederlanders in het NederlandsIndië van rond de Tweede Wereldoorlog is gebeurd.

De regering zal een standpunt formuleren op het rapport van de begeleidingscommissie Onderzoek Indische Tegoeden in samenhang met de andere rapporten op dit gebied. (Commissie Van Kemenade: coördinatie en internationale ontwikkelingen; Commissie Scholten: rechtsherstel financiële instellingen in Nederland; Commissie Kordes: Liro-archieven). Dit standpunt zal later deze winter worden gepubliceerd.

Deel: ' Banktegoeden in Nederland-Indië in WO II niet aangetast '




Lees ook