gemeente utrecht

2012 schriftelijke vragen
13 vragen van de heer dr.ir. w.w. buunk
(ingekomen 9 februari 2012 en antwoorden verzonden door het college op 20 maart 2012) schriftelijke vragen financile risico's woningcorporaties en garantstelling gemeente de rotterdamse woningcorporatie vestia is ernstig in de problemen geraakt door grote risico's te nemen op de financile markten. de utrechtse woningcorporatie portaal is betrokken bij de redding van vestia. de vvd maakt zich grote zorgen over de manier waarop woningcorporaties blijken te opereren op de financile markten. woningcorporaties zijn geen gewone bedrijven, want de risico's die zij nemen worden uiteindelijk gedekt met gemeenschapsgeld van rijksoverheid en gemeenten. de kerntaak van woningcorporaties is om voldoende en fatsoenlijke gesubsidieerde huurwoningen te beheren voor huishoudens met een laag inkomen, niet om te experimenteren met maatschappelijk kapitaal op financile markten. de vvd heeft vragen aan het college van b&w over het financile beheer van woningbouwcorporaties, omdat de gemeente utrecht garant staat voor risico's die woningcorporaties nemen.
woningcorporatie vestia is in de problemen geraakt door grote risico's te nemen op de financile markten. vestia is buitensporige financile transacties aangegaan met zogeheten derivaten en met renteswaps. naar verluidt heeft vestia leningen verzekerd tegen een mogelijke rentestijging, met zogeheten 'renteswaps'. nu de rente laag staat, moet de woningcorporatie vestia ineens honderden miljoenen euro's bijstorten. er is in de pers zelfs sprake van een dreigend faillissement, dat voorlopig is afgewend doordat een aantal woningcorporaties vestia te hulp is geschoten. bij het overeind houden van de rotterdamse woningcorporatie vestia, is ook de utrechtse woningcorporatie portaal betrokken. de gemeente utrecht staat uiteindelijk garant voor de risico's die utrechtse woningbouwcorporaties aangaan, door middel van de achtervang overeenkomst via het waarborgfonds sociale woningbouw (wsw). in het wsw staan de gezamenlijke woningbouwcorporaties voor elkaar in, hetgeen betekent dat elke corporatie gedekt is door de rest, maar zelf ook garant staat voor de rest en - indien nodig - maximaal het obligobedrag moet ophoesten als er bij andere corporaties dusdanige problemen zijn, dat het wsw moet bijspringen. het wsw heeft zelf ook een borgstellingsreserve, maar voor zover wij weten is hierop nog geen beroep gedaan. de problemen bij vestia lijken zo groot te zijn, dat bij een verdere rentedaling gevreesd moet worden voor zeer grote risico's voor de te hulp geschoten woningcorporaties. ook moet gevreesd worden dat de borgstelling van het wsw onvoldoende is. de raad is met de commissiebrief van 10 januari jongstleden op de hoogte gesteld van de verlenging van de zogenoemde achtervang overeenkomst voor de woningcorporaties via het wsw tot 2015. de gemeente utrecht staat uiteindelijk garant voor financile risico's bij de corporaties tot een maximum van 1,7 miljard.
de financile problemen van vestia, de betrokkenheid van portaal bij de redding en risico's die utrechtse corporaties mogelijk zelf nemen in hun financile beleid, brengen de vvd tot de volgende vragen, in aanvulling op de schriftelijke vragen nr 12 van de pvda fractie:
1. is het college op de hoogte gesteld door portaal van de steun die portaal aan vestia verleent? zo nee, hebt u initiatief genomen om u door portaal op de hoogte te (doen) stellen van de details van de steun die portaal verleent?
nee, er is niet voorafgaand aan de steunverlening door portaal contact gezocht met de gemeente utrecht.op vrijdag 10 en woensdag 15 februari 2012 heeft bestuurlijk overleg met portaal plaatsgevonden. portaal heeft daarbij haar positie rond de steunverlening vestia en het financieel beleid bij portaal inzake derivaten toegelicht.

2. is het bij het college bekend of woningcorporatie portaal of andere utrechtse woningcorporaties voornemens zijn om ook bij een eventuele nieuwe noodzaak aan bijstortingen ter compensatie van dekkingstekorten van vestia, (opnieuw) bij te springen? de door de vijf corporaties afgegeven garanties zijn onvoorwaardelijk tegenover de bancaire sector en de verliezen uit derivaten bij vestia kunnen oplopen of afnemen als gevolg van de renteontwikkeling in de looptijd van de afzonderlijke posities. inmiddels heeft de nederlandse waterschapsbank een lening van 1,7 miljard verstrekt zodat het risico van een liquiditeitstekort bij vestia is verkleind. er zijn geen initiatieven bekend van de andere utrechtse corporaties inzake steunverlening in de financile problematiek bij vestia. binnen de volkshuisvestelijke sector staan alle corporaties mede garant voor elkaar. portaal heeft in het bestuurlijk overleg van 15 februari 2012 nader afgesproken dat indien het noodzakelijk is om bij te storten bij vestia er eerst afstemming met de gemeente utrecht zal plaatsvinden. er zal inzichtelijk worden gemaakt door portaal wat deze vorm van steun betekent voor de garantstelling en het risico van de gemeente utrecht.

3. op welke manier zorgt het college ervoor hiervan op de hoogte te zijn, om te kunnen bepalen wat er met de ontwikkeling van risico's gebeurt, gelet op de dekking daarvan door de gemeente utrecht?
in het kader van de reddingsoperatie rond vestia worden door het ministerie van binnenlandse zaken geen nadere mededelingen aan gemeenten gedaan aangezien dit het proces kan schaden. op 28 februari 2012 is de tweede kamer door de minister gedeeltelijk genformeerd over de situatie bij vestia.
bestuurlijk is met portaal afgesproken dat er vervolggesprekken worden gehouden en heeft portaal toegezegd het college op de hoogte te houden van verdere ontwikkelingen.
4. wat is de aard en omvang van de steun die portaal aan vestia geeft? zie eveneens het antwoord bij 2. er is tot op heden geen steun verleend. er is sprake van een intentie. de intentie is vastgelegd in een gezamenlijke intentieverklaring van de alliantie, eigen haard, portaal, woonstad en ymere en heeft betrekking op een lening aan vestia voor een periode van twee jaar van maximaal 1,4 miljard. van de vijf corporaties hebben vier corporaties laten weten dat zij hun intentie gestand doen. portaal is n van deze vier. de onderlinge verdeelsleutel is niet bekend.

5. zijn aan portaal zekerheden gesteld door vestia voor de verleende steun? zo ja, dekken die zekerheden de volledige omvang van de steun? zo nee, weet u waarom portaal voor de steun geen (of slechts beperkt) zekerheden heeft verlangd en/of verkregen? door portaal is aangegeven dat indien er inderdaad steun wordt verleend er garanties overeen gekomen worden voor de terugbetaling van de lening. een eventuele steun mag geen gevolgen hebben voor de activiteiten van portaal in alle werkzame gemeenten, dus ook niet in utrecht.
6. heeft portaal voor het verlenen van de steun zelf geld moeten lenen of garanties gesteld? zo ja, wordt die lening of het stellen van de garantie ook gedekt door het wsw en is daarop ook de gemeentelijke achtervanggarantie van toepassing?
zie het antwoord bij 2 en 5. het antwoord op de vraag naar dekking van de garantie door het wsw is niet bekend. de financieringsbehoefte uit de bedrijfsvoering van woningcorporaties kan slechts met wsw-borging worden aangetrokken op basis van onderpand. in de financile afspraken met de woningcorporaties (vastgelegd in de samenwerkingsafspraken) is opgenomen dat er alleen leningen worden opgenomen met achtervang gemeente utrecht voor investeringen in de gemeente utrecht en herfinanciering van eerder aangetrokken financiering met achtervang gemeente utrecht.
7. indien de gemeentelijke achtervanggarantie op een lening en/of garantstelling als bedoeld niet automatisch van toepassing is, bent u voornemens om de achtervanggarantie ook op die lening of garantstelling van toepassing te verklaren?
het college heeft niet het voornemen om de achtervanggarantie in andere gevallen dan onder (6) aangegeven van toepassing te verklaren. mocht een dergelijk verzoek aan de gemeente worden gedaan dan informeren wij de raad hierover.

8. wat is de omvang van de risico's die de gemeente loopt met de achtervang via de wsw overeenkomst als gevolg van de bijdrage van portaal aan de dekkingstekorten van vestia? de gemeente loopt naar het zich laat aanzien een gering extra financieel risico als gevolg van de dekkingstekorten van vestia en de mogelijke bijdrage van portaal. eerst indien de tekorten binnen de sector (alle nederlandse woningcorporaties) niet meer gedragen kunnen worden op basis van de primaire en secundaire zekerheid (financile middelen van de schade-corporatie, de borgstellingsreserve van het wsw en de obligo-verplichting bij alle deelnemende corporaties) zijn de tertiaire achtervangers (rijk en gemeenten) verplicht renteloze leningen aan het wsw te verstrekken. het cfv kan ten behoeve van saneringssteun (onderdeel primaire zekerheid) heffingen opleggen per wooneenheid binnen de gehele corporatiesector. het gemeentelijk risico is een sectorrisico en is eerst aan de orde indien er binnen de sector aanzienlijk grotere verliezen optreden dan nu het geval is. in een dergelijke situatie is de rentederving op de renteloze lening de werkelijke schadepost voor de gemeente.
9. wat zijn de gevolgen van de hulp die portaal verleent voor de investeringsmogelijkheden, dan wel het bouwprogramma van portaal in utrecht?
portaal heeft aangegeven dat de afspraken met de gemeente utrecht onverkort worden nagekomen (gerealiseerd). het college zal gedurende het traject van de steunoperatie vestia met name over deze vraag contact met portaal houden en monitoren of er effecten zijn op de investeringsmogelijkheden/bouwprogramma van portaal in utrecht.
10. op welke manier zorgt het college ervoor dat de utrechtse woningcorporaties geen onverantwoorde risico's lopen als gevolg van financile processen die niet tot de kerntaak van woningcorporaties behoren?
het besluit beheer sociale huursector (bbsh) bevat in het bijzonder de regelgeving voor toegelaten instellingen (sociale verhuurders, de woningcorporaties). regels ten aanzien van beleggen verwacht het college aan te treffen in de interne regelgeving bij de afzonderlijke corporaties - in het bijzonder in het treasury-statuut. praktisch stelt het wsw regels aan de leningen, die geborgd worden en kijkt daarbij eveneens naar de bedrijfsvoering.inmiddels zijn de regels bij het wsw als gevolg van de vestia-problematiek reeds aangescherpt. in de bestuurlijke en ambtelijke overleggen met de woningcorporaties zullen risico's uit treasury worden besproken met alle corporaties. het college is daarbij van mening dat een beperkt gebruik van rente-instrumenten onderdeel van een gezonde bedrijfsvoering kan zijn, maar tevens is het college van mening dat de ruimte om gebruik te maken van rente-instrumenten strak begrensd en gereguleerd dient te zijn binnen de woningcorporatie en dat er effectieve externe contrle dient te zijn op dit gebruik.
financile transacties, met een omvang zoals de woningcorporaties die doen en met gecompliceerde financile constructies zoals derivaten en renteswaps, vereisen een professioneel risicomanagement. het risicoprofiel kan binnen het tijdsbestek van uren veranderen. topeconoom sweder van wijnbergen kritiseert in de volkskrant van 6 februari het ontbreken van een riskmanager bij vestia en vindt om die reden dat na de directeur ook de raad van commissarissen moet aftreden.
11. heeft het college zich ervan vergewist, nu en voorafgaand aan het verlengen van de achtervang overeenkomst, dat de utrechtse woningcorporaties een professioneel risicomanagement voeren? zijn er afspraken gemaakt over wanneer het aangaan of optreden van financile risico's gemeld worden aan het college?
sinds 1995 zijn er geen toezichtstaken bij gemeenten. voor het zicht op de financile mogelijkheden van de utrechtse woningcorporaties worden de publicaties en signalen van het cfv en de individuele oordeelsbrieven van de minister gebruikt. er zijn geen signalen geweest dat er onverantwoorde risico's zijn aangegaan door utrechtse woningcorporaties. gedurende de looptijd van de 4-jarige overeenkomst wordt ambtelijk met iedere corporatie overlegd over het gebruik van de financiering in de voorafgaande periode en de financieringsbehoefte in de komende meerjarige periode. borging bij het wsw, waarbij de gemeente de achtervang inneemt, is geen sturingsinstrument, maar een randvoorwaarde bij het doen van investeringen in de stad. in het kader van het innemen van de achtervang bij de financiering bij het wsw ging het bij de verlenging generieke achtervang om een technische operatie waarbij de informatie-verstrekking naar de gemeente (ook met het oog op mogelijke risico's) verbeterde. het aangaan en optreden van financile risico's is onderdeel van de bedrijfsvoering van de woningcorporaties en wordt gemeld en bestuurlijk en ambtelijk besproken indien er effecten zijn op de met gemeente gemaakte afspraken. tot op heden is het niet nodig gebleken hierover specifieke afspraken te maken.

12. is het bij het college bekend of ook utrechtse woningcorporaties zich bezighouden met complexe financile transacties, zoals derivaten en renteswaps, die hoge risicoprofielen met zich meebrengen? zo ja, hoe worden de risico's hiervan beheerst? er is bij de stuw-corporaties genformeerd naar het gebruik van derivaten en de huidige risicopositie uit rente-instrumenten. ook is verzocht om toezending van actuele treasury-statuten. op de ontvangen informatie heeft een quick-scan plaatsgevonden. boex heeft geen derivaten; portaal, mitros, sshu en groenwest werken met derivaten. voor de 4 corporaties, die met derivaten werken geldt dat de derivaten gekoppeld zijn aan een reele toekomstige financieringsbehoefte en aangegaan zijn om het renterisico in verband met een hogere rente te verkleinen. nu de rente lager is dan bij het afsluiten van de derivaten is er sprake van een marktwaarde-risico. bepalend voor de hoogte van eventuele verliezen is de rentestand op de herfinancieringsmomenten.
de minister van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties heeft het centraal fonds volkshuisvesting (cfv) gevraagd een nadere analyse te maken van corporaties, die vanuit hun derivatenportefeuille liquiditeitsrisico's lopen. het cfv heeft daartoe informatie bij de corporatiesector opgevraagd en zal in maart 2012 hierover een definitieve analyse aan de minister voorleggen. indien er sprake is van grote risico's bij utrechtse corporaties zal het college de raad hierover informeren.

Deel: ' Beantwoording vragen over financile risico's woningcorporaties en g.. '




Lees ook