DEBAT KOSOVO

Bijdrage van E. van Middelkoop - GPV, mede namens RPF

11 juni 1999

MdV. Een militaire actie is tot een succesvol einde gebracht. Maar tegen een zeer hoge prijs. Er is geen oorlog gewonnen, er is een oorlog beëindigd. Politieke en diplomatieke inspanningen zijn beloond, niet in het minst door de bijdragen van de Finse president Ahtisaari en de Russische onderhandelaar Tsjernomyrdin. En gebeden zijn verhoord.

Daarmee is Kosovo geen historisch hoofdstuk geworden dat kan worden afgesloten. Zeker niet voor de Kosovaren, maar ook niet voor de internationale gemeenschap. De regering zal zich verplicht weten ons later met een uitvoerige evaluatie te dienen. Mag ik daarvan uitgaan? Thans ligt de beslissing voor om toestemming te geven aan een nieuw gemandateerde Nederlandse militaire uitzending, nu in het kader van KFOR. Dat is nooit een parlementaire routinehandeling en zeker nu niet. Er zijn in de oorlog geen Nederlandse militairen gesneuveld. Of dat van de deelneming aan KFOR ook verwacht mag worden is thans een zorgelijke vraag.

De Kamer heeft, mede dankzij de voortreffelijke informatievoorziening van de regering, de oorlogsontwikkelingen nauwgezet kunnen volgen en beoordelen. Alleen al deze week is Kosovo tweemaal eerder ter sprake geweest. In het vooruitzicht van KFOR was en is de centrale vraag die naar de commandovoering, de operationele aansturing van de te ontplooien militaire eenheden. Voor onze fracties was en is een aansturing via de NAVO-commandostructuur een zeer belangrijke voorwaarde voor het geven van instemming aan een Nederlandse militaire participatie. Het gaat hier immers om een militaire operatie onder hoofdstuk VII van het VN-Handvest, waarbij derhalve het gebruik van geweldsmiddelen niet kan worden uitgesloten.

In dit debat vraag ik derhalve aan de regering hierover volstrekt helder uitsluitsel te geven. In de VR-resolutie wordt gesproken over het ontplooien van eenheden onder auspiciën van de Verenigde Naties.

Wat betekent dit concreet? Dat geldt blijkens punt 5 van de resolutie niet alleen de "civil" maar ook de "security presences". Wat zal de rol en bevoegdheid zijn van de Secretaris-Generaal van de VN? En natuurlijk is er de vraag naar de vorm van de Russische deelneming aan KFOR. Concreet: zullen de onder Duits commando opererende Nederlandse militairen rechtstreeks moeten samenwerken met Russische militairen? Voor een beoordeling van deze uitzending is het zogenaamde toetsingskader van toepassing. Daaraan ontleen ik enkele vragen. Kan worden herbevestigd dat het zogenaamde "full command", dat is het recht eenheden aan een operatie terug te trekken, volledig bij de regering blijft berusten? Voor welke duur wordt instemming gevraagd? Ligt het nu niet voor de hand te veronderstellen dat Nederland zich voor vele jaren bindt aan deze operatie, zowel militair als civiel? Voor het militaire personeel is natuurlijk cruciaal de taxatie van de te lopen risico's. Hoe beoordeelt de minister van defensie die? Wil en kan hij de garantie geven dat de persoonlijke uitrusting en de bewapening en de voertuigen van de uit te zenden eenheden afgestemd zijn op de verwachte omstandigheden? Dat zal geen geringe opgave zijn.

Snelheid van handelen is nu geboden. Zo mag er geen vacuüm ontstaan tussen het moment van vertrek van de Joegoslavische troepen en de ontplooiing ter plaatse van de eenheden van KFOR. Mag ik hierover de minister van defensie horen?

Van groot belang is ook de opstelling van het UCK. Is er sprake van een daadwerkelijke bereidheid tot demilitarisering? Is er een kans en bestaat daarvoor dan ook de bevoegdheid dat KFOR-militairen met geweld het UCK moeten pacificeren?

Naast de vele vragen voor de langere termijn, die later aan de orde zullen komen, mag nu wel gevraagd worden naar de eerste hulp aan de vluchtelingen. Zullen de voedseldroppings kunnen worden uitgebreid. Honderdduizenden in Kosovo zijn immers de hongerdood nabij.

Zijn er voldoende transportmiddelen beschikbaar om vluchtelingen die naar hun dorpen terug willen daarbij te helpen? Het lijkt me ook in het belang van de stabiliteit van Albanië en Macedonië dat het aantal vluchtelingen dat in die landen moet overwinteren zoveel mogelijk wordt beperkt. Zijn er plannen voor eventuele noodhuisvesting? Ik herinner mij dat destijds de Duitse regering iets dergelijks heeft gedaan voor Russische militairen die in korte tijd de toenmalige DDR moesten verlaten. En Nederland stuurde wooncontainers naar St. Maarten na de orkaan Luis.

De minister van buitenlandse zaken zal zich herinneren dat ik al in een vroeg stadium van de oorlog de stelling betrok het onverteerbaar te vinden zaken te moeten doen met Milosevic. Deze week begreep ik dat met Milosevic niet is onderhandeld, maar slechts overleg is gepleegd.

Ik neem aan dat dit geen woordenspel was. Hoe taxeert de regering thans de positie van Milosevic, die immers gedagvaard is voor het Joegoslavië-tribunaal? Aangezien Rusland tot medewerking aan het tribunaal is verplicht zal zelfs een ballingschap in Rusland niet kunnen. Maar misschien kan hij naar Noord-Korea. Ik ben in elk geval blij dat in de resolutie expliciet op de jurisdictie en het mandaat van dit tribunaal wordt gewezen.

Wat zal overigens de bevoegdheid en taak zijn van de KFOR-militairen ten aanzien van het oppakken van van oorlogsmisdaden verdachte personen? Al neem ik aan dat de meesten hem wel tijdig zullen hebben gesmeerd naar Servië.

Onduidelijk is vooralsnog de verhouding tussen het militair en het civiel bestuur. Van de lokale bestuurders mag weinig worden verwacht, alleen al omdat de meeste burgemeesters Serviërs waren. Worden hun taken nu door KFOR overgenomen? En wie is verantwoordelijk voor de lokale politie?

Over de militair-technische overeenkomst heb ik één, niet onbelangrijke, vraag. KFOR wordt verantwoordelijk voor de grenscontroles met Albanië en Macedonië. Wat echter ontbreekt is een uitspraak over de controle aan de interne grens tussen Servië en Kosovo. Dat verbaast me zeer, want juist daar is de meeste narigheid te verwachten. Kan dat worden uitgelegd?

Afrondend wil ik vragen hoe het regiem van de VR-resolutie zich verhoudt tot de interim-overeenkomst van Rambouillet. Is die door de feiten achterhaald of komt er een Rambouillet II? Ik lees er niets meer over. Als ook nu de Rambouillet-overeenkomst nog geen kracht van wet heeft of krijgt, wie beslist dan wanneer en hoe er b.v. verkiezingen zullen worden gehouden? Rambouillet bevat terzake een keurige regeling.

Tenslotte wil ik opmerken dat onze gedachten en gebeden de militairen, die eerdaags het grondgebied van Kosovo moeten betreden, met alle gevaren van dien, zullen vergezellen.

Deel: ' Bijdrage GPV aan debat Kosovo '




Lees ook