Partij van de Arbeid


Den Haag, 9 februari 2000

BIJDRAGE VAN USMAN SANTI (PVDA) AAN HET PLENAIRE DEBAT OVER DE WIJZIGING VAN DE GEMEENTEWET/BESTUURLIJK OPHOUDEN (26 735)

Toelichting:
Op grond van dit Wetsvoorstel kan de burgemeester personen ophouden voor de duur van 12 uren bij groepsgewijze niet-naleving van een wettelijk voorschrift en indien als gevolg daarvan sprake is van een oproerige beweging of van ernstige wanordelijkheden dan wel de ernstige vrees van het ontstaan daarvan. Er moet wel sprake zijn van niet-naleving van een specifiek voorschrift, de overtreding moet groepsgewijs worden begaan. De rechter zal op verzoek van belanghebbende toetsen of voldaan is aan het proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginsel. Voorts zal de rechter (vol) toetsen of de burgemeester in redelijkheid heeft kunnen komen dat er sprake is van een bijzondere omstandigheid in de zin van artikel 175 van de Gemeentewet. Dit wetsvoorstel wordt gelijktijdig behandeld met Wetsvoorstel strafvorderlijke ophouding. Er zijn derhalve twee trajecten: een strafrechtelijke en een bestuurlijke. Er is haast geboden met de behandeling van beide wetsvoorstellen in verband met EK 2000. Men wil zo mogelijk de wet april/mei a.s. in het Staatsblad publiceren.

Standpunt:
Wij hebben na de Eurotop, bij de voorbereiding van EK 2000 en bespreking van de rellen te Rotterdam in verband met het kampioensfeest van Feijenoord evenals andere fracties verzocht om wettelijke maatregelen. Er worden deze week drie wetsvoorstellen behandeld:
* verruiming openlijke geweldpleging art 141 Sr: is deze week aangenomen;
* strafvorderlijk ophouden;

* dit wetsvoorstel.

In de nota naar aanleiding van het verslag is uitvoerig antwoord gegeven op onze kritische vragen. Toch blijven er nog wat vragen/opmerkingen. De bedoeling is overigens dat na het EK 2000 alle tijdens dit EK genomen maatregelen zullen worden geëvalueerd. Indien nodig: bijstelling van de wet of uitvoering van de wet alsdan mogelijk.

Toetsing art. 175 Gemeentewet
De door de regering in de nota vermelde inkadering van de bevoegdheid behoeft nadere toelichting. Kan de regering nader toelichten hoe het uitgangspunt van het wetsvoorstel - geen preventief optreden maar alleen bestuurlijke ophouding ter voorkoming van voortzetting of herhaling - zich verhoudt tot het optreden op de grond 'vrees voor het ontstaan'. In de nota wordt melding gemaakt van een via de VNG aan te bieden modelverordening voor gemeentes. De PvdA stelt voor dat in modelverordening c.q. richtlijnen duidelijk wordt gemaakt in welke gevallen wel en in welke gevallen niet wordt overgegaan tot toepassing van bestuurlijk ophouden.

Aangewezen groep
Bij toepassing van het middel is de burgemeester verplicht de aan te houden groep concreet te benoemen. Ondanks de toelichting is de PvdA-fractie er niet gerust op dat toevallige passanten danwel (andere) onschuldigen opgepakt worden. Het feit, dat je voldoet aan de kenmerken van de groep, wil nog niet zeggen dat je iets kwaads van plan bent. Hoe wordt in de praktijk bepaald dat je tot een groep behoort? In rel-situaties moet door de politie snel beslissingen worden genomen. Dan kan niet in alle rust een beoordeling plaatsvinden. Hoe denkt de minister dit op te lossen? Dit dient eveneens te worden opgenomen in de modelverordening c.q. richtlijnen. NB. Het is verwonderlijk dat in de nota wordt vermeld dat ook zeer jeugdigen (<12 jaar) kunnen worden opgehouden; dit terwijl in strafrecht en strafvordering beperkingen in de wet zijn opgenomen. Is de regering bereid zeer jeugdigen uit te sluiten? Hoe hiermee om te gaan in de praktijk?

Waarschuwing
Voor het toepassen van het middel moeten de betrokkenen zijn gewaarschuwd. Als aan de waarschuwing geen gevolg wordt gegeven staat vast dat aan de specifieke verplichting niet wordt voldaan. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt uitgegaan van een ideaalbeeld. Er wordt een waarschuwing gegeven aan de groep en de waarschuwing is voor iedereen duidelijk. De praktijk is duidelijk anders. Bij een massale (en onoverzichtelijke) ordeverstoring is niet iedereen geconcentreerd aan het luisteren naar de politie. Bovendien zal bij het EK rekening moeten worden gehouden met supporters die de moderne talen niet machtig zijn. De PvdA-fractie is van mening dat de waarschuwing op begrijpelijke wijze moet worden vastgelegd en in de taal van de bestuurlijk opgehoudene. Zal de politie speciale training ondergaan? De politie heeft het al moeilijk genoeg met ingrijpen in moeilijke rel-situaties. Zij zullen zich nu nadrukkelijk ervan moeten vergewissen dat hun waarschuwing duidelijk is en overkomt op betrokkenen. Als de PvdA de uitleg in de nota goed begrijpt, vervalt de bevoegdheid om bestuurlijk op te houden als niet vooraf een waarschuwing wordt gegeven. Is het juist dat wanneer (achteraf) wordt vastgesteld dat de waarschuwing betrokkene niet heeft bereikt, hij niet kan worden opgehouden?

Rechtsbescherming
In de nota wordt gesteld dat de aangehoudene recht heeft op rechtsbijstand en rechtsbescherming geniet. Hoe zal dit in de praktijk worden georganiseerd? Worden hierover afspraken gemaakt met de Orde van Advocaten? Valt dit onder de reguliere piketregeling advocatuur? Het is bekend dat in het strafpiket advocatuur het bijstaan van een groep verdachten niet wordt toegestaan vanwege tegenstrijdig belang. Zal dit eveneens stringent worden toegepast bij het bestuurlijk ophouden van een groep van bv. 25 man? Zo ja, hoe wordt vooraf georganiseerd dat in dat geval 25 advocaten rechtsbijstand kort na de ophouding kunnen verlenen? In de nota wordt lichtvaardig omgegaan met de beschikbaarheid van een rechter of rechters wanneer betrokkenen een verzoek om een voorlopige voorziening indienen.

Is dit daadwerkelijk te organiseren? Hoe zal het concreet worden georganiseerd tijdens het EK 2000? Is hierover reeds overleg gevoerd met de betrokken rechtbanken? Er zijn kennelijk nu al rechtbanken die niet bepaald staan te trappelen om medewerking te verlenen, om spoedig ter plekke aanwezig te zijn wanneer een voorlopige voorziening wordt aangevraagd. Ware het niet beter om bij iedere ophouding automatisch de zaak voor te leggen aan de rechter, als ware dat iedere aangehoudene een verzoek voorlopige voorziening heeft ingediend? Dit is van belang voor de vraag of het wetsvoorstel voldoet aan art. 5 EVRM en art. 15 Grondwet. Er moet een mogelijkheid zijn dat een rechterlijke instantie oordeelt over de rechtmatigheid van vrijheidsbeneming. Wel moet de rechterlijke voorziening toegankelijk en effectief zijn. In verband met de EK 2000 wijst de PvdA-fractie erop dat in het kader van rechtsbescherming het van groot belang is dat bij bestuurlijk ophouden van niet-Nederlanders in voldoende mate tolken beschikbaar dienen te zijn. Op welke wijze zal dit door de betrokken burgemeester worden georganiseerd?


Plaats van ophouden
In de nota wordt onder meer genoemd voetbalstadions, politiecellen, containers etc. Welke minimumeisen zullen worden gehanteerd met betrekking tot hygiëne, sanitaire voorzieningen, eten en drinken, medische voorzieningen? Uit krantenberichten kan worden opgemaakt dat het niet makkelijk is opvang te vinden voor de aangehoudenen. Zo heeft de voetbalvereniging Excelsior al laten weten huiverig te zijn voor de opvang van ordeverstoorders in haar pas verbouwde stadion. Hoe zal dit worden aangepakt?

Registratie
Tot slot een klein puntje. In de nota wordt gezegd dat registratie slechts plaatsvindt in het belang van de aangehoudene. Als hij b.v. achteraf schadevergoeding vordert, moet vaststaan dat hij was opgehouden. Meer pro forma wens ik van de regering te vernemen dat hiermede is uitgesloten dat de opgehoudene die geen enkel strafbaar feit heeft gepleegd op geen enkele wijze zal worden geregistreerd in politie- of justitieregisters.

Deel: ' Bijdrage Santi (PvdA) debat wijziging gemeentewet '




Lees ook