Ministerie van Buitenlandse Zaken


Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Staten-Generaal

Binnenhof 4

DEN HAAG

Directie Veiligheidsbeleid

Nucleaire Aangelegenheden en Non-Proliferatie

Bezuidenhoutseweg 67

Postbus 20061


2500 EB Den Haag

Datum 3 november 1999
Kenmerk DVB/NN-501/99
Blad /3
Bijlage(n)
Betreft Ontwikkelingen omtrent het CTBT

Zeer geachte Voorzitter,

Onder verwijzing naar de brief van de Griffier van de vaste kamercommissie voor Buitenlandse Zaken Uwer Kamer van 26 oktober, nr. Buza 75/99, heb ik de eer U hierbij een brief toe te zenden over de gevolgen van de beslissing van de Amerikaanse Senaat met betrekking tot de ratificatie van het CTBT.

De verwerping van het Alomvattend Kernstopverdrag (CTBT) door de Amerikaanse Senaat, woensdag 13 oktober jl., is een ernstige tegenslag voor internationale non-proliferatie en kernontwapenings-inspanningen. Het is betreurenswaardig dat een verdrag dat van fundamenteel belang is voor internationale vrede en veiligheid en dat door zeer veel landen wordt gesteund, niet wordt geratificeerd door de grootste kernmacht van de wereld, waarvan de regering bovendien een van de belangrijkste voorvechters van het verdrag is.


1. Consequenties Amerikaanse niet-ratificatie CTBT

Hoewel het nog te vroeg is alle consequenties van de Amerikaanse verwerping te overzien, dringen de volgende conclusies zich op. Ten eerste zijn de vooruitzichten op inwerkingtreding van het verdrag verslechterd; de VS is immers een van de 44 landen waarvan ratificatie onontbeerlijk is voor inwerkingtreding van het verdrag. Zoals ik reeds in mijn brief aan Uw Kamer van 28 september jl. over het CTBT naar voren bracht, is het mogelijk dat landen als de Russische Federatie en China nu evenmin ratificeren, laat staan Noord-Korea, India en Pakistan, die het verdrag ookniet hebben ondertekend. De afwijzing door de Senaat kwam een week na een speciale conferentie ter bespoediging van inwerkingtreding van het CTBT (6 tot 8 oktober jl. in Wenen), tijdens welke een oproep is gericht aan die staten die het verdrag nog niet hebben geratificeerd en waarvan ratificatie is vereist. De Europese Raad in Tampere heeft op 16 oktober jl. haar diepe teleurstelling uitgesproken over de verwerping van het verdrag door de Senaat. De desbetreffende verklaring was gevoegd bij het verslag van die Raad (ging U toe op 19 oktober jl.).

Ten tweede komen internationale inspanningen inzake non-proliferatie en kernontwapening onder spanning te staan. Het CTBT is voor beide essentieel. Door niet te ratificeren verliest de VS aan geloofwaardigheid in zijn oproepen aan landen als India en Pakistan om het CTBT te tekenen en te ratificeren. Ook andere wapenbeheersings- en ontwapeningsinspanningen, zoals de onderhandelingen over een verificatie-protocol bij het Biologische Wapensverdrag en nog aan te vangen onderhandelingen over de stopzetting van de productie van splijtstoffen voor kernwapens, worden mogelijk negatief beïnvloed door de ontwikkelingen in de VS.


2. Toekomst CTBT

Overigens wil ik er hier op wijzen dat het CTBT hiermee niet 'dood' is. De norm die het verdrag vastlegt, en die het duidelijkst tot uiting kwam in de verontwaardiging van de internationale gemeenschap over de kernproeven van India en Pakistan in mei 1998, is hiermee niet ontkracht. De herbevestiging van het Amerikaanse moratorium op kernproeven door President Clinton en zijn aankondiging dat hij de strijd voor ratificatie zal voortzetten, zijn in dit kader positief. De VS heeft als CTBT-ondertekenaar aangekondigd te zullen blijven participeren in de voorbereidende commissie voor de organisatie voor het kernstopverdrag (de CTBTO Prepcom). Belangrijkste taak van deze Prepcom is de opbouw van het wereldwijde netwerk van meetstations voor de verificatie van het CTBT. In mijn recente gesprek met minister Albright heb ik het CTBT ter sprake gebracht. Zij noemde de senaatsstemming over het CTBT en de daaraan voorafgaande debatten een zeer onfortuinlijke periode. Tegelijkertijd bevestigde zij dat de Amerikaanse regering onverminderd bleef vasthouden aan het Amerikaanse moratorium op kernproeven en het bepleiten van Amerikaanse ratificatie van het verdrag. In mijn gesprekken met leden van het Congres heb ik de Nederlandse zorg over het resultaat van de stemming in de Senaat overgebracht.

Voorts is het voor de toekomst van het verdrag hoopgevend dat de Russische Federatie en China aan hun moratoria op kernproeven zullen blijven vasthouden en het voornemen hebben geuit door te gaan met hun ratificatieprocedures. Concrete resultaten op dit punt zullen echter moeten worden afgewacht. Van belang is dat zoveel mogelijk landen hun steun aan het verdrag blijven uiten, actief blijven participeren in de CTBTO Prepcom en - indien dit nog niet is geschied - hetverdrag zo snel mogelijk ratificeren. De Amerikaanse regering is vanzelfsprekend terzake ernstig belemmerd door de stemming in de Senaat. Zodoende zullen de landen van de Europese Unie in het kader van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid een extra inspanning moeten leveren.

Wijziging van de inwerkingtredingsformule van het verdrag is op dit moment geen optie. Zo dit al wenselijk zou zijn, zou dit praktisch niet realiseerbaar zijn zonder het gehele verdrag te moeten heronderhandelen, waardoor het zorgvuldige compromis uit 1996 uiteen zou vallen. De regering beraadt zich momenteel op de mogelijke stappen
- bilateraal, in EU-verband en in het verband van de landen die het CTBT hebben geratificeerd - die kunnen worden genomen om te bevorderen dat VS het verdrag op termijn alsnog zal ratificeren. Daartoe zal moeten worden gewezen op het zeer grote belang van het verdrag voor internationale vrede en veiligheid en op het feit dat het wel degelijk adequaat verifieerbaar is.

Voor de kernwapenstaten zal tevens duidelijk moeten blijven dat het mogelijk is de betrouwbaarheid van bestaande nucleaire arsenalen van de kernwapenstaten te garanderen zonder de verdragsbepalingen te schenden. Deze kwestie kwam ook op tijdens het CTBT-goedkeuringsdebat in Uw Kamer in september 1998. Sub-kritische proeven, waarmee deze betrouwbaarheid bijvoorbeeld wordt getest, vallen niet onder de bepalingen van het verdrag. Immers, bij sub-kritikaliteit is geen sprake van een in het verdrag beschreven 'nuclear weapon test explosion or any other nuclear explosion'. Sommigen wijzen erop dat het CTBT vanwege de bovenstaande 'omissie' niet in staat zou zijn de ontwikkeling van nieuwe kernwapens tegen te gaan. De regering is er echter van overtuigd dat voor de ontwikkeling van betrouwbare, geheel nieuwe geavanceerde kernwapens kritische proeven, d.w.z. explosies, nodig zijn. Het CTBT verbiedt dergelijke proeven en het verdrag is dus wel degelijk van grote waarde om kernwapenontwikkeling af te remmen of te stoppen. Nederland zal dit in internationaal verband blijven uitdragen. Zoals Nederland tijdens de recente conferentie ter bespoediging van inwerkingtreding in Wenen heeft gezegd: de wereld is met het CTBT beter af dan zonder.

De Minister van Buitenlandse Zaken

Deel: ' Brief Van Aartsen over verwerping Kernstopverdrag in VS '




Lees ook