Katholieke Universiteit Nijmegen

Groot Brits-Duits-Nederlandse onderzoeksproject Computers krijgen menselijke trekken
Men gaat er vanuit dat computers in de toekomst steeds meer rekening moeten houden met de behoeften van de mens. Dat betekent ook dat ze zich steeds meer op een menselijke manier gaan gedragen. Computers moeten volwaardige gesprekspartners worden die niet alleen spraak verstaan en gebaren herkennen, maar ook emoties in de stem en op het gezicht. Daarnaast moeten ze kunnen onderhandelen met gebruikers, suggesties kunnen geven, proberen te achterhalen wat een gebruiker precies bedoelt, uitleg geven, enzovoorts en dat alles op een zo menselijk mogelijke manier.

Het driejarige COMIC-project (COnversational Multimodal Interaction with Computers) gaat dit toekomstbeeld dichterbij brengen. Wetenschappers van de Max Planck Instituten voor Psycholinguïstiek en Biologische Cybernetica, de universiteiten van Nijmegen, Sheffield en Edinburgh, het Duitse Onderzoeksinstituut voor Kunstmatige Intelligentie en een klein Duits bedrijf `ViSoft' werken samen in dit door de Europese Commissie gesubsidieerde onderzoek (de totale subsidie bedraagt 3.5 miljoen euro). Ze gaan software ontwikkelen die in staat is te begrijpen wat de mens wil en daarop ook adequaat en menselijk kan reageren. Het project is nu een jaar bezig.

Fundamenteel en toegepast

Het bijzondere van het project is dat fundamenteel onderzoek naar menselijke communicatie, zoals dat gedaan wordt op het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek en het NICI (Nijmeegs Instituut voor Cognitie en Informatie van de KU Nijmegen) gecombineerd wordt met toegepast onderzoek. Onderzoekers van het Max Planck Instituut hebben een onderzoeksmethode ontwikkeld waarmee men kan nagaan hoe mensen spraak, gebaren, gelaatsuitdrukkingen en lichaamshouding combineren in natuurlijke communicatie. Ook kan men nagaan hoe mensen compenseren als één van de communicatiekanalen uitvalt of wanneer een kanaal niet optimaal functioneert, bijvoorbeeld als er veel lawaai is waardoor het verstaan van de spraak bemoeilijkt wordt.
Het NICI richt zich in het COMIC-onderzoek vooral op de automatische herkenning en interpretatie van gesproken en handgeschreven informatie (tekeningen en handschriften). En ook hier wordt er gebruik gemaakt van kennis over menselijke interactie. Zo kijkt men bijvoorbeeld in hoeverre aarzelingen en aangehouden klanken (ik deeenk...) de spraakherkenner kunnen helpen bij het bepalen van de mate van zekerheid waarmee een uiting herkend is.

Voorlopig is mens nog niet te evenaren

Voorlopig zullen computers de mens nog niet evenaren als gesprekspartner. Voordat ze ons kunnen begrijpen en kunnen reageren op natuurlijke spraak en gebaren, moeten er nog veel fundamentele problemen worden opgelost.
Kennis over menselijke interactie bij het wegvallen van informatie of bij verslechterde informatie, kan gebruikt worden om computers op een menselijke manier te laten reageren wanneer informatie niet goed verstaan of begrepen wordt. Daardoor zal een systeem menselijker overkomen.

Prototype interactiesysteem

Het toegepaste onderzoek in COMIC betreft het bouwen van een prototype van een interactiesysteem. Men heeft gekozen voor een toepassing met zoveel mogelijk natuurlijke interactie, zodat het fundamentele onderzoek naar menselijke communicatie kan worden toegepast. Met het systeem kan een gebruiker snel en interactief z'n badkamer ontwerpen en inrichten. Eerst voert men met elektronische inkt en spraak de specificatie van de badkamer in. Het systeem weet dan om wat voor soort ruimte het gaat, hoe groot die is en wat de beperkingen zijn. Daarna reageert het systeem en kan na onderlinge raadpleging de badkamer worden ingericht. Een avatar (dit is een kunstmatig hoofd dat kan praten en menselijk kan reageren) geeft daarbij geavanceerde uitleg en suggesties in natuurlijke taal. De avatar zal zich daarbij zo menselijk mogelijk gedragen. Dat betekent bijvoorbeeld knikken en goede juiste vragen stellen op het juiste moment en daarbij natuurlijke gezichtuitdrukkingen gebruiken, zoals wenkbrauwen optrekken bij nadruk en een vragende blik als iets niet goed is begrepen. Voor de mens zijn dit vanzelfsprekende zaken waarvan we ons niet eens bewust zijn. Die onbewuste zaken moeten in kaart gebracht worden en pas dan kan een computer ze ook toepassen. 18-3-2003

Deel: ' Brits-Duits-Nederlandse onderzoeksproject Computers krijgen menselij.. '




Lees ook