Ministerie van Buitenlandse Zaken


1 Inleiding

---

Het komt regelmatig voor dat een Afghaan alvorens in Nederland een asielverzoek in te dienen enige tijd in een derde land heeft verbleven. Dit ambtsbericht is gewijd aan de positie van Afghaanse vreemdelingen in de Russische Federatie. In het ambtsbericht wordt onder meer aandacht besteed aan de vraag of illegale Afghanen in de Russische Federatie gevaar lopen te worden aangehouden, opgesloten en teruggestuurd naar Afghanistan. Daarnaast wordt ingegaan op de vraag hoe illegale Afghanen in hun levensonderhoud voorzien en onder welke omstandigheden zij in de Russische Federatie wonen. Voorts wordt kort geschetst welke mogelijkheden de Russische asielwetgeving illegale Afghanen biedt voor legalisering van hun verblijf. Ten slotte komt de vraag aan de orde of een Afghaan die in de Russische Federatie heeft verbleven opnieuw toegang tot dit land zal worden verleend als hij terug zou willen keren.

Voor de positie van Afghanen in Oekraïne wordt verwezen naar het algemeen ambtsbericht 'Afghanen in Oekraïne' met kenmerk DPC/AM-700784 van 29 maart 2001. Over de positie van Afghanen in andere derde landen - te weten Pakistan, Iran, en de Centraal-Aziatische republieken - verschijnen binnenkort afzonderlijke ambtsberichten.

Bronnen

Aan de totstandkoming van dit ambtsbericht liggen rapportages van de Nederlandse ambassade in Moskou ten grondslag. Daarnaast is gebruik gemaakt van informatie van de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) in de regio. Vanwege de aard van het onderwerp kon slechts in geringe mate gebruik worden gemaakt van informatie uit andere bronnen. Verwijzingen naar literatuur vindt u in het notenapparaat.

Voor een uitgebreide beschrijving van de mogelijkheden die vreemdelingen ter beschikking staan om de bescherming in te roepen van de Russische autoriteiten en de lokale vertegenwoordiging van UNHCR, wordt verwezen naar het ambtsbericht 'Asiel in derde landen' met kenmerk DPC/AM-663895 van

6 december 2000.


2 Afghanen in de Russische Federatie

---

Er verblijven naar schatting 700.000 tot 1,5 miljoen buitenlandse immigranten in de Russische Federatie. UNHCR schat het aantal Afghanen dat illegaal in de Russische Federatie verblijft op honderdvijftigduizend personen. Ongeveer eenderde van hen zou in en rond Moskou leven. Het is niet bekend hoeveel Afghanen legaal in de Russische Federatie woonachtig zijn.

2.1 Behandeling

---
Discriminatie van personen die geen etnische Russen zijn, komt in de Russische Federatie veelvuldig voor. Ook overheidsdienaren maken zich hier schuldig aan. Zo worden niet-Russen (én Russen met een donker uiterlijk) regelmatig door de politie lastiggevallen. In de praktijk neemt discriminatie van vreemdelingen in de Russische Federatie toe naarmate men een donkerder huidskleur heeft.

Afghanen voelen zich gesterkt door het feit dat zij - anders dan vele andere vreemdelingen -tot een talrijke, goed georganiseerde groep behoren, van wie vele leden zich al jarenlang in de Russische Federatie staande weten te houden. Dit betekent niet dat de politie Afghanen ongemoeid laat. Met name in de maanden volgend op de bomaanslag van augustus 1999, waarvoor Tsjetsjenen verantwoordelijk werden gesteld, trad de politie in Moskou hard op tegen personen met een donker uiterlijk. Vele al dan niet vermeende Tsjetsjenen werden opgepakt om pas ver buiten de stad weer op vrije voeten te worden gesteld.

Nu dit politieoptreden weer enigszins is geluwd, vormen politiecontroles het grootste probleem voor Afghanen en andere vreemdelingen in de Russische Federatie. Indien een vreemdeling bij een politiecontrole niet de gewenste documenten kan overleggen, dan kan hij (of zij) voor maximaal drie uren worden vastgehouden om zijn (of haar) identiteit vast te stellen. Hoewel voor langere detentie formeel een aanklacht is vereist, houden de dienstdoende politie-officieren personen die niet over de juiste papieren beschikken in de praktijk dikwijls langer vast dan wettelijk is toegestaan. Toch blijft de duur van de detentie in de meeste gevallen beperkt, al was het maar vanwege de administratieve rompslomp die een officiële aanklacht met zich meebrengt. Wel dient de vreemdeling voordat hij (of zij) op vrije voeten wordt gesteld een boete te betalen van vijftig roebel (ca. USD
1,8).


Zoals de veelvuldige overschrijding van de bovengenoemde drie-urentermijn al aangeeft, houden niet alle politiebeambten in de Russische Federatie zich aan de officiële procedures. Dit geldt zeker ook voor politiecontroles op straat. Zo komt het regelmatig voor dat politiebeambten vreemdelingen die niet over de juiste papieren beschikken dwingen tot betaling van een som geld. Op deze manier proberen de politiebeambten hun karig loon aan te vullen met inkomsten uit afpersing. De hoogte van het bedrag dat de politiebeambten vragen is afhankelijk van hun inschatting van de financiële draagkracht van de door hen aangehouden vreemdeling. Dit betekent dat de ene vreemdeling wordt doorgewuifd na betaling van een paar roebel, terwijl de ander zijn weg pas mag vervolgen na betaling van een flink aantal dollars

Al met al kan worden gesteld dat illegale Afghanen in de Russische Federatie, net als andere illegale vreemdelingen, het risico lopen op grond van illegaal verblijf door de politie te worden opgepakt. In de meeste gevallen kunnen zij detentie voorkomen door het betalen van steekpenningen. Mochten zij toch worden vastgehouden, dan is hun detentie doorgaans van korte duur en worden zij na betaling van een boete van vijftig roebel weer op straat gezet. Overigens maken Afghanen ook veelvuldig gebruik van hun contacten om aan detentie of de betaling van hoge steekpenningen te ontkomen.

Anders dan illegale vreemdelingen uit een aantal andere landen, worden Afghanen vanwege de situatie in Afghanistan niet naar hun vaderland uitgezet. In de praktijk zou dit ook moeilijk zijn, omdat de Russische Federatie niet aan Afghanistan grenst en er geen vluchten tussen beide landen worden onderhouden. Volgens UNHCR komt het wel voor dat de Russische autoriteiten illegale Afghanen uitzetten naar derde landen zoals Iran, Pakistan en de Centraal-Aziatische republieken. De Russische autoriteiten gaan tot uitzetting over als er aanwijzingen bestaan dat de Afghaan in kwestie in een van die landen eerder verblijf heeft gehad.


2.2 Levensomstandigheden

---
Naar Nederlandse maatstaven leven veel illegale Afghanen in de Russische Federatie onder moeilijke omstandigheden. Deze omstandigheden wijken gewoonlijk echter niet erg af van die waaronder Russen leven die niet over een zogenaamde propiska beschikken voor de stad waar zij verblijven. Er zijn Afghanen die ondanks hun illegale status een behoorlijk bestaan in de Russische Federatie hebben weten op te bouwen. Hen gaat het in materieel opzicht goed. Een aanzienlijk aantal Afghanen kampt evenwel met slechte huisvesting, problematische voedselvoorziening en moeilijke toegang tot onderwijs en medische zorg.

De Afghaanse gemeenschap in de Russische Federatie staat bekend om haar onderlinge solidariteit. In Moskou zijn Afghanen vaak georganiseerd in groepen, die financieel niet onbemiddeld zijn. De groepen geven soms lidmaatschapskaarten uit, die de houders moeten beschermen tegen afpersing door de politie. Op 14 maart 2001 heeft de Human Rights Commissioner van de Russische Federatie, Oleg Mironov, gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers uit de vluchtelingengemeenschap in Moskou en omgeving. Hij erkende de noodzaak om de problemen van asielzoekers in de Russische Federatie ten aanzien van registratie, medische voorziening en onderwijs aan te pakken. Hij merkte daarbij evenwel op dat ook aan Russische staatsburgers geen complete sociale voorzieningen kunnen worden geboden.

Een aantal Afghaanse organisaties is gevestigd in Hotel Sevastopol in de Russische hoofdstad. Hotel Sevastopol was in de communistische tijd een regulier hotel voor buitenlanders. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd het hotel door de stad Moskou verhuurd aan een aantal Afghaanse organisaties. Naast legale zakelijke activiteiten (winkels, kantoren, cafés) werd het hotel een vrijplaats voor criminele activiteiten van zowel Russische als Afghaanse organisaties. Tevens werd het hotel gebruikt als tijdelijke verblijfplaats voor illegale migranten (met name uit Afghanistan) op doorreis. De politie van Moskou heeft diverse invallen uitgevoerd. Nog altijd is Hotel Sevastopol een bekende locatie in de Afghaanse gemeenschap voor zowel legale als illegale activiteiten. Het gemeentebestuur zou vorig jaar getracht hebben het hotel te privatiseren. Het is onduidelijk of het gemeentebestuur daarin is geslaagd.

Afghanen zonder legale verblijfsstatus kunnen dikwijls aan het werk in handelsondernemingen van hun legale landgenoten. Het betreft onder meer werkzaamheden op de markt en in de groothandel. Een aanzienlijk deel van de Afghanen die illegaal in de Russische Federatie verblijven, zijn in staat in hun eigen levensonderhoud te voorzien.


2.3 Vluchtelingenverdrag en asielprocedure

---
De Russische Federatie is sinds 2 februari 1993 partij bij het Vluchtelingenverdrag van 1951 en het Protocol van 1967. Afghanen en andere vreemdelingen hebben

de mogelijkheid om asiel aan te vragen. De procedure voor de aanvraag van een verblijfsstatus is vastgelegd in de Wet op de Vluchtelingen, die in maart 1993 in werking trad en in juli 1997 is gewijzigd.

Tot dusverre zijn slechts een kleine zeshonderd Afghanen in de Russische Federatie als vluchteling erkend. Een veel groter aantal Afghanen lijkt aanspraak te kunnen gaan maken op de humanitaire status die in artikel 12 van de Wet op de Vluchtelingen van de Russische Federatie wordt genoemd. In de wet wordt in dit geval gesproken van 'tijdelijk asiel'. Deze status kan volgens de wet worden toegekend aan 1) vreemdelingen die, hoewel zij niet in aanmerking komen om als vluchteling te worden erkend, een schriftelijk verzoek indienen voor tijdelijk verblijf in de Russische Federatie (art. 12, lid 2, sub 1) en 2) vreemdelingen die, hoewel zij niet in aanmerking komen om als vluchteling te worden erkend, om humanitaire redenen niet uit de Russische Federatie verwijderd kunnen worden (art. 12, lid 2, sub 2). Vooralsnog kunnen asielzoekers zich echter niet op dit artikel beroepen, omdat de uitvoeringswetgeving voor het verlenen van deze status nog ontbreekt.

2.4 Toegang

---
Een Afghaan die enige tijd in de Russische Federatie heeft verbleven en opnieuw toegang tot dat land zou willen verkrijgen dient - net als ieder ander die het land wil inreizen - te beschikken over een geldig reisdocument en een visum voor de Russische Federatie.

Als een vreemdeling een bezoek wil afleggen aan de Russische Federatie voor de duur van maximaal drie maanden, dan dient hij (of zij) een visum voor een toeristisch of privé-bezoek aan te vragen bij een Russische vertegenwoordiging. De aanvrager dient daarvoor te beschikken over een reisdocument dat tenminste drie maanden na terugkeer uit de Russische Federatie nog geldig is. Ook dient een bewijs te worden overgelegd dat de aanvrager een ziektekostenverzekering heeft die eventuele medische kosten vergoedt die tijdens het verblijf in de Russische Federatie worden gemaakt. Daarnaast dient de aanvrager bij een toeristisch bezoek voor elke plaats die hij (of zij) wil aandoen een originele uitnodiging te overleggen. Deze uitnodiging kan bij de lokale Russische vreemdelingenpolitie OVIR worden aangevraagd.

In beginsel is iedereen die legaal in de Russische Federatie verblijft gemachtigd via de lokale OVIR aan een bezoeker een uitnodiging te verstrekken. Ook een buitenlander die bijvoorbeeld voor studie of zaken slechts tijdelijk in de Russische Federatie verblijft, kan een dergelijke uitnodiging verstrekken.

In de laatste vier maanden van 2000 is één Afghaan met hulp van de Nederlandse afdeling van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) vanuit Nederland naar de Russische Federatie teruggekeerd. Het betrof een Afghaan met een Russisch paspoort die de intentie had uitgesproken na aankomst in de Russische Federatie door te reizen naar Afghanistan. IOM assisteert vreemdelingen die op vrijwillige basis willen terugkeren naar hun vaderland of zich in een derde land willen hervestigen. Voor hervestigingsbemiddeling door IOM is toestemming van de Russische autoriteiten vereist.


3 Samenvatting

---

In de Russische Federatie zouden ongeveer honderdvijftigduizend illegale Afghanen leven. Zij lopen het risico door de politie te worden opgepakt. Door het betalen van steekpenningen weten zij detentie echter veelal te voorkomen. Degenen die niet aan detentie weten te ontsnappen, komen doorgaans na betaling van een boete van vijftig roebel na korte tijd weer vrij. Discriminatie van personen die geen etnische Russen zijn, komt in de Russische Federatie veelvuldig voor.

Illegale Afghanen worden niet naar Afghanistan uitgezet. Uitzetting naar derde landen komt volgens UNHCR wel voor als aanwijzingen bestaan voor een eerder verblijf in een derde land.

Het leven dat illegale Afghanen in de Russische Federatie leiden is naar Nederlandse maatstaven dikwijls moeilijk, maar verschilt niet wezenlijk van dat van vele Russen die niet een propiska hebben voor de stad waar zij verblijven. Afghanen kunnen voor het vinden van werk veelal terugvallen op de Afghaanse gemeenschap, die bekend staat om haar onderlinge solidariteit.

De Russische Federatie is partij bij het Vluchtelingenverdrag van 1951 en het Protocol van 1967. Het land kent bovendien een asielprocedure die vreemdelingen de mogelijkheid biedt om asiel aan te vragen. Asielaanvragen worden slechts in een beperkt aantal gevallen gehonoreerd met een vluchtelingenstatus.

Een Afghaan die (opnieuw) toegang wil krijgen tot de Russische Federatie dient te beschikken over een geldig reisdocument en een visum.

Cf. Itar-Tass, Large number of immigrants from foreign countries in Russia, 14 maart 2001.

UNHCR Regional Office Moscow, Briefing on UNHCR Protection Activities in the Russian Federation (juli 2000), §2.

Illegalen zijn vreemdelingen die niet over een verblijfsstatus beschikken en niet als asielzoeker bij de Russische migratiedienst staan geregistreerd. De Russische Federatie kent diverse verblijfsstatussen variërend van (toeristen)visa, verblijfsvergunningen tot tijdelijke documenten, zoals een vluchtelingencertificaat. Een vreemdeling die bij UNHCR staat geregistreerd en een UNHCR-brief heeft wordt door de Russische autoriteiten als illegaal beschouwd. Een persoon die bij de Russische migratiedienst als asielzoeker staat geregistreerd en een certificaat heeft ontvangen is legaal in het land. Medio 2000 had UNHCR 40.000 personen geregistreerd. De overgrote meerderheid van hen zijn Afghanen. Met naar schatting 11.000 van de geregistreerde personen wordt nog steeds contact onderhouden, hetzij omdat zij asiel willen aanvragen, hetzij omdat zij steun van UNHCR ontvangen. De rest van de geregistreerde personen is inmiddels geïntegreerd in de Russische maatschappij, heeft het land verlaten, is hervestigd in een derde land of is teruggekeerd naar Afghanistan (cf. US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices. Russia (februari 2001), §2d).

Protection Report 2000, UNHCR-Moskou, section D ('Interventions on police harassment cases').

Cf. US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices. Russia (februari 2001), §5 ('National/racial/ethnic minorities').

Zie voor een beschrijving van de context waarin de klopjacht op Tsjetsjeense terroristen plaatsvond het algemeen ambtsbericht 'De situatie in de noordelijke Kaukasus' met kenmerk DPC/AM-670525 van 31 januari 2000.

Protection Report 2000, UNHCR-Moskou, section D ('Interventions on police harassment cases'). Russian military press, Hundreds of thousands of illegal immigrants cross Russia en route to the West, 18 april 2001.

Cf. algemeen ambtsbericht 'Asiel in derde landen', §5.1, blz. 28.

Het is UNHCR-Moskou niet bekend hoe de Russische Federatie in dergelijke gevallen de medewerking van derde landen als Iran, Pakistan en de Centraal-Aziatische republieken verkrijgt voor de uitzetting van illegale Afghanen.

Cf. algemeen ambtsbericht 'Persoonsregistratie in de Russische Federatie' met kenmerk DAZ/BA-67319 van 15 augustus 1996. Medio 2001 zal een algemeen ambtsbericht verschijnen onder de titel 'Verblijfsrechten in de Russische Federatie voor Russische staatsburgers en staatsburgers van de voormalige Sovjet-Unie', waarin ook de problematiek rond de propiska wordt besproken.

Op het hoogtepunt van de strijd tegen Tsjetsjeense terroristen in Moskou, in september en oktober 1999, werden 354 niet-geregistreerde personen uit hun huizen gezet. Nog steeds treft dit lot maandelijks zo'n dertig à veertig personen. Ook uitzetting kan vaak door het betalen van steekpenningen worden voorkomen (cf. Protection Report 2000, UNHCR-Moskou, section D).

Itar-Tass, Large number of immigrants from foreign countries in Russia, 14 maart 2001.

Voor een uitvoerige beschrijving van de Wet op de Vluchtelingen, zie hoofdstuk 5 van het algemeen ambtsbericht 'Asiel in derde landen' met kenmerk DPC/AM-663895 van 6 december 2000.

Voor de Russische Wet op het Staatsburgerschap, het verkrijgen van het Russische staatsburgerschap van rechtswege en het verlenen van het Russische staatsburgerschap, zie het algemeen ambtsbericht 'Staatsburgerschaps- en vreemdelingenwetgeving in de republieken van de voormalige Sovjet-Unie en in Afghanistan' met kenmerk DPC/AM-623735 van 30 juli 1999, §14.1, blz. 57-61.

Cf. US Department of State, Country Reports on Human Rights Practices. Russia (februari 2001), § 2d.

Cf. algemeen ambtsbericht 'Asiel in derde landen' van 6 december 2000, §5.1, blz. 34-5.

Artikel 12 lid 1 stelt dat de inwerkingtreding van het wetsartikel afhankelijk is van het opstellen van een procedure door de Russische regering. Sinds 1997 is een werkgroep bestaande uit de Federal Migration Service (FMS), het ministerie van Binnenlandse Zaken en een aantal andere ministeries bezig met het uitwerken van de modaliteiten voor 'tijdelijk asiel'. UNHCR is op grond van zijn expertise eveneens bij de werkzaamheden betrokken.

Reeds in augustus 1997 zond de werkgroep een concept voor een regeling ter goedkeuring aan de minister-president. Deze verwees dit concept evenwel terug naar de werkgroep. Later gebeurde dit nog een tweede keer.

Begin 2000 is een herziene versie van bovengenoemde regeling opnieuw aan de minister-president voorgelegd. In maart 2001 waren de voorstellen voor implementatie nog altijd onderwerp van overleg tussen het kantoor van de minister-president en het ministerie van Nationaliteiten, Migratie en Federatiezaken (het ministerie waarnaar de functies van de in mei 2000 bij presidentieel decreet opgeheven FMS zijn overgegaan). Mocht het concept worden aanvaard, dan zal dit ministerie volgens UNHCR in staat zijn om de zaken te behandelen van die asielzoekers die al jarenlang in de Russische Federatie wonen, maar aan wie een vluchtelingenstatus is onthouden. Dit zou met name gelden voor de vele Afghaanse asielzoekers die de Russische Federatie kent (UNHCR Genève, Background Information on the Situation in the Russian Federation in the Context of the Return of Asylum-seekers, §26-8; Briefing on UNHCR Protection Activities, §2; cf. algemeen ambtsbericht 'Asiel in derde landen' van 6 december 2000, §5.1, blz. 29 en 34-5).

In beginsel gelden voor Afghanen dezelfde visumvereisten als voor andere buitenlandse bezoekers van de Russische Federatie. Volgens UNHCR-Moskou zijn met name de Russische ambassades in andere GOS-landen alsmede die in Pakistan en Iran soepel in het verlenen van visa aan Afghanen. Visa dienen altijd buiten de Russische Federatie te worden aangevraagd.

Als een vreemdeling aan een universiteit in de Russische Federatie wil studeren, dan dient hij of zij over een geldige verblijfsvergunning te beschikken. De onderwijsinstelling bemiddelt bij het verkrijgen van deze vergunning. Zodra de studie is beëindigd, wordt de verblijfsvergunning niet meer verlengd.

Aanvullende informatie over de visaprocedure van de Russische Federatie - niet alleen voor vakantie of privé-bezoek, maar ook voor zakenreizen - is te vinden op de internetsite van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken (www.mid.ru). Surf voor een Nederlandse beschrijving van de procedure voor de afgifte van visa via www.netherlands.mid.ru naar https://members.tripod.com/ambrunl.

Indien een persoon langer dan 3 maanden in Rusland wil verblijven, dient eveneens een verklaring te worden overlegd dat betrokkene niet besmet is met het HIV-virus. Deze voorwaarde speelt bij de afgifte van zakenvisa.

Zie voor een voorbeeld van de uitnodiging via www.netherlands.mid.ru https://members.tripod.com/ambrunl. Voor het verkrijgen van een toeristenvisum dient zowel een reserveringsbevestiging van het hotel als een hotelvoucher of een reserveringsbon van het reisbureau worden overlegd. Het hotel dient geregistreerd te zijn bij het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken in Moskou en in het bezit te zijn van een speciaal referentienummer. Dit nummer moet op de bevestiging staan.

IOM derde viermaandelijkse rapportage, IOM-Nederland (januari 2001), annex B.

===

Deel: ' BZ Ambtsbericht Afghanen in derde landen / Russische Federatie '




Lees ook