Correctief referendum w.v. 26.156 (090299)

Kamerlid: Maria van der Hoeven

Den Haag, 9 februari 1999

Dit wetsvoorstel tot wijziging van de Grondwet ligt in tweede lezing voor. Er is een 2/3 meerderheid vereist. Gelet op de stemverhoudingen wordt die ook wel gehaald. Het risico is groot dat dit debat een herhaling wordt van het eerder debat. Dat neemt niet weg dat er enkele zaken zijn die de aandacht verdienen om te worden ingebracht.

Het CDA is geen voorstander van referenda. Dat is niet nieuw. Voornaamste argument is dat het ons inziens niet past in ons stelsel van representatieve democratie. Het CDA had en heeft een voorkeur om, als het dan moet, te starten met een beslissend referendum bij Grondwetsherzieningen, dit referendum kan dan de plaats innemen van de tweede lezing (wijziging van art. 137 nodig). Zeer recent hebben wij een brief ontvangen van minister Peper waarin hij zijn plannen uiteenzet over de grondwetsherzieningen. In die brief komt hij enigszins terug op de lichte voorkeur van het vorige kabinet om de procedure voor Grondwetsherziening te veranderen, namelijk het beperken tot èèn lezing met daarnaast de mogelijkheid tot een facultatief correctief referendum. Wat wil de minister dan wel ? Twee lezingen en een correctief referendum? Dat het CDA een beetje teveel van het goede.

De reikwijdte van het begrip referendabel blijft vaag. De uitvoeringswet moet uitsluitsel bieden. De vraag of iets referendabel is moet aan de hand van de uitvoeringswet en de relevante lokale verordening worden beantwoord. Dat geldt ook voor besluiten genomen in medebewind. Maar veel vragen blijven onbeantwoord. Komt er één modelverordening voor lokale referenda ? Wat is de marge waarin lokale verordeningen van elkaar mogen verschillen ? Wie moet het referendum organiseren als het gaat om besluiten in medebewind ? Hoe ver reikt een referendum als het gaat om besluiten in medebewind ? Kan de consequentie zijn dat een referendum, gehouden in stad A over een medebewindsbesluit ertoe leiden dat de onderhavige regelgeving voor het hele land wordt afgeschoten ? Wie neemt het besluit over de toelaatbaarheid van het referendum als het gaat om medebewindsbesluiten ?

De van een referendum uitgezonderde besluiten. Hoe ver reikt de ruimte van individuele lokale overheden om de lijst met uitgezonderde besluiten aan te vullen ? Hoe wordt voorkomen dat de verschillen tussen individuele gemeente te groot worden ?

Jammer dat het RA (regeerakkoord) niet referendabel wordt geacht. Het is geen wetsvoorstel, maar de praktijk heeft inmiddels geleerd dat het volledig dichtgetimmerde RA ertoe leidt dat het uitkomst van wetgevingstrajecten al op voorhand vaststaat !

Het CDA is van mening dat herindelingen behoren tot de lijst van niet referendabele besluiten. Het CDA is wel van mening dat de inspraak van de bevolking een uitdrukkelijke plaats moet krijgen in de gehele herindelingsprocedure. Bij de huidige wet ARHI ligt dat op lokaal of provinciaal nivo. Bij gewijzigde wet ARHI zoals die nu in procedure is kan dat ook op centraal nivo zijn, nml. daar waar de Minister het initiatief neemt tot herindeling. Zoals eerder gesteld heeft Nederland het Handvest voor de lokale democratie ondertekend. Maar met een voorbehoud t.a.v. het referendum. Een terecht voorbehoud. Maar dan kun je nu niet tussen neus en lippen door het raadplegend referendum invoeren, terwijl je bij dat Handvest juist op dat punt een voorbehoud hebt gemaakt. Wat is de minister nu eigenlijk van plan t.a.v. dat handvest ? dat gaat veel minder ver dan een raadplegend referendum.

Raadplegend Referendum. Volgens de regering verzetten Grondwet en Gemeentewet zich niet tegen een raadplegend referendum , mits het raadplegend karakter voorop staat. Waarop baseert de regering zijn mening t.a.v. het raadplegend referendum ? Op welke manier is de regering van plan te voorkomen dat er t.a.v. raadplegende referenda een gigantische wildgroei ontstaat ? Een raadgevend referendum is vlees noch vis. Formeel houdt de betreffende overheid de handen vrij, maar materieel kun je er niet omheen. een ander bezwaar tegen het raadplegend referendum is dat er in de praktijk veelal sprake zal zijn van verkapt correctieve referenda. Fracties die een raadsmeerderheid vormen kunnen namelijk - al dan niet onder druk van de publieke opinie - afspreken zich gebonden te achten aan de uitslag van zon raadplegend referendum. Hierdoor kan de gemeenteraad, nadat het referendum is gehouden, niet meer in vrijheid alle relevante belangen tegen elkaar afwegen. Zodoende krijgt een formeel raadplegend referendum de facto een bindend karakter voor de raad, hetgeen in strijd is met de Grondwet en met de circulaire van de minister van Binnenlandse Zaken van 27 januari 1995. De invoering van een raadplegend referendum heeft dus een geweldige impact. Het lijkt een advies, maar qua effect is het een correctief referendum. Dat kun je niet ongeregeld laten. Of zomaar invoeren.

Het is extra raar omdat de regering wel van plan is de Gemeentewet en Provinciewet te wijzigen om een raadplegend referendum te houden als onderdeel van benoeming van burgemeesters. Dit strookt op geen enkele wijze met het uitgangspunt dat een referendum nooit over personen dient te gaan. Immers in geval van correctief referendum wordt bemoeienis en schorsing van personen expliciet uitgesloten. De CDA Tweede Kamerfractie acht een dergelijke wijziging van de Gemeentewet dus ongewenst. Daarbij komt dat met algemene instemming de Staatscommissie Elzinga aan de slag is gegaan. Die zal ongetwijfeld komen met aanbevelingen rond de keuze en benoeming van de burgemeester.

Tot slot : het moge duidelijk zijn dat het CDA tegen de invoering van een correctief wetgevingsreferendum blijft!

Deel: ' CDA tegen correctief wetgevingsreferendum Tweede Kamer '




Lees ook