CDA

: Tweede Kamer : Zelfstandigen in het Ziekenfonds (090999)

Zelfstandigen in het Ziekenfonds (090999)

Den Haag, 9 september 1999

Samenvatting
De CDA-fractie is van mening dat zelfstandigen in het ziekenfonds moeten kunnen, maar wil dit niet verplicht opleggen. Kenmerk van zelfstandige ondernemers is dat hun inkomen sterk kan fluctueren, waardoor men het risico loopt heen en weer te moeten tussen ziekenfonds en particuliere verzekeringen: eerst een tijd verplicht in het ziekenfonds verzekerd te zijn en daarna weer verplicht het ziekenfonds moeten verlaten. Als dat gebeurt zullen zij voor de rest van hun leven met veel hogere premies worden geconfronteerd omdat men intussen ouder is geworden, en zelfstandigen met een chronische ziekte lopen zelfs het risico (geheel of gedeeltelijk) geweigerd te gaan worden. Het CDA vindt dit onverantwoord en op dit moment ook niet nodig, omdat in de tweede helft van deze kabinetsperiode besluitvorming voorbereid gaat worden over de toekomst van het verzekeringsstelsel. Tot dan zou de toetreding tot het ziekenfonds op een vrijwillige basis gestoeld moeten zijn.

INBRENG

Dit wetsvoorstel maakt het weer eens duidelijk hoeveel knelpunten er zijn in ons stelsel van ziektekostenverzekeringen, en steeds weer nieuwe knelpunten ontstaan omdat de jarenlange patstelling over de toekomst blijft voortduren.

In steeds meer brieven wordt ons voorgehouden hoe in vergelijkbare situaties onrechtvaardig grote verschillen bestaan in premies en hoe je onverwacht veel duurder of juist veel goedkoper uit bent als gevolg van een kleine loonsverhoging of het wisselen van baan.
1. Het hangt samen met de gezinssituatie: wel of geen kinderen, alleengaand of een partner met al dan niet een betaalde baan (fulltime of parttime).

2. Het hangt samen met de herkomst van het inkomen: in dienstverband, als zelfstandige, een uitkering - al dan niet gebaseerd op een arbeidsverleden -.

3. Het komt omdat er 3 verschillende systemen naast elkaar bestaan: de ziekenfondsen als werknemersverzekering, de particuliere verzekeringen en de publiekrechtelijke regelingen voor ambtenaren. Als gevolg van de vele wijzigingen in het verleden en de veranderde leefpatronen van mensen is ook de simpele vuistregel van weleer voorbij dat mensen in het ziekenfonds goedkoper af zijn dan in een particuliere verzekering.

Dat deze vuistregel voorbij is blijkt ook uit reacties van individuele zelfstandigen over het wetsvoorstel dat we nu behandelen: ik heb als woordvoerder meer brieven gekregen van mensen die niet in het ziekenfonds willen dan omgekeerd. Erg vreemd als de intentie van het wetsvoorstel juist is dat je een groep in onze samenleving tegemoet wilt komen.
Gunstig is het voor zelfstandigen die voorzien dat ze voor de rest van hun leven geen hoger inkomen meer zullen hebben dan de gehanteerde inkomensgrens, ongunstig is het voor zelfstandigen die voorzien dat ze later weer wel naar de particuliere markt moeten en door hogere leeftijden meer premie moeten betalen, of erger nog, door slechte gezondheid helemaal in de problemen raken.

Waar het CDA zich zorgen over maakt, en waar de minister in de schriftelijke voorbereiding te gemakkelijk overheen schrijft is bijvoorbeeld de positie van de chronisch zieken, die best in staat zijn om als zelfstandige een zodanig inkomen te verwerven dat ze boven de gestelde inkomensgrens uitkomen en vervolgens niet op een goede manier terechtkunnen op de particuliere verzekeringsmarkt.

Wat het CDA niet begrijpt is dat er een haast tegenstrijdig beleid wordt gevoerd: in het kader van de werkgelegenheidsbevordering wordt vanuit de departementen van sociale zaken en economische zaken veel geïnvesteerd in startend ondernemerschap. Het kabinet wil mensen ook wie nu in loondienst werken stimuleren om als zelfstandige een eigen inkomen te verwerven. Dat vergt altijd jarenlang hard werken, vaak door hele gezinnen, en dan volgt de straf van de wetgever als ze daar uiteindelijk in geslaagd zijn. Want door verplicht de huidige polis op te moeten zeggen zullen zij zich later nooit meer zo goedkoop kunnen verzekeren omdat op de vrije markt de leeftijdstoeslag steeds harder oploopt. En áls zich in het gezin chronische ziekten of beperkingen voordoen, dan lopen zij grote risicos op uitsluitingen of pakketversmalling.

Wat ook te gemakkelijk terzijde wordt gelegd zijn de aangereikte problemen en knelpunten:

1. in het antwoord op de schriftelijke ronde wordt gesteld dat er geen effecten zoals bij de wet van Otterloo zullen optreden. Maar de onderbouwing van die stelling wordt meer gebaseerd op grond van macrocijfers, van aantallen in- en uitstromers dan op grond van een analyse of inderdaad de geluiden van mensen kloppen dat zij er zwaar door in de problemen kunnen raken. Het CDA kiest niet voor een wet van grote getallen, een aanpak waarbij grote problemen voor individuele gezinnen worden afgedaan met kleine fricties. De overheid dient de zwakken in de samenleving te beschermen.
Op zijn minst had dus een regeling aangeboden moeten worden waarbij compensatie wordt geboden aan de huishoudens die als gevolg van deze wet in grote problemen komen. En wij vinden dat dit alsnog moet gebeuren wanneer het kabinet persisteert in het verplichtend karakter.


2. het antwoord op de problemen van mensen die alimentatie ontvangen (ook door D66 aan de orde gesteld) wordt puur formalistisch afgedaan; dan wordt juist wel weer het werknemerskarakter uit de kast gehaald.

Er wordt ook weinig fundamentele aandacht besteed aan de reacties van een aantal partijen:

- werkgevers die stevig protesteren dat het werknemerskarakter van de ziekenfondsverzekering verder wordt uitgehold, en verzoeken om alternatieve oplossingen;

- werknemers die terecht protesteren tegen het feit dat het kabinet een groep tegemoet wil komen, maar de lasten daarvan legt bij de huidige verzekerden;

- het tegenstrijdige in het voorstel dat het kabinet vanuit de intentie om kleine zelfstandigen met een laag inkomen uit solidariteit tegemoet te komen oplost met een verlaging van de grondslag waarover solidaire premies geheven kunnen worden, want de stijging van de inkomensgrens wordt tegengehouden totdat er voldoende mensen met hogere inkomens uit het ziekenfonds zijn gestroomd.

Daar wordt te gemakkelijk aan voorbij gegaan, kennelijk omdat de coalitie over de onderlinge verschillen heen moet stappen bij deze wat kleinere groep mensen uit onze samenleving. In de schriftelijke behandeling is haarfijn naar boven gekomen hoe verschillend de VVD en PvdA denken over het verzekeringsstelsel en kennelijk het regeerakkoord verschillend interpreteren: kunnen betekent toch opting in, zo vraagt de VVD en de PvdA omarmt het als een stap in de richting van een basisverzekering. D66 toont oog voor de problemen in de praktijk, maar neemt daar geen stelling in.

Door de grote haast waarmee een en ander afgewerkt moet worden, en het feit dat de voorbereidingen al in zon vergevorderd stadium zijn dat de trein al haast niet meer te stoppen is moet dat kennelijk toegedekt worden.

Voorzitter, wij hebben respect voor de voortvarendheid waarmee het kabinet het regeerakkoord wil uitvoeren, en willen daar ook constructief aan meewerken. Maar het mag nooit ten koste gaan van de zorgvuldigheid.

Voorzitter, ik wil toch even de CDA-voorstellen van vorig jaar in herinnering roepen, toen wij pleitten voor een benadering van lastenmaximering via een zorgsubsidie. Wij zijn van mening dat een dergelijke aanpak een goed alternatief is voor dit wetsvoorstel waarmee tevens de problemen voor gezinnen worden voorkomen zoals ik die eerder heb geschetst. Wij werden toen door enkelen Uwer weggehoond omdat het veel te ingewikkeld zou zijn. Grappig vinden wij het daarom wel dat U in de uitvoering van deze wet precies doet wat wij inbrachten, namelijk uitvoering door de belastingdienst. Dat heeft als groot voordeel dat er minder bureaucratie is in het heen en weer schuiven van dossiers en inkomensgegevens, en waarmee tevens de privacy van de burgers is gediend.

Wij voelen ons dus voor een groot deel door het kabinet gesteund in de uitvoerbaarheid van onze voorstellen. Het zal U dan ook niet verbazen dat wij in de aankomende discussies over de verzekeringen die gedachtegang opnieuw onder de aandacht zullen brengen.

Voorbehoud heropening debat voor indienen moties, afhankelijk van het verloop van het debat.

Kern van ons bezwaar als CDA-fractie is het verplichte karakter van de opname van zelfstandigen in het ziekenfonds, en zeker op dit moment.
We weten allemaal dat we binnen afzienbare tijd die meer fundamentele discussie over de toekomst van het verzekeringsstelsel zullen voeren. Iedereen beseft dat dit niet lang meer vooruitgeschoven kan blijven worden gezien het toenemend aantal verschillen dat niet meer uit te leggen is aan de mensen.
Roep dan voor deze overzienbare periode geen nieuwe ongerechtigheden op. Linksom of rechtsom zal toch steeds uit collectieve middelen via premies, rijksbijdragen of WTZ-toeslagen moeten worden bijgepast en zullen de nieuw opgeroepen problemen toch weer op ons bordje komen.

Amendement: vandaar ook dat collega van der Vlies en ik het amendement onder stuk nr 9 hebben ingediend: dat komt de zelfstandigen tegemoet die we bedoelen zonder dat andere zelfstandigen onbedoeld in ernstige problemen komen. Wij kennen de risicos van de voormalige vrijwillige verzekering, maar dat is slechts voor de korte periode die het kabinet zelf schetst. Wij nemen die voor lief vanuit ons verantwoordelijkheidsgevoel voor mensen die door ziekte worden of al zijn getroffen. Nogmaals: het is een taak van de overheid om een schild te zijn voor de zwakken.

Wij horen graag de reactie van de minister en de collegas, vooral natuurlijk van de regeringspartijen op alle opgeworpen praktische en meer fundamentele vragen in dit debat, en zullen ons daarna beraden.

Kamerlid: Nancy Dankers

Deel: ' CDA Zelfstandigen niet verplicht in het Ziekenfonds '




Lees ook