Katholieke Universiteit Nijmegen

Bron: Dienst Communicatie, tel. (024) 361 22 30 Aanmaakdatum: 9 februari 2000

Dienst Communicatie

PERS & VOORLICHTING Persbericht

Proefschrift Ben Salemans
COMPUTER ALS HULPMIDDEL BIJ RECONSTRUCTIE VAN MIDDELEEUWSE TEKSTEN

In de Middeleeuwen werden teksten met de hand overgeschreven. Kopiisten - en later ook boekdrukkers - brachten, bewust of onbewust, veranderingen aan in hun kopieën. Die kopieën met kopieerfouten werden op hun beurt weer overgeschreven, waarbij opnieuw veranderingen in de tekst werden aangebracht. Zo ontstonden na verloop van tijd verschillende versies van één tekst. Daarvan ging weer een groot deel verloren, waaronder ook vaak de oorspronkelijke versie. Moderne tekstcritici (tekstarcheologen) proberen vast te stellen welke passages in de nog bestaande tekstversies oorspronkelijk zijn. Sommige tekstcritici proberen zelfs de verloren gegane originele tekst woordelijk te reconstrueren. Een belangrijk hulpmiddel bij (reconstruerende) tekstkritiek is een stemma: een stamboom of genealogie, waarin de historische verwantschap van de nog bestaande tekstversies wordt uitgedrukt.

Vrijdag 18 februari (13.30 uur) promoveert aan de Katholieke Universiteit Nijmegen de filoloog en neerlandicus Ben Salemans. Salemans heeft software ontwikkeld waarmee hij verwantschapsbomen van tekstversies kan construeren. In zijn dissertatie heeft hij met behulp van de computer een betrouwbare stamboom samengesteld van veertien tekstversies van het populaire middeleeuwse toneelstuk Lanseloet van Denemerken.

Vernieuwende theorievorming

Wetenschappers gebruiken genealogische methoden om stambomen te bouwen. De theoretische inzichten van Salemans sluiten enerzijds aan bij de Methode van Lachmann, een bekende en vaak verguisde negentiende-eeuwse manier van stemmaconstructie. Anderzijds bouwen ze voort op inzichten van de moderne (biologische) cladistiek, een moderne ordeningsmethode die door biologen wordt gebruikt om verwantschapsbomen van planten of dieren samen te stellen.

De wijze van theorievorming is vernieuwend. Salemans' theorie bestaat uit twintig zgn. karakteristieken. Dat zijn subjectieve hypothesen die elk een uitspraak doen over de bruikbaarheid van bepaalde soorten varianten (tekstuele verschillen tussen tekstversies) voor het bouwen van een stemma. Het gebruik van oncontroleerbare subjectieve ideeën is wetenschappelijk gezien dubieus. De promovendus heeft zijn subjectieve hypothesen echter omgebouwd tot computersoftware. Hierdoor is de computer in staat de hypothesen - zeg: de theorie - uit te voeren. Op die wijze zijn de subjectieve hypothesen controleerbaar en herhaalbaar geworden en daarmee wetenschappelijk acceptabel. Aan de hand van de computerresultaten evalueert Salemans de waarde van karakteristieken. Het blijkt dat de formulering van sommige karakteristieken licht aangepast moet worden.

Personalia

Ben Salemans (1955, Maastricht), studeerde Nederlands aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, waar hij in 1985 cum laude afstudeerde. Hij werkte onder meer bij de Faculteit der Letteren en het Universitair Centrum voor Informatievoorziening van de KUN. Thans is hij verbonden aan de afdeling Communicatie. Salemans is een warm pleitbezorger van gebruik van de computer in de humaniora. In 1992 nam hij het initiatief voor het eerste elektronische tijdschrift op het gebied van de Nederlandse taal- en letterkunde, Neder-L (https://baserv.uci.kun.nl/~salemans/).

Deel: ' Computer helpt bij reconstructie middeleeuwse teksten '




Lees ook