CENTRAAL PLANBUREAU

Onderwerp: persbericht
Nummer : 5
Datum : 25 februari 1999
Inlichtingen bij: Marcel Canoy, telefoon (070) 3383 379 of bij Jacqueline Timmerhuis, telefoon (070) 3383 477

CPB: Overheidsingrijpen op de grondmarkt kan beter

Overheidsingrijpen op de grondmarkt is nodig, maar wel voor verbetering vatbaar. Mogelijkheden voor verbetering zijn onder meer een heffing op bouwgrond om het verlies aan open ruimte te compenseren en het veilen van grond of bouwrechten. Verlaging van de grondprijzen en andere subsidies om bedrijven aan te trekken bereiken het beoogde doel vaak niet en leiden dan tot verspilling van belastinggeld.

Deze conclusies trekt het Centraal Planbureau (CPB) in het vandaag verschenen rapport "De Grondmarkt; een gebrekkige markt en een onvolmaakte overheid".

Overheidsingrijpen nodig, maar wel anders Recente discussies omtrent VINEX-locaties, subsidies voor bedrijventerreinen, alsmede problemen met verwerving van grond ten behoeve van infrastructuur en natuur laten zien dat de grondmarkt flink in de belangstelling staat. Wat zijn de problemen? Ontstaan ze door overheidsingrijpen? Zo ja, kunnen ze verminderd worden door dat ingrijpen anders vorm te geven?
Ingrijpen van de overheid op de grondmarkt is onomstreden. Een vrije grondmarkt zou immers leiden tot verschillende ongewenste verschijnselen, waaronder een gebrek aan open ruimte. Het is echter de vraag of het overheidsingrijpen thans doelmatig geschiedt. Zo strijken individuele grondeigenaars de winst op die ontstaat als gevolg van omzetting van landbouwgrond naar bouwgrond. Degenen die de schade ondervinden van deze omzetting, door het verlies aan open ruimte, worden niet gecompenseerd. Dit kan verbeterd worden door een heffing op de te bebouwen grond te leggen en die te gebruiken om de benadeelden (bijv. de lokale bevolking) te compenseren.

Grond voor woningbouw
Bij woningbouw bepaalt de overheid de grondprijs en worden marktpartijen geselecteerd via ondoorzichtige ontwerpcompetities of onderhandelingen. Wordt de consument hier wel wijzer van? In een aantal gevallen lijkt het wenselijk om te experimenteren met transparantere mechanismen zoals het veilen van grond of bouwrechten. Naast grotere transparantie heeft veilen als voordeel dat de overheid minder dan thans inzicht in de verkoopprijzen en de bouwkosten nodig heeft om de grondprijzen te kunnen bepalen.

Bedrijventerreinen
Ook bij de allocatie van bedrijventerreinen lijkt het overheidsingrijpen niet altijd even efficiënt. Bedrijven kunnen vaak rekenen op een grondprijs-subsidie en exploitatie- of vestigings-subsidies. Deze subsidies zijn lang niet altijd gebaseerd op positieve externe effecten. Veelal wordt het beoogde doel van werkgelegenheidscreatie slechts ten dele bereikt en is vooral sprake van verschuiving van werkgelegenheid in de regio. Bovendien geeft een subsidie op de grondprijs de bedrijven geen goede prikkel om efficiënt met schaarse ruimte om te gaan.
Soms ligt beleidsconcurrentie met andere landen aan subsidies ten grondslag, maar het is de vraag hoe hard Nederland daarin moet meehollen. Dit kan immers betekenen dat subsidiebedragen zo groot worden dat, zelfs rekening houdend met alle positieve effecten zoals extra werkgelegenheid, per saldo een verlies resulteert. De problematiek rond de bedrijventerreinen wordt geïllustreerd met behulp van de voorbeelden containeroverslag, bodemsanering en grootschalige detailhandel.

De publicatie De grondmarkt - een gebrekkige markt en een onvolmaakte overheid, ISBN 90 399 16055 5, is te bestellen bij:

Sdu Uitgevers
C. Plantijnstraat 2
2515 TZ DEN HAAG
Tel: (070) 378 98 80
Fax: (070) 378 97 83

Prijs: f 32,50

Gelijktijdig verschijnt bij de Sdu de CPB-publicatie Woningbouw, Tussen markt en overheid. Hierin wordt de efficiëntie van de markt voor nieuwbouwwoningen nader bestudeerd.

Deel: ' CPB Overheidsingrijpen op grondmarkt kan beter '




Lees ook