expostbus51


Ministerie van Justitie


https://www.justitie.nl

criminele groeperingen

Wiebe Alkema

070 370 7225


01.02.99

3754

WODC-onderzoek georganiseerde criminaliteit:
CRIMINELE GROEPERINGEN LEUNEN STERK OP HUN SOCIALE OMGEVING

Voor criminele groeperingen is de sociale omgeving niet alleen een risicofactor maar ook een bondgenoot. Zij maken handig gebruik van wat de samenleving te bieden heeft. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om dienstverlening en infrastructuur. Misdaadgroepen blijken flexibeler en minder etnisch homogeen dan verwacht. Het zijn geen duurzame, piramidale organisaties, maar eerder samenwerkingsverbanden die geregeld van samenstelling wisselen. Dit blijkt onder meer uit het onderzoek .Georganiseerde criminaliteit in Nederland. van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie. Het rapport is vandaag door prof. dr. C.J.C.F. Fijnaut aan minister A.H. Korthals aangeboden.

Onderzoek
Naar aanleiding van de uitkomsten van deze enquêtecommissie heeft de vorige minister van Justitie de Tweede Kamer toegezegd om - in navolging van de studie van de onderzoeksgroep Fijnaut - tweejaarlijks te rapporteren over de aard van de georganiseerde criminaliteit in Nederland en te signaleren ontwikkelingen. Dit rapport vormt het eerste resultaat van dit periodieke WODC-onderzoek. De onderzoekers zijn nagegaan hoe leden van criminele groeperingen met elkaar samenwerken en welke wisselwerking er bestaat tussen criminele netwerken en hun sociale en maatschappelijke omgeving. Hiervoor hebben zij onder meer een groot aantal recente opsporingsonderzoeken en vertrouwelijke rapportages over georganiseerde criminaliteit bestudeerd en gesprekken gevoerd met deskundigen.

Dynamiek
De criminele samenwerkingsverbanden die door het WODC zijn onderzocht, vertonen weinig overeenkomsten met duurzame, piramidale organisaties. De .Godfather. aan de top die de verschillende .divisies. in het gareel houdt met behulp van zijn .luitenanten. past volgens de onderzoekers niet meer in het hedendaagse beeld. Het zijn vooral flexibele netwerken die worden gekenmerkt door een grote dynamiek: de samenwerkingsverbanden wisselen geregeld van samenstelling en ook de taakverdeling en de (hiërarchische) verhoudingen zijn onderhevig aan veranderingen. Wel duiken er vaak dezelfde hoofdpersonen op. Dit geldt ook voor bepaalde .illegale dienstverleners. zoals documentvervalsers, transporteurs, ondergrondse bankiers en geldwisselaars, op wie meerdere criminele samenwerkingsverbanden een beroep doen.

Strategie
De onderzoekers vinden dat de wisselende samenstelling van de criminele groeperingen gevolgen heeft voor de strategie van de opsporing. Zo zou bij langdurige rechercheonderzoeken vanaf het begin meer rekening gehouden moeten worden met tussentijdse wijzigingen in de doelstellingen van het onderzoek. Daarnaast pleiten ze ervoor om met .korte klappen. sneller in te grijpen in netwerken. De aandacht zou dan vooral gericht moeten zijn op de knooppunten in deze netwerken zoals hoofdpersonen en illegale dienstverleners die telkens weer opduiken in de wisselende samenwerkingsverbanden.

Sociale relaties
Uit het rapport blijkt dat sociale relaties de basis vormen van criminele netwerken. Men werkt samen met familie, vrienden of buurtgenoten en via-via ontstaan weer nieuwe contacten. De onderzoekers stellen vast dat criminele groepen minder etnisch homogeen en minder etnisch gesloten zijn dan tot nu toe werd aangenomen. Niet etniciteit vormt de basis van criminele samenwerking maar sociale relaties tussen de betrokken personen. Ook de stelling dat etnische groepen zich specifiek met de handel in één type drugs bezighouden (bijvoorbeeld Turken: heroïne en Colombianen: cocaïne) wordt door het onderzoeksmateriaal weerlegd.

De onderzoekers .....

De onderzoekers zijn van mening dat politie en justitie meer rekening zouden kunnen houden met de etnische heterogeniteit van criminele samenwerkingsverbanden. Eén van de gevolgen is dat de mogelijkheden van politiële infiltratie groter worden. Zo is het niet persé nodig om Turkse infiltranten in te zetten tegen Turkse samenwerkingsverbanden. Ook kan de etnische heterogeniteit gevolgen hebben voor de aandachtsgebieden van de Kernteams. De indeling van aandachtsgebieden berust immers grotendeels op de verdeling van etnische groepen. Wel wordt de noodzaak sterker om te komen tot onderlinge samenwerking en informatie-uitwisseling.

Vrouwen
Het belang van sociale relaties blijkt ook uit de tot dusverre onderbelichte rol van de vrouw in de georganiseerde criminaliteit. Vrouwen blijken een werkzaam aandeel te hebben in het onderhouden van contacten met dienstverleners, producenten of afnemers. Ook verzorgen ze vaak de logistieke ondersteuning bij mensensmokkel, drugstransporten en geldvervoer. Ze lenen hun naam bij het huren of kopen van bedrijven die als dekmantel dienen voor illegale activiteiten.

De omgeving als bondgenoot
Voor de productie van illegale goederen en voor de afname ervan is de medewerking van de sociale en maatschappelijke omgeving onmisbaar. Dit geldt ook voor de uitvoering en afscherming van illegale activiteiten. Goede infrastructurele voorzieningen op het gebied van huisvesting en vervoer worden benut voor georganiseerde criminaliteit. Zo vindt bij mensensmokkel het vervoer van personen in de regel plaats met behulp van gewone lijnvluchten. Sommige criminele samenwerkingsverbanden maken niet alleen .gewoon. gebruik van deze voorzieningen, maar benutten deze ook als dekmantel voor illegale bedrijvigheid of als bescherming tegen overheidsoptreden.

De vele raakvlakken met de omgeving vormen evenwel ook de achilleshiel van criminele groeperingen. Zo kunnen de mogelijkheden van criminelen worden beperkt door gerichter toezicht en intensievere controle door bestuurlijke overheden en andere organen met toezichthoudende taken. Daarnaast is internationale politiesamenwerking onontbeerlijk, ook voor effectief toezicht in eigen land In de samenleving moet meer aandacht komen voor misbruik van dienstverlening of van eigendommen, aldus de onderzoekers.

De omgeving als risicofactor
Internationale samenwerking en coördinatie op het gebied van opsporing en controle is eveneens nodig vanwege het vermijdingsgedrag van criminelen. Zij gaan de confrontatie met de overheid veelal uit de weg door naar het buitenland uit te wijken. Juist dit gedrag zou voor justitie en politie aanleiding moeten zijn om zelf eerder de confrontatie aan te gaan met criminele netwerken door illegale dienstverleners aan te pakken of de strategie van de .korte klappen. toe te passen.

Deel: ' Criminele groeperingen leunen sterk op hun sociale omgeving '




Lees ook