Landbouwbeleid / Het wordt oorlog
door Wouter Bax
2001-09-04

Er tekent zich een huizenhoog conflict af, zegt Dirk Duijzer, directeur van LTO Nederland. De Land- en Tuinbouworganisatie voelt zich belazerd door minister Brinkhorst en gaat dichterbij de leden staan. Een gesprek met Duijzer.

Hoe heeft u de afgelopen crisis van mond- en klauwzeer ervaren?

,,Het was vreemd. Bij de crisis van varkenspest in 1997 werden er 11 miljoen varkens gedood en vernietigd. Met de crisis van mond- en klauwzeer waren zo'n 300.000 dierenlevens gemoeid. Maar zelden, nee nooit, heb ik zo'n complexe situatie meegemaakt als de mkz-crisis, met zoveel partijen die zich ermee bemoeiden. Ik kreeg een eindeloze stroom brieven van kerken, pastorieën, bisdommen, van burgers en haastig opgerichte actiegroepen die me allemaal op hoge toon meedeelden dat het zo niet langer kon met de landbouw, of dat het Europese overheidsbeleid fout was.''

Wat was dan het verschil met de varkenspest?

,,Geen idee. Misschien had de aaibaarheid van koeien er iets mee te maken, of het cultuurverschil tussen Noord-Brabant en de Veluwe. Maar dat kan toch niet alles verklaren, denk ik.''

Ook politiek Den Haag sprak ferme taal.

,,Zonder terughoudendheid begonnen politici die ene simpele stelling te roepen die iedereen in haar ban had: We moeten alle dieren inenten, ongeacht het Europese beleid. Niemand vroeg zich af of die stelling wel terecht was, maar ze klonk zo luid dat zelfs wij van de LTO op een gegeven moment bijna ook dachten dat het moest.''

Wel stoer. Een eigen koers varen en heel Europa op het gebied van dierenwelzijn en milieu de loef afsteken.

,,Het klinkt misschien mooi, maar het is een volstrekt onhoudbare stelling. Politici weten ook wel dat de Nederlandse boer links en rechts door zijn Europese collega's wordt ingehaald als hij aan strengere eisen moet voldoen dan zij.''

Maar de supermarkten, als grootste inkopers, zijn de 'verantwoorde' landbouw toch goed gezind?

,,Tja, Albert Heijn heeft prachtige verhalen over biologische landbouw, of unieke streekproducten. Maar als ze het elders goedkoper kunnen krijgen, importeren ze het gewoon. En dan verwijzen ze naar Eurep-Cap, het Europese label dat garandeert dat producten met respect voor dieren en het milieu zijn gemaakt. Maar om goedkeuring van Eurep-Cap te krijgen, hoeft het product alleen te voldoen aan de nationale eisen van het land waar het vandaan komt. Dus als spuiten met dichloorvos in Italië is toegestaan, in tegenstelling tot in Nederland, dan krijgen we die bespoten groenten hier gewoon op ons bord. En daar staat de Nederlandse boer of tuinder dan met al zijn mooie producten.''

De oplossing: Samen zorgen dat Europa verandert, en hetzelfde wil wat wij Nederlanders willen!

,,Daar kom je aan een ander opvallend verschijnsel van de mkz-crisis. We zijn een paar maanden verder, en van al die dominees, pastoors, baronnen, kamerleden en al die mensen van wie ik verder nog brieven heb gekregen, hoor ik nu niets meer. De lobby van LTO in Europa voor vaccineren tegen mkz gaat gewoon door, maar we moeten het allemaal alleen doen.''

En, lukt het een beetje?

,,Vergeet het maar. In Europa is totaal niks veranderd als het gaat om het vaccinatiebeleid. Van de kant van boerenorganisaties behoren onze Belgische collega's tot de weinigen die ons steunen. Maar de Britten en de Zuid-Europese boeren zijn nog gewoon tegen inenten, en daarmee basta. En eurocommissaris Byrne vindt die emoties over boerenleed en het ruimen van dieren eigenlijk allemaal maar onzin. Volgens haar hoort het zo nu en dan ruimen van veestapels gewoon bij het moderne boerenbedrijf.''

Blijven over de dierenbeschermers.

,,Dat valt dus nogal tegen. De Nederlandse Dierenbescherming wil inderdaad alle dieren vaccineren, maar hun Europese evenknie denkt daar heel anders over. Ze vinden het principieel onjuist om dieren lichaamsvreemde stoffen in te spuiten. Hetzelfde geldt voor de dierenartsen: In Nederland willen ze graag inenten, maar hun Europese organisatie wijst dat faliekant af.''

Verder lobbyen in Europa heeft dus eigenlijk geen zin?

,,We moeten toch iets doen. Zoals het er nu voorstaat moeten we bij een volgende epidemie precies dezelfde weg bewandelen als tijdens de mkz-crisis dit voorjaar: gebieden afzetten, streng controleren, dieren vernietigen. Bedenk dat een volgende epidemie ons zo weer kan overkomen, vandaag nog, zonder dat we er ook maar iets aan kunnen doen.''

Durft u aan dat scenario te denken?

,,Bijna niet, want ik ben ervan overtuigd dat de Nederlandse samenleving een volgende crisis niet aankan. Voor het massaal ruimen van dieren zal noch bij de boeren, noch bij andere mensen ook maar enig draagvlak zijn. Ook de Tweede Kamer zal, dat weet ik zeker, niet meer tot ruimen besluiten. Dan moet ik minister Brinkhorst van landbouw nog zien. Hij zal met lege handen staan, volkomen machteloos zijn.''

Zo ook LTO Nederland?

,,Ja zeker, wij leven op dezelfde tijdbom.''

En als die bom ontploft? Waar staat u dan ten opzichte van de minister, ervan uitgaande dat hij zich opnieuw voorbeeldig aan de Europese regels onderwerpt?

,,In tegenstelling tot bij de afgelopen crisis zal de LTO hem dan niet steunen in het ruimingsbeleid. Dat hebben we geleerd in Oene. De boeren daar vinden dat we destijds niet met de minister hadden mogen besluiten om te gaan ruimen. Dat doen we dus ook niet meer.''

U heeft het dan ook met verlies van achterban moeten bekopen.

,,Het feit dat we voortdurend bij de bestrijders van de crisis aan tafel zaten en nooit zijn weggelopen heeft ons inderdaad nogal wat leden gekost. We probeerden vooruit te denken, de toekomst van de veehouderij op de langere termijn veilig te stellen. Maar dat heeft een aantal boeren niet begrepen.''

Hoe is dat mogelijk? Het zijn toch doorgewinterde ondernemers?

,,Ik geloof dat boeren tijdens de crisis onbewust de toon van de samenleving hebben overgenomen. Er zijn kalverhouders die elk half jaar hun hele stal naar het slachthuis brengen, om daarna aan het mesten van de volgende serie kalveren te beginnen. Dat hoort bij het vak, maar tijdens de mkz-crisis was het plotseling allemaal heel emotioneel. Kijk, Brinkhorst drukt zich vaak buitengewoon stom uit over de boeren, maar toen hij onlangs de term krokodillentranen gebruikte, doelde hij op dit verschijnsel.''

Stom, zegt u, maar u zit nog steeds met Brinkhorst aan tafel.

,,Voor zolang als het duurt. We zijn onze positie aan de onderhandelingstafel aan het heroverwegen. Ik voorzie dat de verhouding tussen de LTO en het ministerie de komende tijd verhardt. Ik weet bijna zeker dat Brinkhorst in zijn begroting met prinsjesdag weer gaat roepen dat de landbouw niet deugt en dat het allemaal anders moet. En binnenkort zitten we in de aanloop naar de verkiezingen. D66, de partij van Brinkhorst, is een echte Europese partij, maar als het over landbouw gaat verandert ze in een stel dominees. Dan moet Nederland zich niet gewoon aan de Europese regels houden, maar nog een stapje verder gaan.''

En dan is het met Brinkhorst kwaad kersen eten. De man van nooit-gedogen.

,,Dat zegt hij altijd, ja. Maar hij zou zich moeten realiseren hoeveel gedoogbeleid hij met zijn zogenaamd daadkrachtige optreden over zich afroept. Neem bijvoorbeeld onlangs het abrupt schrappen van een aantal toegelaten gewasbeschermingsmiddelen. Dat gebeurde middenin het huidige teeltseizoen van gewassen en rijmt totaal niet met de praktijk van de boeren en tuinders elders in Europa. Hoe je het ook wendt of keert, zo'n maatregel lokt onmiskenbaar illegaliteit uit. Over gedoogbeleid gesproken.''

Wat is de grootste frustratie van de LTO over het beleid van Brinkhorst?

,,Dat je van alles en nog wat kan doen om hem tegemoet te komen, maar dat het werkelijk nooit genoeg is.''

U voelt zich dus belazerd door Brinkhorst?

,,Ja, we voelen ons belazerd. Eindeloos praten we met hem over manieren om de landbouw duurzaam te maken, te zoeken naar constructieve oplossingen. Maar dan komt er plotseling weer een draconische maatregel of doet hij uitlatingen die de inspanningen van boeren en tuinders voor een duurzame landbouw niet alleen totaal miskennen, maar ook nog eens beledigend zijn. Dezelfde houding bespeur ik bij andere bewindslieden, zoals staatssecretaris Faber van landbouw en minister Pronk van milieu. En supermarkten en dieren- en milieuorganisaties kunnen er ook wat van. Als puntje bij paaltje komt profileren die zich als one-issuepartij -voor de klant, voor dieren, voor het milieu- en telt alleen dat ene belang.''

Het wordt dus oorlog?

,,Dat zijn jouw woorden, maar er tekent zich nog dit najaar een huizenhoog conflict af. We kunnen niet op dezelfde toegeeflijke toon blijven praten met al die partijen die ons uiteindelijk gewoon passeren als het ze goeddunkt. Als we dat slikken, is het logisch dat boeren en tuinders zich door ons niet vertegenwoordigd voelen. We gaan dichterbij onze leden staan.''

Dichterbij de leden, dat is verder weg van de beleidsmakers.

,,Niet per definitie, maar het komt er nu wel op aan. Boeren en tuinders zijn een economische werkelijkheid, of je dat nu leuk vindt of niet, en wij nemen het voor ze op. Nederland gaat toch prat op zijn naam als handelsland? Goed, dan proberen wij van onze boeren en tuinders echte euro-ondernemers te maken. Dat is wel wat lastig als ze voortdurend aan regels onderworpen worden die niet sporen met de Europese.''

Wordt u zelf ooit een one-issuepartij?

,,Nee. Nooit. Onmogelijk, en dat geldt voor heel de LTO. We blijven altijd een gesprekspartner. Dat is ons uitgangspunt. Zo zitten LTO-voorzitter Gerard Doornbos, de andere bestuurders en ik nu eenmaal in elkaar. Dat geldt ook voor boeren en tuinders: Zij willen overleg voeren, in verbinding staan met de rest van de maatschappij. Maar dan wel graag vanuit een gewaardeerde positie.''

(advertentie)

Dit is de verdieping van Trouw

Dossier: Crisis in de veeteelt

Britten lusten hun rundvlees weer
Landbouwbeleid / Het wordt oorlog
Engeland / 'Brits vee inenten'
Brinkhorst verlaagt strafkortingen boeren Explosie Britse mond- en klauwzeer
Kalverhouderij / Gered Alpuro wijst boeren de deur Brinkhorst kijkt nog één keer
Tweede Kamer gunt Brinkhorst geen rust Mkz-strafkortingen / Brinkorst botst weer met Kamer Veehouders krijgen alsnog lagere straffen

(advertentie)

Deel: ' Crisis in de veeteelt - Landbouwbeleid '




Lees ook