Katholieke Universiteit Nijmegen

Diesrede door prof. Hans Doorewaard

Mens meest weerbarstige factor in organisaties

Van alle factoren die het succes of falen van organisaties bepalen is de factor ´mens´ de meest weerbarstige en de minst stuurbare. Sinds het ontstaat van modern management in onze westerse samenleving, zo´n 150 jaar geleden, is dit daarom een van de belangrijkste vraagstukken van het management: hoe om te gaan met de weerbarstigheid van het menselijke potentieel. Hoe de invloed van mensen op het succes van organisaties in goede banen te leiden? Dat stelt prof. dr. Hans Doorewaard, hoogleraar organisatieontwikkeling aan de KU Nijmegen in zijn rede bij de viering van de 79e Dies Natalis van de universiteit, donderdag 16 mei.

De strategie van de harde dwang is voor het management een verleidelijke, want men houdt alles in eigen hand. Maar het roept weerstand op, mensen laten zich niet zo makkelijk beheersen. Ze streven ernaar hun eigen wensen en ideeen te realiseren en daarom is de strategie van de harde dwang ook vaak minder succesvol dan aanvankelijk gedacht.
Een andere strategie is die van de vrijheid en zelfbeschikking. Die vinden we ook vaak terug in organisaties: team based work en werknemersautonomie. Hoewel het een aantrekkelijk alternatief lijkt, durven managers daarvoor vaak toch ook niet te kiezen. Ze zijn bang daarmee de controle over het proces uit handen te geven. In de praktijk zien we dan ook veel voorbeelden van ´schijnvrijheid´: ogenschijnlijk staat het management of de bestuurlijke regelgeving veel vrijheid toe, maar tegelijkertijd wordt ook via een achterdeur de grip op het proces verstevigd.
Het lijkt dus een steeds terugkerend dilemma, maar de situatie is niet uitzichtsloos, doceeert Doorewaard.

Er is ook een derde strategie en die is er op gericht om juist de beleving van mensen te beïnvloeden. In het bedrijfsleven, non-profitorganisaties, in het openbaar bestuur en in de ruimtelijke vormgeving zien we vele voorbeelden van deze strategie. Doorewaard: "Denkt u aan de invloed van de bedrijfscultuur op de motivatie van werknemers, de beïnvloeding van potentiële kopers via marketing en reclame, de invloed van kiezersgedrag via partijpolitieke campagnes of de invloed op politieke besluitvorming via gerichte vormen van informatie en communicatie". Belevingsmobilisatie is een strategie die de manier waarop mensen hun werk, hun burgerschap of hun woon- en leefsituatie beleven, te optimaliseren. Het is inspirerend leiderschap, een uitnodiging voor mensen om hun waardevolle inzichten en vaardigheden zo goed mogelijk tot hun recht te laten komen. "Belevingsmobilisatie is het management van de dirigent, de persoon die zelf geen muziek maakt, maar de honderd leden van het symfonieorkest inspireert tot het presteren op topniveau", zo besluit Doorewaard zijn verhaal.
De complexe opdracht van het management is onderwerp van onderzoek en onderwijs binnen de Faculteit der Managementwetenschappen. De steeds terugkerende taak van het management ´hoe om te gaan met het weerbarstige menselijk potentieel, blijft organisatiewetenschappers intrigeren.

16-5-2002

Diesrede Hans Doorewaard
Diesrede Hans Doorewaard

* Tekst diesrede prof. Doorewaard (pdf)

Deel: ' Diesrede Mens meest weerbarstige factor in organisaties '




Lees ook