Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT)

Persbericht van de AWT
24 juni 2002

De digitale maatschappij heeft betrokken geesteswetenschappen nodig

Door de toenemende digitalisering krijgt de samenleving steeds meer het karakter van een informatie en communicatie maatschappij. De consequenties daarvan voor taal, kunst, kennisoverdracht, zingeving en ethiek zijn onderbelicht gebleven. Om de nieuwe mogelijkheden in het juiste perspectief te zien en goede keuzes te maken bij deze ontwikkelingen is betrokkenheid nodig van de geesteswetenschappen. Dat concludeert een door de AWT ingestelde verkenningscommissie in haar vandaag uitgebrachte rapport.

De taal verandert onder invloed van e-mail en SMSjes. Virtuele gemeenschappen wisselen vrijelijk informatie uit en ontwijken daarbij vertrouwde kennislegitimatiesystemen als peer review. Meningen en overtuigingen worden gedeeld via internet en je kunt je geloof digitaal belijden. Iedereen kan zijn eigen kunst tonen op het net, onafhankelijk van het oordeel van museumconservatoren.

Nieuwe vragen
Deze uitbreiding van digitale middelen is positief, maar roept wel nieuwe kennisvragen op. De samenleving stelt die vragen nog onvoldoende. Kritische reflectie op de actualiteit is nodig om op een goede manier met deze nieuwe mogelijkheden om te gaan. Dat zegt prof.dr.ir. Wiebe Bijker. In opdracht van de AWT leidde hij de afgelopen twee jaar de verkenningscommissie Geesteswetenschappen en de informatiemaatschappij. Deze commissie onderscheidt vijf themas binnen de zogeheten nieuwe vragen: ethiek, taal, kunst, zingeving en kennis. Een aantal van deze vragen noemt de commissie in haar rapport. Bijvoorbeeld: wie is er verantwoordelijk voor de verspreiding van een computervirus? De maker van het virus, de maker van de software, de beheerder van het netwerk of elke individuele gebruiker?

Andere kwesties: Hoe moeten beleidsmakers in de gezondheidszorg klassiek getoetste kennis afwegen tegen ervaringskennis van patiënten? Heeft morele verplichting dezelfde betekenis binnen een sociale gemeenschap als binnen een virtuele gemeenschap, waarin identiteit een manipuleerbaar begrip is? Antwoorden vinden op deze en dergelijke vragen kost waarschijnlijk jaren van gedegen onderzoek.

Engagement
De verkenningscommissie spoort de geesteswetenschappen aan om deze vragen op te pakken. Geesteswetenschappers moeten zich meer gaan richten op de actuele ontwikkelingen in de digitaal opererende informatie maatschappij. Zij hebben daarvoor de kwaliteit en capaciteit in huis. Het brede engagement om bij te dragen aan nieuwe ontwikkelingen mist echter nog. Dat geldt niet alleen voor de geesteswetenschappen zelf: ook de beleidsmakers en de ontwikkelaars en gebruikers van ICT moeten meer oog krijgen voor de consequenties van hun acties en geesteswetenschappers eerder bij ontwerp en ontwikkeling betrekken. De commissie doet daarom niet alleen gerichte aanbevelingen aan geesteswetenschappers, maar ook expliciet aan andere betrokken partijen. Zij ziet voor marktpartijen bijvoorbeeld een rol in de medebekostiging van onderzoek naar deze nieuwe vraagstukken. Een multidisciplinaire aanpak zal daarbij in veel gevallen de aangewezen weg zijn.

Het rapport Geëngageerde geesteswetenschappen. Perspectieven op cultuurveranderingen in een digitaliserend tijdperk (AWT-achtergrondstudie 27) is te bestellen via de Postbus 51-informatiedienst 0800 8051 of per fax bij Pondres, faxnummer 013 595 35 99. Bestellen, bekijken of downloaden kan ook via de internetsite www.awt.nl.

Deel: ' Digitale maatschappij heeft betrokken geesteswetenschappen nodig '




Lees ook