UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK AMSTERDAM

Expositie Jan en Casper Luyken in UB Amsterdam

Persbericht

11 mei 1999

''t Verborgen goed, Treckt ons gemoed'
De boekillustratoren Jan & Casper Luyken

Van 20 mei t/m 2 juli 1999 wijdt de Universiteitsbibliotheek Amsterdam in samenwerking met het Amsterdams Historisch Museum (AHM) een tentoonstelling aan het werk van de illustrator en dichter Jan Luyken (1649 - 1712) en zijn zoon Casper (1672 - 1708). Aanleiding voor de expositie is het verschijnen van de catalogus 'Jan & Casper Luyken te boek gesteld'(Uitgeverij Verloren in Hilversum), die is samengesteld door Nel Klaversma, bibliothecaris van het AHM en Kiki Hannema. De catalogus beschrijft de uit zo'n 1.000 boekbanden bestaande Luyken-collectie, die de kinderen van Christiaan Pieter van Eeghen (1816- 1889) begin deze eeuw schonken aan de stad Amsterdam. Bij de samenstelling van de catalogus is gebruik gemaakt van de speciaal ontwikkelde applicatie voor het beschrijven van oude drukken in het programma ISIS van de afdeling Zeldzame & Kostbare Werken bij de Universiteitsbibliotheek Amsterdam.

De tentoonstelling laat een selectie zien van het werk van de Amsterdamse boekillustratoren Jan en Casper Luyken, soms ook met de voorstudies. Het materiaal is afkomstig uit het AHM, de Universiteitsbibliotheek Amsterdam en van enkele bruikleengevers. Bij de voorbereidingen van de tentoonsteling is een nagenoeg onbekende brief in dichtvorm van een hele jonge Jan Luyken te voorschijn gekomen.
Naast Romeyn de Hooghe was Jan Luyken de belangrijkste illustrator aan het eind van de 17e en begin van de 18e eeuw. Jan Luyken werd op 16 april 1649 geboren en woonde en werkte in Amsterdam. Al op jonge leeftijd was duidelijk dat hij talent had voor tekenen, maar zijn artistieke loopbaan begon hij als dichter.
In de loop der jaren werkten Jan en Casper voor tenminste twaalf verschillende drukkers in Amsterdam en voor 29 andere drukkerijen elders in Nederland. Zij maakten nauwelijks 'vrij werk', maar verwierven door mond-tot-mond reclame telkens nieuwe opdrachten. In Amsterdam was de voornaamste opdrachtgever van Jan Luyken de uitgever Jan ten Hoorn, voor wie hij van 1679 tot aan zijn dood gewerkt heeft.

'Het menselyk bedryf'
Jan leerde zijn zoon Casper de teken-, ets- en graveerkunst. Behalve 'eigen werk' zoals illustraties voor reisverslagen, titelprenten voor toneelstukken en een bijzondere bundel met kostuumprenten werkte Casper samen met zijn vader aan de illustraties van sommige boeken. Hij hielp met het op de plaat overbrengen van zijn vader tekeningen voor 'Het Menselyk Bedryf', een boek uit 1694. Met dit werk heeft Jan Luyken zijn grootste bekendheid verworven. De illustraties worden nog steeds gebruikt voor allerlei reclamemateriaal, verpakkingsmateriaal en visitekaartjes. Bijna iedereen kent de prenten, maar vrijwel niemand weet wie ze gemaakt heeft. Het boek verbeeldde 100 verschillende beroepen, voorzien van een bijschrift. De illustraties moesten de lezer aanzetten tot nadenken over de betekenis van het menselijk bedrijf. Zo zien we De Lantaarenmaaker, De Pasteibacker, De Doodgraaver en De Plaatsnyder. Amsterdam was in die tijd het internationale centrum van het boekbedrijf. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het boek veel afbeeldingen bevat die te maken hebben met de boekdrukkunst en de boekhandel.

Gruwelijk
Verder is Jan Luyken vooral in doopsgezinde kringen bekend om zijn 104 'gruwelijke' afbeeldingen bij 'Het Bloedig Toneel, of Martelaers Spiegel Der Doopsgesinde of Weerloose Christenen' door Tieleman J. van Bracht uit 1685. In totaal hebben Jan en Casper Luyken bijna 4.500 prenten vervaardigd en schreef en illustreerde Jan Luyken dertien boeken zelf. Zij illustreerden vooral religieuze en historische werken, reisverslagen, emblemataboeken en vignetten op landkaarten in atlassen. Gezien het grote aantal herdrukken waren de door hen geïllustreerde boeken populair bij een groot publiek.

Tentoonstelling: ''t Verborgen goed, Treckt ons gemoed'. De boekillustratoren Jan & Casper Luyken.
Samenstelling: Nel Klaversma (AHM), Kiki Hannema, Astrid Balsem (UB) en Joke Mammen (UB)
Publicatie: Jan & Casper Luyken te boek gesteld, catalogus van de boekencollectie Van Eeghen in het Amsterdams Historisch Museum, samengesteld door Nel Klaversma en Kiki Hannema, Hilversum, Uitgeverij Verloren, ISBN 90-6550-581-4, geïllustreerd, 500 p, prijs ongeveer f 125,=

Data: van 20 mei t/m 2 juli 1999 (gesloten op 24 mei 1999) Plaats: tentoonstellingszaal Universiteitsbibliotheek, Singel 425, Amsterdam, 020 - 525 2143
Openingstijden: maandag t/m vrijdag 11.00 - 17.00 uur Toegang: gratis
Bereikbaar: tram 1, 2 en 5, halte Koningsplein
Opening/boekpresentatie: woensdag 19 mei 1999, 20.15 uur in de UB //////////////////////////////////////////////////////////////////////

////

Info bij:
Universiteitsbibliotheek Amsterdam, in - en externe communicatie Petra Herweijer en Monique Kooijmans
telefoon 020 - 525 2054/3601
fax: 020 - 525 2311
e-mail: herweijer@uba.uva.nl en kooijmans@uba.uva.nl URL: https://www.uba.uva.nl/nl/tentoonstelling/
telefoon tentoonstellingszaal UB: 020 - 525 2143; telefoon Nel Klaversma, Amsterdams Historisch Museum: 020 - 523 1761

11 mei 99 13:50

Deel: ' Expositie Jan en Casper Luyken in UB Amsterdam '




Lees ook