Universiteit van Amsterdam


In memoriam Eric R. Wolf (1923-1999): erudiet en bescheiden

Vorige week overleed in zijn huis in Irvington, New York, de antropoloog Eric R. Wolf, distinguished emeritus hoogleraar aan de City University of New York en eredoctor van o.a. de Universiteit van Amsterdam. Geboren in 1923 in Wenen en kind van een Oostenrijkse vader en een Russische moeder en jood in het uiteengevallen Habsburgse Rijk, groeide Wolf vanaf zijn tiende jaar op in het omstreden Sudetenland, waar zijn vader een textielfabriek beheerde. Zo werd hij al vroeg geconfronteerd met klassentegenstellingen, cultuurverschillen, etnische conflicten en virulent antisemitisme. In 1938 week het gezin uit naar Engeland, waar Eric twee jaar later als Oostenrijks staatsburger in een kamp voor geïnterneerden voor het eerst kennismaakte met de sociale wetenschappen door een paar lezingen van een andere geïnterneerde, Norbert Elias. Nog in hetzelfde jaar, vertrok hij met zijn ouders per schip naar de Verenigde Staten waar hij twee jaar studeerde aan Queens College. Nadat de Verenigde Staten ook betrokken raakten in de oorlog, diende Wolf in de Tenth Mountain Division van het Amerikaanse leger en nam deel aan de gevechten in het noorden van Italie.

Wolf heeft een groot aandeel gehad in de omwenteling in de culturele antropologie door te laten zien dat het traditionele object van het vak niet de geïsoleerde, statische en zelfgenoegzame samenlevingen waren waarvoor ze lange tijd zijn aangezien. Ook de tribale, zogenaamde 'primitieve', schriftloze samenlevingen maakten deel uit van de wereldgeschiedenis en waren diepgaand beïnvloed door koloniale expansie, staatsvorming en handel. Dit thema is op briljante wijze uitgewerkt in wat vermoedelijk zijn meest bekende studie is, het boek met de ironische titel Europe and the people without history (1982).

Maar Wolf had de grondslag voor een historische antropologie van complexe samenlevingen al veel eerder gelegd. Vanaf het begin van de jaren vijftig, kort na zijn veldwerk in Puerto Rico en Mexico, en in talrijke publikaties (Wolf schreef negen boeken en ruim honderd artikelen), laat hij zien hoe het leven van gewone mensen nauw vervlochten is met grotere machtsvelden en historische processen. In deze benadering verwerpt hij een statisch cultuurbegrip en plaatst de organisatie en verdeling van macht in het centrum van antropologisch onderzoek. Voortbouwend op het werk van o.a. Ruth Benedict, Karl Wittfogel, Karl Polanyi en Norbert Elias, publiceerde hij een aantal baanbrekende artikelen over het vergelijkend onderzoek van boerensamenlevingen in Latijns Amerika, Europa en Zuid Oost Azië. Deze studies resulteerden in Peasants (1966) en Peasant wars of the twentieth century (1969) waarin hij zes voorbeelden behandelt van het aandeel van boeren in de grootscheepse omwentelingen in Mexico, Rusland, China, Algerije, Cuba en Vietnam. Wolf toont aan dat boeren eerst dan tegen onderdrukking in verzet komen als ze over 'tactische' macht beschikken.

Met Amsterdam had Wolf een speciale band. Vanaf het begin van de jaren zestig vond zijn werk gehoor onder antropologen die zich met historisch antropologisch onderzoek in boerensamenlevingen in Europa en Azië bezig hielden. Zijn nieuwe benadering in de culturele antropologie sloot ook aan op de empirische, vergelijkende en historische traditie, zoals die zich na de oorlog in de Faculteit der Sociale Wetenschappen heeft ontwikkeld. Bovendien was Amsterdam in de zeventiende eeuw de spil geweest van een wereldomvattend proces waarop hij in zijn magnum opus nieuw licht geworpen heeft.

Wolf was al enkele jaren ernstig ziek, maar voltooide niettemin eind vorig jaar zijn vergelijkende studie Envisioning power: Ideologies of dominance and crisis, waarin hij op basis van gegevens over de Kwakiutl, de Azteken en de Nationaal Socialisten in Duitsland aantoont hoe macht en verbeelding met elkaar verbonden zijn door het medium van cultuur. Kort voor zijn dood voltooide hij ook de inleiding voor zijn Collected papers. Ieder die het voorrecht heeft gehad Eric Wolf als vriend, student of collega persoonlijk te leren kennen zal zich hem herinneren als een zeer erudiet en toch bescheiden mens, wars van elke pretentie, vernieuwend en enorm stimulerend door zijn warme belangstelling voor anderen en hun werk.

Anton Blok

Hoogleraar antropologie van Europa, in het bijzonder van de historische etnografie. Hij was in 1997 erepromotor van Wolf.

Laatste wijzigingen: 12 maart 1999 - webmaster@uva.nl Bron: Bureau Voorlichting en Redactie - Jeroen Winckers, tel. 020 - 525 2695

Deel: ' In memoriam Eric R. Wolf (1923-1999) '




Lees ook