Partij van de Arbeid


Inbreng van Ferd Crone bij het debat over de voorjaarsrede

23 juni 1999 PvdA

1. In de voorjaarsnota wordt de begroting 1999 voor de laatste maal bijgesteld. Tevens wordt de gelegenheid benut om vooruit te blikken naar 2000 en schoten voor de boeg te geven voor de kabinetsdiscussie over de Miljoenennota.
De voorjaarsnota was gebaseerd op de CPB ramingen uit het Centraal Economisch Plan (CEP) voorzover jullie zijn genformeerd (zie bijlage). De hoofdpunten waren:

* de economische groei komt niet op 3 maar 2% uit, wat tegenvallers in de sociale zekerheid veroorzaakt en in belastingontvangsten
* de inflatie komt lager uit waardoor departementen minder prijscompensatie krijgen. Dat is lastig omdat niet alle uitgaven evensnel meedalen.

* de dollarkoers en olieprijs zijn laag: minder staatsinkomsten

2. Minister Zalm was al eerder begonnen; vanaf de Sinterklaasrede en later nog enkele keren was hij ontwaakt uit de beloofde winterslaap. Er zou sprake zijn van forse tegenvallers, Paars zou nu toch flink moeten bezuinigen vanwege asiel- en waterschade maar ook vanwege de tegenvallende economie. Het bezuinigingsbedrag liep snel op tot 4-5 zelfs meer dan 6 mld.

Ik vind dat heel jammer omdat:

a. Het Regeerakkoord zeer behoedzaam was (4x2.25% groei) en ook nog voorzien van vele budgettaire buffers:

* reserve 1 mld.

* hoge rente veronderstelling (paar mld. meevaller)
* er werd al gerekend met hoge groei zorg en onderwijs, zodat daar tegenvallers niet waren ingebakken.

b. Het zicht werd ontnomen op het degelijke en behoedzame Regeerakkoord: het leek wel of Paars ook het begrotingsbeleid niet meer in de hand had.

c. Waarom had minister Zalm niet gewoon alle vertrouwen in zijn reële uitgavenkader: zolang de groei niet structureel onder de 1% per jaar zakt staan de uitgaven vast. De minister van Financiën kan dan rustig achterover leunen: de vakdepartementen mogen hun budgetplafond toch niet overschrijden.
Zalm heeft zich nu als een ouderwetse minister van Financiën opgesteld: á la Ruding en van der Stee; veel te klagelijk en via de publiciteit onrust zaaien in plaats van vertrouwen op zijn eigen kracht. U heeft uzelf onrecht gedaan want zie daar de voorjaarsnota: de problemen vanwege de tegenvallende economie stelden niet veel voor. De begroting 1999 sluit zonder veel pijnlijke bezuinigingen. De sector Sociale Zekerheid sluit zelfs met een overschot van 400 mln., een reservering voor volgende jaren.

Speciale aandacht vroeg wel de nominale problematiek. De lagere inflatie veroorzaakte de terechte reflex om de uitgavenplafond te verlagen wat tot bezuinigen noopt omdat de prijs van collectieve uitgaven niet automatisch evenveel meedaalt. (Ik kom op de systematiek nog terug).

3. Inmiddels lijkt het met de economische groei voor 1999 weer wat beter te gaan (2.25%) waardoor er meevallers zijn te verwachten (minder volume sociale zekerheid) en komen de inflatiecijfers hoger zodat de uitgavenplafonds minder verlaagd hoeven te worden. Aan de inkomstenkant ziet het er ook beter uit zodat de verwachte stijging van het financieringstekort van 0,9 naar 1,7% ook zal meevallen. Het tekort kan zelfs onder 1% blijven.
De verwachte problematiek zal dus wegvallen. Of anders gezegd, geplande bezuinigingen kunnen worden geschrapt, wil de minister de prijsbijstelling alsnog volledig uitbetalen? En de potlood-bezuinigingen eveneens schrappen? Ontstaat zelfs onder het (weer verhoogde) uitgavenplafond ruimte voor nieuwe prioriteiten? Voor 2000 worden nog weinig tegenvallers verwacht: de groei zal eerder meer dan minder dan de geraamde 2% worden.

Kortom de groeiterugval van 3 naar 2% in 1999 wordt opgevangen met constant financieringstekort, zonder endogeen economisch veroorzaakte bezuinigingen en zonder erg tegenvallende belastinginkomsten. Er zat, vraag ik de minister, dus wel heel veel lucht in de ramingen Regeerakkoord om zomaar een terugval van 3 naar 2% op te kunnen vangen? En is het dan ook niet zo dat in 2000, bij een groei van 2% of iets meer die wel precies op het pad van het Regeerakkoord zit, er zeker ook weer meevallers moeten komen: aanhoudende groei werkgelegenheid, minder sociale lasten en meer inkomsten? We zitten dan dus voor het 7e jaar op rij met een groei van meer dan 2%: de gouden eeuw. Dat is leuk om leuke dingen voor de mensen te doen, maar zeker zo belangrijk is om juist nu te investeren in de toekomst:

a. de werkgelegenheid groeit hard door, de werkloosheid neemt af, zelfs de langdurige werkloosheid is in 4 jaar gehalveerd. Maar een krappere arbeidsmarkt betekent ook: moeilijker vacatures. Wat gaat het Kabinet daaraan doen? Wat leverde het Voorjaarsoverleg op? Nieuwe impulsen voor scholing en onderwijs nodig, ook om de Nederlandse achterstand goed te maken.
Speciaal gaat het om de internet-revolutie bij de mensen te brengen: de nota van Minister Jorritsma is er net; we zullen die kritisch bezien. Beangstigend zijn ook de aanzwellende tekorten aan leerkrachten op alle niveaus en de haperende invoering van computers in het onderwijs. Wil het Kabinet ons in de Miljoenennota inzicht geven of het vertrekken van de "grijze prop", babyboom leraren uit het onderwijs financiÙle ruimte geeft? Kan de overheid concurrerend blijven op de arbeidsmarkt: is er voldoende loonruimte voor primaire loonontwikkeling maar zeker ook voor het aantrekkelijk maken door redelijke werkdruk, en secundaire voorwaarden?

b. meer inzet is nodig voor betere afstemming van zorg en arbeid op elkaar, inclusief kinderopvang. Veel productiviteit komt nu niet tot zijn recht, vooral bij vrouwen, omdat we hier nog steeds een Europese achterstand hebben.

c. bij meer groei, meer mobiliteit, en ook milieuvervuiling en verpesting van de open ruimte en leefbaarheid. Tenzij steeds weer genvesteerd wordt in openbaar vervoer, beheerste automobiliteit, schone technologie.

d. De toenemende zorgbehoeften van de vergrijzende bevolking. Veel wordt uitgetrokken in het Regeerakkoord. Maar ook met de afspraak dat de cure en care apart zouden worden gehouden, zodat tegenvallers in de medicijnen en hulpmiddelen niet ten koste van aanpak wachtlijsten en handen aan het bed gaan. De medicijnentegenvaller wordt nu opgevangen uit vertraging bouwprogramma, wat natuurlijk alleen eenmalig kan zijn. We zien die Regeerakkoord-afspraak nu in gevaar komen. Kan de minister de garantie geven dat de Regeerakkoord-afspraak niet wordt uitgehold door nieuwe tegenvallers!

e.De koopkracht komt er door de hogere inflatie toch weer wat slechter af. De PvdA vraagt met voorrang aandacht voor lage- en middeninkomens met kinderen door de invoering van een belastingaftrek van 250,-- per kind. Per 1 januari 2000 zou hier een belangrijke stap gezet kunnen worden mede in relatie tot de volgende vergroeningsstap waarvoor wij reactie van de minister vragen.

Voorzitter,

Aan deze prioriteiten houdt de PvdA vast: er ontstaat zelfs ruimte voor extra uitgaven als onze inschatting klopt dat bij een aanhoudende groei van 2% of meer de kans op meevallers onder het uitgavenplafond en boven de ijklijn belastinginkomsten. Het Kabinet kan in de Miljoenennota al laten zien welke intensiveringen mogelijk en wenselijk zijn zodat het investeringskarakter van dit Kabinet nog eens kan worden aangezet. Natuurlijk kunnen meevallers pas worden uitgegeven als ze er zijn, maar dan liggen ze tenminste op de plank. Dus nieuwe intensiveringen in potlood in de Miljoenennota en de potlood bezuinigingen eruit!! Wil de minister dit overwegen?

4. Dan kom ik bij prioriteiten die nu reeds concreet kunnen worden gemaakt:

a. het Kabinet trekt gelukkig al 85 mln. extra uit voor ongevallen- en rampenbestrijding: 50 mln. voor de brandweer. Dit laatste is echter volstrekt onvoldoende en verdient verdubbeling. Het gaat hier om veel vrijwillige brandweerlieden, die zelf veel investeren (soms zelf de eigen zaak even op slot doen als ze worden opgeroepen) en die er nu recht op hebben op hoognodige modernisering en professionele opleidingen en meer oefeningen.

b. De tarieven voor sociale advocaten blijven steeds verder achter. Natuurlijk bij de commerciële (die steeds minder 'pro deo' doen) maar ook bij die van instellingen als vakbonden. Om de uitstroom, en gebrek aan instroom van sociale advocaten een halt toe te roepen moet het uurtarief zo snel mogelijk naar 150,-- per uur. Daar willen we nu 60 mln. voor uittrekken.

c. Voor Kosovo en omringende Balkangebied is veel geld nodig. De wederopbouw moet internationaal, vooral Europees worden aangepakt. Niet zo zuinig als de Ecofin ministers, uit alleen de buitenlanduitgaven (categorie IV), maar uit onderuitputting uit andere begrotingen, uit het opvullen van de ruimte tussen werkelijke uitgaven en de perspektievennota, en wellicht zelfs het verhogen daarvan, al zal dat waarschijnlijk helemaal niet nodig zijn.
Aanvullend bilateraal moet Nederland ook zijn bijdrage leveren, en zoals Premier Kok heeft gezegd dat is een Kabinetsbrede verantwoordelijkheid. Voorlopig zien we dat dat kan uit de reguliere budgetten O.S.?, die meestijgen met groei en statistische verhoging BNP (33mld) en willen als PvdA niet dat het ten koste gaat van lopende prioriteiten.

d. Tenslotte zij opgemerkt dat onze Fractie zich nog steeds verzet tegen de CBS-overplaatsing naar Voorburg en derhalve de verschuivingen binnen de EZ-begroting niet accepteert als invulling van bezuinigingen.

5.Tenslotte aandacht voor de nieuwe procedure om de prijsstelling voor het lopende jaar definitief vast te stellen bij Voorjaarsnota/kaderbrief op basis van de CEP-raming. Nieuw is dat er geen nacalculatie meer plaatsvindt in het volgende jaar. Dat heeft tot gevolg dat er weliswaar sneller budgettaire zekerheid is maar er zijn ook nadelen:

a. als de raming van de inflatie te laag is wordt het uitgavenkader ten onrechte verlaagd. Dat is voor het lopende jaar vervelend maar werkt bovendien door in de basis voor alle volgende jaren. De belangen zijn groot want een te lage prijscompensatie werkt door in alle meerjarencijfers, zodat een-tiende ramingsvoorstel vele honderden miljoenen kost. Impliciet wordt daarmee het aandeel van de collectieve sector in de reële economisch groei verlaagd en komen de prioriteiten uit het Regeerakkoord niet tot hun recht. Bij een te hoge raming gebeurt het omgekeerde.

b. Er ontstaat bestuurlijke onrust. Ministers zullen tot het uiterste proberen de prijsraming zo hoog mogelijk vastgesteld te krijgen want het verhoogt hun uitgavenkader. Ze kunnen dit zonder risico's doen, want het wordt later niet meer verlaagd. De minister van Financiën zal altijd een lage raming willen omdat hij anders op de blaren zit: hoger financieringstekort.

c. Het is onwenselijk het CPB al bij ramingen tot speelbal van politiek gekrakeel te maken.

Er zijn twee oplossingen denkbaar: de nacalculatie weer invoeren of overgaan van een reëel op een nominaal vast uitgavenkader. Tevens zou de prijsindexatie beter kunnen aansluiten bij de specifieke prijsontwikkeling per sector waar nu alleen met het macro-gemiddelde wordt gewerkt. De studiegroep begrotingsruimte had de nieuwe ongelukkige procedure voorgesteld in afweging ten opzichte van de voordelen door te blijven aansluiten bij de realisatie. Wij vragen minister Zalm ook hier te kiezen voor een rustig en realistisch beleid en niet een beleid dat alleen gebouwd is op ramingen, die immers per definitie betwistbaar zijn.

Deel: ' Inbreng Ferd Crone (PvdA) bij debat over voorjaarsrede '




Lees ook