Partij van de Arbeid


Inbreng PvdA bij de begrotingsbehandeling Justitie 2000

2 november 1999 PvdA

Woordvoerder: Ella Kalsbeek

Deze begrotingsbehandeling is wat de PvdA-fractie betreft een vervolg op onze inbreng verleden jaar. Toen hebben we sterk de nadruk gelegd op het handhavingtekort. Dat is te groot. Criminaliteit is een maatschappelijk verschijnsel dat lastig te beïnvloeden is. Veel moet noodgedwongen gericht zijn op het beheersbaar houden van criminaliteit en onveiligheid. Dat vergt een goed toegerust en efficiënt werkend Justitieapparaat in de meest ruime zin. Daar nu kan nog heel wat beter. Te vaak worden we voor verrassingen geplaatst. Recent nog het indrukwekkend grote cellenoverschot of - het is nog minder opgevallen, maar het staat wel in de begroting - het tekort aan taakstraffen voor jeugdigen: over een paar jaar 6700! Vaak ook wordt er te langzaam gereageerd op dreigende of ontstane problemen. Verleden jaar werd er alarm geslagen over het tekort aan zittingscapaciteit. Voor 2000 is nu duidelijk waar de tekorten zitten maar voor daarna weer niet. Dat moeten we wel weten willen we niet weer voor verrassingen komen te staan. En waar we het redelijk kunnen inschatten moet wat gebeuren: er zullen 600 jeugdigen zijn die in 2001 niet geplaatst kunnen worden in een justitiële inrichting omdat er capaciteit tekort is maar een oplossing is er niet. ( Vr. 107) De plotsklaps opduikende grote hoeveelheid cellen zou eventueel ten dele soulaas kunnen bieden. Soms heb je geluk en dan kan het ene gebrek aan planning en inzicht het andere op helpen lossen!
Ook veel kerngegevens ontbreken nog. Hoe moeten we beoordelen of het werk van de jeugdreclassering zin heeft als we niet weten hoeveel jeugdigen na begeleiding door de reclassering recidiveren? (vr. 71) Hoe het met het bezit en gebruik van wapens zit weten we ook niet omdat maar 65% van de wapen gerelateerde zaken aan de CRI wordt gemeld.(Vr.83) Ook weten we niet hoeveel rechtshulpverzoeken er uit andere landen bij ons binnen komen omdat die niet eenduidig worden geregistreerd (vr.95)

Dat alles belemmert het terug brengen van het handhavingtekort zeer. En dat terwijl het terugbrengen van dat handhavingtekort van het allergrootste belang is. Immers wie de handhaving niet serieus neemt speelt met de veiligheid van mensen.

Veiligheid staat hoog op de politieke agenda. Bewindslieden van PvdA-huize hebben zelfs hun politieke lot verbonden aan de vermindering van onveiligheid.
De fractievoorzitter van de PvdA heeft bij de A.B. aangegeven dat veiligheid een grondrecht is. Wie zich niet veilig voelt kan niet van welvaart of vrijheid genieten. Daar komt bij dat veiligheid ongelijk verdeeld is in de samenleving. Wie rijk is kan zichzelf meer veiligheid kopen. Wie oud is voelt zich kwetsbaarder. Wie jong is heeft meer risico slachtoffer te worden.
De overheid dient zichzelf en haar burgers serieus te nemen door de veiligheid van die burgers intensief te bevorderen. Dat de overheid daar onvoldoende in slaagt lijkt te blijken uit de afnemende bereidheid van burgers om aangifte te doen. Kennelijk gelooft men niet dat de overheid iets van belang kan doen! Ook het zelf nemen van "maatregelen" - het verjagen van al dan niet vermeende zedendelinquenten uit hun huis en het openen van een waarschuwings-web-sites zijn daar voorbeelden van. Ook de te vaak voorkomende conflicten tussen slachtoffers van misdrijven of hun familie enerzijds en het O.M. anderzijds zijn verontrustende signalen. Kennelijk wordt de overheid niet herkend als de organisatie die de kant van de slachtoffers kiest.

"Het recht beschermt, het recht schept orde" wordt in de MvT bij de begroting gesteld. Zeker, maar alleen als het recht ook gehandhaafd wordt.
De algemene toelichting bij de begroting is hier echt te rooskleurig.
Een citaat: "Kijkend naar de Nederlandse samenleving van dit moment, durven we, ondanks begrijpelijke kritiek van burgers op voor hen belangrijke onderdelen, de stelling aan dat ons rechtssysteem het in de kern en in grote lijnen goed doet.. Het is belangrijk ons dit te realiseren, omdat het de achtergrond is waartegen zowel de bestaande justitiële praktijk als de in deze begroting gepresenteerde nieuwe beleidsvoornemens moeten worden gezien. In algemene zin voldoet ons rechtssysteem. Dat sluit niet uit dat op vitale onderdelen soms ingrijpend groot onderhoud noodzakelijk is."

Natuurlijk: wie Nederland vergelijkt met veel andere landen in de wereld kan niet anders dan tot de conclusie komen dat we hier in een oase leven. Maar het gegeven dat het elders in de wereld zoveel slechter is mag niet ons ambitieniveau bepalen. Daarvoor is ook in ons land nog te veel mis.
De cijfers spreken boekdelen. Van het aantal geweldsdelicten dat is gepleegd werd 21% in 1998 gepleegd door minderjarigen.

De geregistreerde criminaliteit ligt nog steeds op een zeer hoog niveau nl. 1,2 miljoen delicten.
Van de geregistreerde geweldsmisdrijven wisten we verleden jaar dat ze in 1996 op 66.700 lagen. Nu weten we ook de cijfers voor 1997 nl. 74.400 en voor 1998 76.600. Een gestage stijging dus. T.o.v. 1960 is er sprake van een verachtvoudiging.
Het ophelderingspercentage daalde volgens het SCP verder nl. naar 13,4%
Uit de slachtofferenquêtes blijken volgens het SCP dat in 1998 4,5 miljoen keer diefstallen vernielingen en geweldsdelicten plaats vonden.
De mishandelingen stegen van 13.700 in 1980 naar 38.000 in 1998! Wie daarbij bedenkt dat daarbij ook nogal wat kinderen zitten waarvoor vervolgens geen hulp beschikbaar is wordt het zwaar te moede. Per jaar worden 40 kinderen in huiselijke kring zo mishandeld dat ze daaraan overlijden. Dat geldt ook voor 60 vrouwen.
Dat zijn cijfers die de allergrootste ambitie vragen.

Waar kan en moet de overheid meer doen om het handhavingstekort te doen afnemen, de veiligheid te vergroten en de oorzaken van onveiligheid en criminaliteit te verminderen? Ik licht er een aantal punten uit.

Criminaliteitsbestrijding in zijn meest ideale vorm is preventie. We weten dat jongeren in problemen vatbaarder zijn voor criminele invloeden. Overigens dient het ook los daarvan een erezaak te zijn voor een beschaafd land om kinderen in problemen te helpen. Helaas slagen we daar nog onvoldoende in. Bij het begrotingsonderzoek voor 1999 is vastgesteld dat er op 1 april 1998 540 jeugdigen wachten op een plaats in een justitiële jeugdinrichting waartoe de RECHTER had besloten. Bij het begrotingsonderzoek voor 2000 is dezelfde vraag gesteld. Daar zou nog antwoord op komen maar ik heb het nog niet gezien. Er is slechts een antwoord gekomen op de vraag hoeveel "passanten jeugd 'er zijn. Ik herhaal de vraag daarom nogmaals.

Aangekondigd werd verleden jaar dat de regeerakkoordgelden zullen worden ingezet om de wachtlijstproblematiek te verminderen. Dat is ook gebeurd maar het biedt maar ten dele soulaas. Volgens een brief van 30 sept. die de minister de kamer stuurde i.v.m. de overcapaciteit aan gewone cellen blijkt dat er in 2000 nog een tekort is van 185 plaatsen in jeugdinrichtingen oplopend tot 515 in 2003! Ook voor TBS-inrichtingen blijven de capaciteitstekorten voortduren van 50 tekort in 2000 tot 140 in 2003. De minister wil nu gewone gevangenis cellen ombouwen tot tbs en jeugdplaatsen. Hoeveel van het probleem dat oplost kan hij nu nog niet zeggen. Wel zegt hij dat dit allemaal binnen de financiële kaders moet. Ook wil hij een aantal cellen op "reserve" houden.
De inzet van de PvdA-fractie was en is dat wachtlijsten voor jeugd en tbs niet acceptabel zijn en al helemaal niet in deze mate. De minister zal dit probleem dus moeten oplossen. Als hij dat niet kan dan ligt daar bij voorjaarsnota wat ons betreft een claim. Maar de minister krijgt niet zomaar extra geld. Het feit dat nu plotsklaps blijkt dat er 1600 cellen leeg staan geeft wel ernstig te denken over de plannings- en bestuurlijke discipline.

Om hoeveel cellen gaat het nu trouwens? Zowel het cijfer van 1095 (in de brief van 30 sept.) als van 1600 als van 1200+500 is de wereld in geholpen. De minister laat in de media weten dat hij er verleden jaar augustus al achter gekomen is dat het overschot richting 1600 liep. Ik kan mij niet herinneren dat we dat wisten. De minister heeft toen gezegd dat "het volgens de laatste informatie gaat om 480 leegstaande cellen" Dat is substantieel minder. Als de minister toen al wist dat het om veel meer cellen ging waarom heeft hij dan toen niet gezegd? Nu - een jaar later - komt er opeens een soort paniekbrief naar de kamer waarin uiteen wordt gezet wat er allemaal gaat gebeuren. Waarom niet een jaar geleden? En dat asbest dat in de media zo breed is uitgemeten ben ik in de brief aan de kamer ook niet tegen gekomen? Is dat nu waar of niet waar?

Dan wil de minister een buffercapaciteit aanhouden van 500 cellen. Dat je cellen leeg moet hebben om te kunnen anticiperen op het oppakken van mensen i.v.m. het plegen van strafbare feiten bij grootschalige ordeverstoringen kan ik me voorstellen. Maar we gaan toch niet constant 500 cellen leeg laten staan? Lopende vonnissen en kortdurende straffen moeten toch heel goed in te plannen zijn op zo'n manier dat je een paar dagen voor bijv. de EK voetbal een fors aantal cellen leeg hebt. Graag een nadere toelichting.

Overigens gaat het regeerakkoordgeld wat was bedoeld voor uitbreiding tbs en jeugdinrichtingen voor een deel naar de KLPD i.v.m. regioplannen verkeershandhaving. Ook belangrijk maar niet een politieke prioriteit zoals wachtlijsten jeugd. Het geld gaat voor Justitie verloren moeten we aannemen? Want de KLPD gaat immers naar BiZa
Het lijkt er op of deze regioplannen verkeershandhaving onder meer zijn opgezet om dat de opbrengsten van boeten hoger moesten. Bij regeerakkoord was afgesproken dat door middel van verhoging van de boetes te doen. Twee politieke afspraken zijn dus vervangen door iets anders. Kan dit nader worden verklaard?

Justitie in de buurt krijgt er meer geld bij. Mooi. Juist ook om de jeugdcriminaliteit in toom te houden is dit van groot belang. Helaas echter werken alle j.i.b.'s op geheel eigen wijze. Dat mag in een experimenteerfase maar er moet vervolgens wel snel geëvalueerd worden om de best practices te ontdekken. Als die zijn vast gesteld moeten ze algemeen worden ingevoerd. Het WODC heeft 4 experimenten geëvalueerd maar niet aangegeven wat de best practices zijn. Dat moet dus wel. Vooral ook omdat het draagvlak bij het OM nu niet bepaald overal groot is. Toezegging is hier nodig. Verder is maar 1 van de 4 j.i.b.'s aangesloten op het informatiesysteem van de politie Dat is gek want de winst van de j.i.b.'s zou er nu juist in gelegen zijn dat men snel en met behulp van "netwerken" kan ingrijpen. Wat gaat de minister daar aan doen?

Voorkomen van herhaling van (ernstige) strafbare feiten is ook een vorm van preventie. Er is veel onrust over mensen die t.b.s. hebben gehad en nu - zeker als het om zedendelinquenten gaat - weer op vrije voeten zijn. Het idee dat het toezicht op deze mensen onvoldoende is is wijdverbreid en leidt tot allerlei ongewenste vormen van eigenrichting. Het idee dat er weinig of geen toezicht is, is terecht. Deskundigen zijn het er over eens dat bij bepaalde delicten het gevaar van herhaling groter is dan bij andere. Met name bij zedendelicten is de kans op herhaling aanzienlijk. De daders kunnen dan zowel pedoseksuelen zijn als extreem gewelddadige types die naast andere geweldsdelicten ook seksuele delicten plegen. Dit type daders is de nachtmerrie van elke ouder. Waar dat voor de meesten gelukkig een angst is die nooit werkelijkheid wordt, ligt dat voor een beperkt aantal mensen anders. Hoe moeten die mensen verder als ze zien dat degene die hun kind verkrachtte weer in de wijk komt wonen?
Dat men dan soms zelf tot "oplossingen" komt is op zichzelf wel begrijpelijk maar natuurlijk niet goed.
De PvdA-fractie vindt dat de bescherming van de samenleving tegen dit type delinquenten beter kan en moet.
Een zeer voor de hand liggende oplossing die ik hier dan nu ook bepleit, is de verlenging van de proeftijd. Die proeftijd is nu maximaal 3 jaar.
Dat zou veel langer moeten, bijvoorbeeld 15 jaar. Het risico van herhaling is bij zedendelinquenten vele jaren onverminderd aanwezig. Het is bekend dat diegenen die tijdens een proeftijd onder controle blijven een veel kleinere kans lopen in de oude fout te vervallen. Aan een zedendelict gaat vaak een lange tijd van spanning en er "stilletjes aan werken" vooraf. De zedendelinquent voelt dat hij weer in de gevarenzone komt. Vaak vreest men dat ook zelf. Wie dan weet dat hij elke maand of 2x per maand in het kader van zijn proeftijd de kwestie moet bespreken kan veel beter gecorrigeerd worden.
Bovendien heeft de proeftijd andere voordelen: er kunnen voorwaarden aan worden verbonden zoals verhuizen of je niet ophouden in de buurt waar een voormalig slachtoffer woont. Ook het innemen van medicijnen en de controle daarop kunnen voorwaarden zijn in een proeftijd. Worden de afspraken niet nagekomen dan moet vanzelfsprekend een sanctie volgen: gedwongen opname of evt. de cel.
De PvdA-fractie verzoekt de minister dit zo snel mogelijk uit te werken en de noodzakelijke wetwijzigingen voor te bereiden. Aandacht verdient ook het gegeven dat het de laatste 10-15 jaar steeds vaker voorkomt dat de rechter besluit tot beëindigen van de t.b.s. tegen het advies van t.b.s.-instelling in. Deze ontwikkeling vraagt om een analyse. De rechter is onafhankelijk in zijn oordeel maar de vraag mag toch wel gesteld worden hoe het komt dat hij/zij steeds vaker naar verluidt in 50 % van de gevallen het advies van de t.b.s. inrichting naast zich neerlegt.
Ook komt het voor dat ondanks een psychiatrisch rapport in die richting het OM geen t.b.s. eist en dat de rechter geen t.b.s. oplegt waar het OM dat wel eist. Wederom intrigerend. Ik verzoek de minister dringend dit fenomeen te laten analyseren en onderzoeken. Uit de begroting blijkt dat er bij het O.M. tot 2004 geen personele uitbreiding komt. Er zijn zelfs krimpparketten! Dat wekt verwondering als je werkbelasting, doorlooptijden en noodzakelijke intensiveringen (slachtofferhulp bijv.) en vernieuwingen (J.i.b's en gevolgen wet BOB) serieus neemt.
De PvdA-fractie kan zich haast niet voorstellen dat hier sprake is van wijs beleid. Het dringende verzoek daarom om deze behoedzaamheid te verklaren.

Verleden jaar was er opeens groot alarm omdat grote hoeveelheden - ook ernstige zaken - geseponeerd dreigden te worden omdat er geen zittingscapaciteit was. De tekorten bij de rechterlijke macht zijn er nog steeds. Toch solliciteren er meer dan genoeg mensen naar een functie bij de rechterlijke macht en dat is al jaren zo. Velen daarvan worden ook geschikt bevonden. Hoe kan het dan dat het tekort zo groot blijft? Amsterdam heeft 25 rechters te kort! Dat tekort is toch niet uit de lucht komen vallen? Hoe kan het dat daar
- kennelijk - zo slecht op geanticipeerd is? En hoe verhoudt zich dit tekort tot het gegeven dat men in Amsterdam op allerlei wijzen probeert te schikken - ook bij zware criminaliteit - teneinde te voorkomen dat zaken te lang liggen door gebrek aan ziitingscapaciteit? Bepaalt hier het geld de wijze waarop het recht gestalte krijgt? Dat is toch verre van wenselijk. Wat doet de minister daaraan?

Wie eenmaal veroordeeld is kan in de gevangenis terechtkomen. Het is van groot belang dat men in detentie niet verder achterop raakt. Een bijdrage daaraan kan geleverd worden door de geestelijke verzorging. Naar verluidt is voor het laatst in 1983 vastgesteld hoe de verdeling van de middelen over de z.g. "zendende instanties" verdeeld moet worden. Dat is toch wel heel lang geleden. Aangenomen moet worden dat inmiddels de populatie van de gevangenissen wel wat van levensbeschouwelijke kleur is verschoten. Tijd dus voor een up-date.
De middelen voor de geestelijke verzorging schijnen nu gedecentraliseerd te worden. Van het nut daarvan is de PvdA-fractie nog niet overtuigd. In ieder geval is dat meer dan een technische aanpassing. S.v.p. notitie naar de kamer opdat wij kunnen beoordelen waar dit nu toe dient.

Wie niet tot een vrijheidsstraf wordt veroordeeld maar tot een taakstraf en minderjarig is loopt grote kans de dans te ontspringen. In 2003 wordt verwacht dat er een tekort zal zijn van 6700 taakstraffen! Onacceptabel natuurlijk. Voor de Halt-straffen zal er 'pas' in 2003 een tekort ontstaan van 370. Hoe gaan de bewindslieden dit voorkomen? N.b. het gaat hier dus ook weer voor een belangrijk deel om de prioriteit jeugd!
Overigens wordt op de landelijke Stichting Halt voortdurend geknepen. Zelfs een net opgezet monitoringsysteem dreigt nu niet ingevoerd te kunnen worden. Als de nieuwe Stop-plannen vorm krijgen barst de zaak helemaal uit zijn voegen. Met een paar miljoen meer (ongeveer 3) zijn we al een heel eind geholpen. Ook de VNG heeft laten weten dat HALT nu toch eindelijk eens structureel gefinancierd moet worden. Voor de landelijke stichting gaat het om 1,7 miljoen structureel en om 0,7 miljoen incidenteel extra. Dat geld moet er nu gewoon komen. Ik heb daarom en amendement ingediend.

Wie slachtoffer is heeft recht op een correcte bejegening en op erkenning. Slachtofferhulp en in een aantal gevallen recht op schadevergoeding uit het fonds geweldsmisdrijven kan daar wat aan doen maar het is niet genoeg
Te vaak vervreemdt het O.M. zich van familie van slachtoffers van ernstige misdrijven Het pleit voor voormalig P.G. Ficq dat hij daar publiek aandacht voor gevraagd heeft. Zijn voorstel heeft aansprekende kanten. Het verdient dat er verder over nagedacht wordt. Maar daar moet wel iets bij bedacht worden: als er eenmaal een conflict is dan is het kwaad al geschied. De echte vraag is natuurlijk of O.v.J.s wel voldoende deskundigheid en tijd hebben om die aandacht aan slachtoffers te geven die ze -redelijkerwijs - nodig hebben. Scholing op dit vlak is - zo bleek mij toen ik er naar vroeg - maar zeer mondjesmaat voor handen. Wat zijn de voornemens van de bewindslieden op dit punt?

Ik rond af. Ik ben de bijdrage namens de PvdA-fractie begonnen met de stelling dat het handhavingtekort in ons land nog veel te groot is en dat het terug dringen daarvan de grootst mogelijke ambitie inzet vraagt. Ik heb een aantal punten aangegeven die wat de PvdA-fractie betreft prioritair zijn. Mijn collega Kuiper zal er daar nog een aantal aan toevoegen.

Deel: ' Inbreng PvdA bij de begrotingsbehandeling Justitie 2000 '




Lees ook